Νέα κατανομή ρόλων;

Τα γεωπολιτικά δεδομένα αλλάζουν ραγδαία όπως μαρτυρούν οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν, η άγαρμπη συμφωνία AUKUS (ΗΠΑ, Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο) εναντίον της Κίνας – που κάνει τον κόσμο λιγότερο παρά περισσότερο ασφαλή – αλλά και σειρά άλλων παγκόσμιων και περιφερειακών ανακατατάξεων. Και αλλάζουν προς όφελος της Τουρκίας. Η Ελλάδα από την πλευρά της προωθεί ένα ομολογουμένως εντυπωσιακό πρόγραμμα ενίσχυσης της αποτρεπτικής δύναμης μπροστά στην επιθετικότητα της Τουρκίας, που για ορισμένους ισοδυναμεί με σπάταλη «κούρσα εξοπλισμών», η οποία όμως δεν θα λύσει κανένα πρόβλημα αλλά μάλλον θα τα επιδεινώσει. Οπως θα επιδεινώσει και τα δημόσια οικονομικά της χώρας, αλλά τελικά θα ενισχύσει τη γαλλική πολεμική βιομηχανία (το κύριο θύμα της AUKUS – ματαίωση αγοράς γαλλικών υποβρυχίων από την Αυστραλία). Οθεν και οι πανηγυρισμοί της υπουργού Αμυνας Φλοράνς Παρλί. Η όλη δυναμική της πολιτικής μας δείχνει ότι εργαζόμαστε σ’ ένα σενάριο μη επίλυσης των ελληνοτουρκικών προβλημάτων και εξομάλυνσης των σχέσεων για το βαθύτατα ορατό μέλλον. Εστω κι αν διεξάγονται συζητήσεις για θέματα χαμηλής πολιτικής με στόχο την προώθηση μιας θετικής ελληνοτουρκικής ατζέντας (οικονομική συνεργασία, τουρισμός, μεταφορές κ.λπ.). Στα θέματα υψηλής πολιτικής, οι διερευνητικές συνομιλίες μεταξύ των δύο χωρών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα κάποιο momentum για breakthrough φαίνεται να έχουν τελματωθεί ως τυπική διαδικαστική άσκηση χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο. Και πώς θα μπορούσαν να έχουν άλλωστε «περιεχόμενο» όταν ο τελευταίος (62ος) γύρος έγινε τον περασμένο Μάρτιο και για τον νέο δεν έχει ορισθεί καν ημερομηνία πραγματοποίησής του! Ισως μέσα στον Οκτώβριο. Και παράλληλα η τοξική ρητορική επιστρέφει από πλευράς Αγκυρας, αν και ευτυχώς όχι και οι τόσο ακραίες παραβατικές συμπεριφορές τύπου 2020.

Και εν τω μεταξύ με την αλλαγή παγκόσμιων και περιφερειακών δεδομένων η Τουρκία ενισχύει τη θέση της, επιχειρεί εξομάλυνση σχέσεων με χώρες της Μ. Ανατολής (Αίγυπτος, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Σαουδική Αραβία, Ισραήλ κ.ά.) και τις ΗΠΑ, ίσως και με την Αρμενία, ενώ συνεχίζει την πολιτική και στρατιωτική παρουσία της σε Συρία και Λιβύη. Και αποδεικνύεται μια χρήσιμη χώρα για τις Ηνωμένες Πολιτείες στη νέα κατανομή ρόλων που διαμορφώνεται. Γι’ αυτό ο υπουργός Εξωτερικών Αντ. Μπλίνκεν την περιγράφει τώρα ως έναν «ιδιαίτερα σημαντικό εταίρο», ενώ μόλις πριν από λίγους μήνες την αποκαλούσε «προβληματική περίπτωση χώρας». Ολα αυτά θα επέβαλλαν μια άλλη, ψύχραιμη «ανάγνωση» από πλευράς μας για την Τουρκία (όπως και για τις ΗΠΑ), που όμως δεν επιχειρείται. Αλλά «όταν οι συνθήκες αλλάζουν, αλλάζω και τη σκέψη μου» έλεγε ο μέγας Κέινς. Σκεφθείτε π.χ. το ενδιαφέρον που θα είχε εάν η Ελλάδα καλούσε να συμμετάσχουν ως παρατηρητές (στο σύνολο ή μέρος της) στη διάσκεψη MED 9 της περασμένης εβδομάδας και τις υποψήφιες για ένταξη χώρες με ακτές στη Μεσόγειο – Μαυροβούνιο, Αλβανία, Τουρκία. Να άκουγε π.χ. η Αγκυρα απευθείας τις επικρίσεις από τις μεσογειακές χώρες για την έκνομη συμπεριφορά της και να βλέπαμε πώς θα απαντούσε. Αλλά δυστυχώς δεν θέλουμε να σκεφθούμε out of the box στο θέμα αυτό. Προτιμούμε τις στερεότυπα ξύλινες ανακοινώσεις…

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής στο Foundation for European Progressive Studies (FEPS) και το Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ). Από τις εκδόσεις Θεμέλιο κυκλοφορεί το νέο βιβλίο του «Επιτεύγματα και Στρατηγικά Λάθη της Εξωτερικής Πολιτικής της Μεταπολίτευσης».