Πώς από τα ντιζελοκίνητα υποβρύχια κατέληξε στα πυρηνοκίνητα

Η διπλωματική κρίση που ξέσπασε με το που ανακοινώθηκε (αιφνιδιαστικά) η AUKUS, η οργή του Παρισιού για την απόφαση της Αυστραλίας να σχίσει ένα συμβόλαιο αγοράς 12 γαλλικών ντιζελοκίνητων υποβρυχίων ύψους 56 δισεκατομμυρίων ευρώ και να προτιμήσει αντ’ αυτών πυρηνοκίνητα υποβρύχια από τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, επισκίασε μία σημαντική γεωπολιτική πτυχή της αμυντικής συμφωνίας: αυτή καθαυτή την επιλογή της Αυστραλίας να ακολουθήσει τον πυρηνικό δρόμο, που σύμφωνα με τους αναλυτές έχει πολλά πλεονεκτήματα αλλά συνοδεύεται και από αρκετές προκλήσεις.

Τα ντιζελοκίνητα υποβρύχια τείνουν να είναι μικρότερα και μπορούν να κινούνται αθόρυβα κλείνοντας τον ντιζελοκινητήρα, μόνο με την ισχύ των μπαταριών. Πρέπει όμως να αναδύονται τακτικά στην επιφάνεια προκειμένου να λειτουργούν τις ντιζελομηχανές τους, ώστε να επαναφορτίζονται οι μπαταρίες. Τα πυρηνοκίνητα υποβρύχια, από την άλλη πλευρά, είναι φτιαγμένα να αντέχουν, ο αντιδραστήρας τους είναι ικανός να λειτουργεί για δεκαετίες ανάμεσα σε δύο ανεφοδιασμούς: η θερμότητα από τον αντιδραστήρα χρησιμοποιείται για την παραγωγή ατμού και οι ατμοστρόβιλοι χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το μεγαλύτερο ατού των πυρηνοκίνητων υποβρυχίων είναι, με δυο λόγια, ότι μπορούν να παραμένουν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και ανεντόπιστα για πολύ περισσότερο: μεταφέρουν αρκετά καύσιμα για έως και 30 χρόνια λειτουργίας και πρέπει να επιστρέψουν στη βάση τους μόνο για συντήρηση και προμήθειες.

ΠΕΡΙΠΛΟΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ. Τα πυρηνοκίνητα υποβρύχια, λέει χαρακτηριστικά στους «Financial Times» ένας ειδικός σε θέματα άμυνας, είναι «τα πιο περίπλοκα μηχανήματα που κατασκευάζουν οι άνθρωποι, πιο πολύ και από τα διαστημόπλοια. Εχεις έναν πυρηνικό αντιδραστήρα στο πίσω μέρος, ισχυρά εκρηκτικά στο μπροστινό και στη μέση, ένα ξενοδοχείο, όπου ζουν άνθρωποι, και όλο αυτό το πράγμα μένει κάτω από το νερό για μήνες τη φορά». Αν συνυπολογίσει κανείς τις πληροφορίες ότι η Αυστραλία θα αναπτύξει στα υποβρύχια αυτά συμβατικούς πυραύλους με μεγαλύτερες κεφαλές από ό,τι τα όπλα που θα χρησιμοποιούνταν στα γαλλικά υποβρύχια, η απόφασή της να διακινδυνεύσει τη γαλλική οργή αποκτά ακόμα μεγαλύτερο νόημα. Γάλλοι αξιωματούχοι, βέβαια, δήλωσαν πως, μετά τον προβληματισμό που είχε εκφράσει τον Ιούνιο ο αυστραλός πρωθυπουργός, Σκοτ Μόρισον, στον γάλλο πρόεδρο, Εμανουέλ Μακρόν, για το κατά πόσο θα κάλυπταν τα ντιζελοκίνητα υποβρύχια τις ανάγκες στρατηγικής ασφάλειας της χώρας του στον Ινδικό-Ειρηνικό ωκεανό, το Παρίσι προσφέρθηκε να μετασχηματίσει τα δικά του υποβρύχια σε πυρηνοκίνητα, αφού διαθέτει την τεχνολογία να το κάνει – αλλά εισέπραξε ως απάντηση μόνο σιωπή.

Δεν είναι ακόμα σαφές τι σχέδιο πυρηνοκίνητου υποβρυχίου θα επιλέξει η Καμπέρα. Το πιθανότερο είναι πάντως να βασιστεί είτε στα υποβρύχια Astute της Βρετανίας, που κατασκευάζονται από την BAE Systems, είτε στα ισοδύναμά τους του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, τα υποβρύχια κλάσης Virginia, που κατασκευάζονται από την General Dynamics Electric Boat και τη Newport News Shipbuilding. Ενα από τα βασικά ερωτήματα είναι πόσο μεγάλο μέρος των τεχνολογιών αθόρυβης λειτουργίας και σόναρ των στόλων τους θα δώσουν οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί στους Αυστραλούς. Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις θα είναι αναμφισβήτητα η απουσία κρίσιμων υποδομών στην Αυστραλία. «Ολη η πυρηνική υποδομή που χρειάζεται», λέει ο Τρέβορ Τέιλορ, από το βρετανικό think-tank Royal United Services Institute, «είναι πολύ ακριβή – τα άτομα, τα μέτρα ασφαλείας, οι εγκαταστάσεις ελλιμενισμού…». Για τους βρετανούς ή / και αμερικανούς αναδόχους, όλα αυτά σημαίνουν πολλά χρήματα. Από την άλλη πλευρά, η εκτίμηση του Μόρισον ότι τα πρώτα πυρηνοκίνητα υποβρύχια θα κατασκευαστούν στην Αδελαΐδα έως το 2040 ίσως αποδειχθεί υπεραισιόδοξη: η κατασκευή υποβρυχίων είναι ένα γιγάντιο εγχείρημα και τα περισσότερα προγράμματα είναι διαβόητα για τις καθυστερήσεις και τις υπερβάσεις του προϋπολογισμού.