4+3 παράγοντες κρίνουν {LF}τις πρόωρες εκλογές

Τι κοινό έχουν οι οικονομικές προβλέψεις με την πιο αγαπημένη συνήθεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος, την εκλογολογία; Εχουν, παραφράζοντας ελαφρώς τον Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ, την ίδια μία και μόνη αξία: κάνουν την αστρολογία να φαίνεται αξιόπιστη. Οι υποθέσεις κι οι εκτιμήσεις για το πότε θα στηθούν πρόωρες κάλπες επανέρχονται στη δημόσια συζήτηση παρά τις επαναλαμβανόμενες και κατηγορηματικές δηλώσεις του Πρωθυπουργού ότι θα εξαντλήσει την τετραετία. Αλλά και παρά το γεγονός πως από το καλοκαίρι του 2020 η πραγματικότητα τις έχει διαψεύσει. Ο αντίλογος επικαλείται τον παλιό κανόνα που θέλει πρόωρες, ανασχηματισμό και ανατιμήσεις να μην ανακοινώνονται. Καθώς και τη μεταπολιτευτική παράδοση, σύμφωνα με την οποία κάθε αιφνίδιας εκλογικής αναμέτρησης προηγείται ένα γενναιόδωρο πακέτο παροχών στους ψηφοφόρους. Εξ ου και παρότι οι προφητείες για εκλογές μέσα στο 2021 δεν εκπληρώθηκαν, έχουν εμφανιστεί νέες για το 2022 – οι μισές μιλούν για άνοιξη, οι υπόλοιπες για φθινόπωρο -, ενώ οι προφήτες τους δεν παύουν να ελπίζουν πως θα λειτουργήσουν ως αυτοεκπληρούμενες. Ποια είναι, λοιπόν, τα κύρια επιχειρήματα αυτών που πείθονται από τις εισηγήσεις υπέρ τους και ποια των άλλων που διαβλέπουν κινδύνους οι οποίοι καθιστούν σχεδόν απαγορευτική μια τέτοια κίνηση; Τι, δηλαδή, θα μπορούσε να μπει στη ζυγαριά προκειμένου να ληφθεί η απόφαση;

Τα στάσιμα ποσοστά του ΣΥΡΙΖΑ
Οι εισηγητές της τακτικής των πρόωρων επικαλούνται από το τέλος του πρώτου κύματος της πανδημίας τη στασιμότητα των δημοσκοπικών ποσοστών της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Πλέον, παρουσιάζουν και σαν ατού για την κυβέρνηση τη διαπίστωση που προκύπτει από μια διαγώνια ματιά σε όλα τα γκάλοπ: ακόμη και σήμερα, που οι λεγόμενοι ποιοτικοί τους δείκτες μαρτυρούν τη δυσαρέσκεια της κοινής γνώμης για αρκετές επιλογές της κυβέρνησης, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κερδίζει από την κυβερνητική φθορά. Το δεύτερο κόμμα που αποτελεί την προφανή εναλλακτική διακυβέρνησης, με άλλα λόγια, δεν πείθει.

Το άνοιγμα της ψαλίδας
Η διαφορά μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ έχει σαφώς μειωθεί. Ωστόσο, μέχρι και στις μετρήσεις που δημοσιεύθηκαν μετά τον δύσκολο για την κυβέρνηση Αύγουστο, το άνοιγμα της ψαλίδας παραμένει μεγάλο. Τόσο μεγάλο, διατείνονται ορισμένοι, που επιτρέπει στο γαλάζιο στρατόπεδο να ελπίζει σε πρωτιά στην πρώτη κάλπη της απλής αναλογικής και σε άνετη επικράτηση στη δεύτερη της ενισχυμένης – όταν η πόλωση θα συρρικνώσει, ως είθισται, τα μικρά κόμματα. Οι κυλιόμενες που έχουν στα συρτάρια τους κυβερνητικοί δεν προμηνύουν, στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον, ένα εκλογικό ντέρμπι – και στα ματς που δεν μοιάζουν με ντέρμπι τα αουτσάιντερ σπάνια κάνουν την έκπληξη.

Η επαναφορά του Συμφώνου Σταθερότητας
Οσοι βλέπουν εθνικές εκλογές πριν από τη λήξη της συνταγματικής θητείας της κυβέρνησης, το καλοκαίρι του 2023, επιμένουν ότι θα γίνουν αναπόφευκτες εξαιτίας των εξελίξεων στην ΕΕ. Μέχρι εκείνη τη χρονιά η Ευρώπη θα συνεχίσει να πορεύεται χωρίς σκληρή δημοσιονομική πειθαρχία. Για τους αισιόδοξους πολύ νωρίτερα, ίσως από τον φετινό χειμώνα, θα ξεκινήσει η συζήτηση μεταξύ των εταίρων για το μέλλον του Συμφώνου Σταθερότητας. Πολλές κυβερνήσεις αναμένεται να ζητήσουν δομικές αλλαγές σε αυτόν τον πυλώνα της καταστατικής Συνθήκης του Μάαστριχτ. Αλλά οι «τσιγκούνηδες» Βόρειοι προτίθενται να αντισταθούν σθεναρά. Η επαναφορά των κανόνων λιτότητας κατά τη διάρκεια μιας εκλογικής χρονιάς μόνο άσχημα θα επηρεάσει τα κυβερνητικά ποσοστά, υποστηρίζουν θιασώτες των πρόωρων. Στήνοντας, άρα, κάλπες μέσα στο 2022, ενόσω θα γίνεται ακόμη η σχετική κουβέντα στις Βρυξέλλες, η κυβέρνηση εξαλείφει το ρίσκο μιας προεκλογικής εκστρατείας χωρίς παροχές ή ελαφρύνσεις που ηχούν ευχάριστα στα αφτιά των ψηφοφόρων.

«Θα ήταν μια πράξη πολιτικού τακτικισμού, δεν τις συνηθίζω»
Με αυτές τις φράσεις ο Κυριάκος Μητσοτάκης θέλησε να κλείσει οριστικά τη σχετική κουβέντα. Για έμπειρο αναλυτή, το βίντεο με τη συγκεκριμένη πρωθυπουργική απάντηση στη συνέντευξη Τύπου της προηγούμενης Κυριακής δυσκολεύει εξαιρετικά την απόφαση για εκλογικό αιφνιδιασμό. Γιατί αν τον επιλέξει θα κατηγορηθεί ως τακτικιστής – και κάτι τέτοιο θα τον μείωνε στα μάτια των ψηφοφόρων που δεν ανήκουν στη νεοδημοκρατική κομματική βάση, αλλά τον ψήφισαν προσδοκώντας από εκείνον και σταθερούς εκλογικούς κύκλους ανάμεσα στα άλλα.

Ποιος θα τις χρεωθεί
Εφόσον δεν συντρέχει πραγματικά σοβαρός εθνικός λόγος, εκείνος που θα προκηρύξει πρόωρες θα τις χρεωθεί κιόλας – μια κι η αξιωματική αντιπολίτευση δεν έχει κάποια θεσμική ευκαιρία, σαν την εκλογή ΠτΔ φέρ’ ειπείν, να τις προκαλέσει. Ομως το τίμημα πιθανότατα θα αποδειχθεί βαρύ για έναν Πρωθυπουργό που έχει χτίσει το προσωπικό του brand πάνω σε υποσχέσεις για σταθερότητα και κανονικότητα, αφού οι διπλές λόγω απλής αναλογικής κάλπες συνεπάγονται εκ των πραγμάτων παρατεταμένη πολιτική αστάθεια. Τα δημοσκοπικά στοιχεία, εξάλλου, δεν υποδηλώνουν κάποιο ισχυρό αίτημα του εκλογικού σώματος για κάλπες στην παρούσα φάση – σε αντίθεση με τον Δεκέμβριο του 2018, όταν το 44% των συμμετεχόντων σε μέτρηση της Κάπα Research ζητούσε πρόωρες πριν από τον Μάιο του 2019, το 18% επιθυμούσε να διεξαχθούν μαζί με τις αυτοδιοικητικές και τις ευρωεκλογές, και το 34% δήλωνε ότι θέλει να γίνουν στο τέλος της τετραετίας.

Οριακή πλειοψηφία
Οι πιο μυημένοι στην κουζίνα της πολιτικής σημειώνουν έναν επιπλέον κίνδυνο: μια οριακή αυτοδυναμία από τις πρώτες εκλογές που μεταφράζεται σε οριακή πλειοψηφία. Το σενάριο δεν είναι απίθανο. Ούτε ακούγεται ιδανικό για κάποιον που η ΚΟ του μετρά 158 μέλη. Στην περίπτωση που βρεθεί με 152, π.χ. – όπως ο Καραμανλής ο νεότερος το 2007, ο οποίος κατέφυγε σε πρόωρες περιμένοντας μια άνετη επικράτηση και κατέληξε με τόσους ενώ πριν είχε 165 – οποιαδήποτε απόπειρα υλοποίησης της μεταρρυθμιστικής ατζέντας θα εξαρτάται από τις βουλές δυο μόλις εθνοπατέρων.

Αστάθμητος παράγοντας
«Οσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος», λέει η παροιμία εκφράζοντας μια αλήθεια που ισχύει και στην πολιτική. Ανά πάσα στιγμή ένα γεγονός που θα αλλάξει τους συσχετισμούς ενδέχεται να μονοπωλήσει την επικαιρότητα. Κι η εμπειρία έχει δείξει ότι μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια μιας σύντομης προεκλογικής περιόδου. Ο Κώστας Καραμανλής σίγουρα δεν έχει ξεχάσει τις φονικές πυρκαγιές στην Ηλεία. Ξέσπασαν στις 24 Αυγούστου, ενώ οι πρόωρες είχαν ανακοινωθεί στις 17.