Η φωτογραφία στην εποχή των fake news

Ποιες μουσικές έπαιζαν οι μουσικοί του δρόμου στα Βαλκάνια πριν από 25 χρόνια; Τι μπορεί να προσελκύει το βλέμμα ενός επιβάτη της γραμμής 27 στη Θεσσαλονίκη; Είναι μύθος ότι απωθούν οι ελληνικές δυνάμεις βίαια τους πρόσφυγες που επιχειρούν να φτάσουν στα καθ’ ημάς; Ποιος κίνδυνος μπορεί να ελλοχεύει πίσω από ένα λαϊκό τραγούδι της Κορέας, που έχει κηρυχθεί μνημείο άυλης κληρονομιάς της UNESCO; Και ποιοι είναι εκείνοι που αναζητούν το δικό τους βάθρο και χώρο στην κοινωνία κάτω από μια γυαλιστερή κουβέρτα διάσωσης;

Οι απαντήσεις σε όλα αυτά και σε πολλά ακόμη ερωτήματα – πολλά εκ των οποίων συνδέονται ευθέως με την επικαιρότητα – έχουν διαχυθεί στην πόλη της Θεσσαλονίκης, σε 19 εκθέσεις που φιλοξενούνται σε 13 χώρους, με 94 καλλιτέχνες από 18 χώρες. Κοινό νήμα, η μεγάλη γιορτή της φωτογραφίας, η PhotoBiennale 2021, η οποία επιστρέφει από σήμερα, τρία χρόνια μετά την προηγούμενη διοργάνωσή της, με πολλές εικόνες, ήχο, νέες τεχνολογίες και την ελπίδα να παραμείνει εν λειτουργία ως το φινάλε της (20 Φεβρουαρίου).

Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της, όπως επισημαίνει στο «Νσυν» ο εκ των συντονιστών της και επιμελητής του MOMus – Moυσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης (φορέας που έχει την ευθύνη της διοργάνωσης) Ηρακλής Παπαϊωάννου. «Πρώτον, υπάρχει σαφής ανανέωση των φωτογράφων που συμμετέχουν, καθώς από τους 94 οι 60 είναι Ελληνες και κανείς τους δεν έχει λάβει μέρος σε κάποια από τις προηγούμενες PhotoBiennale. Το γεγονός αυτό δείχνει πως υπάρχει βάθος στην ελληνική φωτογραφική σκηνή, την οποία ελπίζω να βοηθήσουμε να αναδειχθεί.

Δεύτερον, θεωρώ πως το θέμα της κεντρικής έκθεσης “The Real and the Record” (MOMus – Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και MOMus – Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, από τις 9 Οκτωβρίου), σε επιμέλεια της Κατερίνας Σταθοπούλου και του Γιώργου Πρίνου, θίγει τη σχέση της φωτογραφίας με την πραγματικότητα σε μια εποχή στην οποία κυριαρχούν τα fake news. Eίναι πολύ ενδιαφέρον να δούμε τι αποσιωπάται και τι φαίνεται σε μια εποχή στην οποία θεωρητικά πέφτει παντού άπλετο φως», εξηγεί ο Ηρακλής Παπαϊωάννου και προτείνει στους επισκέπτες να προσέξουν τόσο τις ιστορικές εκθέσεις, όπως οι «Βαλκανικοί αντίλαλοι. Ηχοπορτρέτα από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη 1962-1987, φωτογραφικές αφηγήσεις» του Μάρτιν Κένινγκ ή «Η κατάχωση και προστασία των αρχαίων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», όσο και τους πρωτοεμφανιζομένους, όπως η Εύα Σταματίου και ο Βασίλης Παντελίδης, που προέκυψαν από την ανοιχτή πρόσκληση της διοργάνωσης και ξεχώρισαν από τους 221 υποψήφιους που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα. Χωρίς βεβαίως να μπορεί εύκολα κάποιος να αντισταθεί στα νοσταλγικά καρέ του Φρεντ Μπουασονά ή στα ντοκουμέντα των Forensic Architecture.