Η Τζόρτζια Ο’ Κιφ {LF}και τα άνθη του καλού

Η Τζόρτζια Ο’ Κιφ, η αμερικανίδα καλλιτέχνις των μοντέρνων καιρών της οποίας τα έργα συναρπάζουν και συγκινούν το βλέμμα, για πρώτη φορά έχει στο Παρίσι την τιμή που της αρμόζει. Μέσα από σχεδόν εκατό σχέδια, πίνακες και φωτογραφίες, το Κέντρο Πομπιντού παρουσιάζει στη γαλλική πρωτεύουσα αναδρομική έκθεση των έργων της αναδεικνύοντας την τέχνη της προσδιορισμένη καθοριστικά από έναν κόσμο ευαίσθητο και συμβολικό.

Αυτή η έκθεση που παρουσιάζεται 35 χρόνια μετά τον θάνατο της Ο’ Κιφ δεν είναι μια πρωτοβουλία μόνο του Κέντρου Πομπιντού αλλά προϊόν μιας συνεργασίας με το Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίτσα που τη φιλοξένησε αυτό το καλοκαίρι στη Μαδρίτη και το Ιδρυμα Μπέιλερ που θα την υποδεχθεί στη Βασιλεία στις αρχές του 2022.

Οταν πέθανε το 1986 σε ηλικία 98 ετών, η Ο’ Κιφ είχε διαβεί τις περισσότερες αισθητικές περιπέτειες του 20ού αιώνα. Στη δεκαετία του 1920 ανήκε στον περιορισμένο κύκλο των ιδρυτών του αμερικανικού μοντερνισμού, στη συνέχεια συμμετείχε, στη δεκαετία του 1930, στην αναζήτηση ταυτότητας που σημάδεψε τις Ηνωμένες Πολιτείες, πριν γίνει στη δεκαετία του 1960 η πρωτοπόρος της «σκληρής» αφηρημένης ζωγραφικής. Οταν της ζήτησαν να αυτοπροσδιοριστεί, η Τζόρτζια Ο’ Κιφ απάντησε: «Ζωγράφος, ακριβώς ζωγράφος». Ωστόσο, από τη δεκαετία του 1970 μέχρι πρόσφατα, τα γαλλικά πολιτιστικά ιδρύματα ισχυρίζονταν ότι η ζωγραφική ήταν νεκρή. Και αδυνατούσαν να συμπεριλάβουν την Ο’ Κιφ στο πλαίσιο που τόνιζε ότι η αφαίρεση ήταν το λογικό και νόμιμο τέλος της ιστορίας που ξεκίνησε με τον Σεζάν και έφτασε στον κυβισμό. Σε αυτό το σημείο, η Ο’ Κιφ είναι το κατεξοχήν αντιπαράδειγμα, θα δηλώσει ο επιμελητής της έκθεσής της στο Μπομπούρ. Υπήρξε μια από τις βασικές μορφές της νεωτερικότητας στη Νέα Υόρκη από τη δεκαετία του 1910, αλλά μέχρι το τέλος της η ίδια αδιαφορούσε για την ταξινόμηση του έργου της εναλλάσσοντας τους πίνακές της μεταξύ αναπαραστατικής και αφαιρετικής ζωγραφικής. Ανάμεσα σε δημιουργίες αφιερωμένες στα λουλούδια και σε σειρές τοπίων. Σύγχρονη του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, έδωσε λίγη προσοχή σε αυτό το ρεύμα εγκαταλείποντας οριστικά τη Νέα Υόρκη το 1949, παραχωρώντας στον Πόλοκ και στον Ρόθκο τον ρόλο των εκπροσώπων της αμερικανικής μοντέρνας τέχνης.

ΟΙ ΕΠΙΡΡΟΕΣ. Η ζωή της ήταν απλή. Γεννήθηκε στο Γουισκόνσιν, σπούδασε στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου και εγκαταστάθηκε στη Νέα Υόρκη με τον σύντροφό της φωτογράφο Αλφρεντ Στίγκλιτζ. Η εξέλιξή της όμως συμβαίνει σε μια εποχή αλλαγών, ενώ η τέχνη της απορροφά εμπειρίες της ερωτικής της ζωής με τον Στίγκλιτζ. Στη Νέα Υόρκη ο Φρόιντ, ο Αϊνστάιν, ο βουδισμός, ο αποκρυφισμός αναδύονται από τα αναγνώσματα και τις επιδραστικές συναντήσεις που έχει το ζεύγος των καλλιτεχνών. Εκείνος τη φωτογραφίζει διαρκώς, τις περισσότερες φορές γυμνή: αυτές οι εικόνες προκαλούν σκάνδαλο και την κάνουν γνωστή. Η ίδια ως μάχιμη φεμινίστρια δίνει άλλη διάσταση στις γυμνές φωτογραφίες της: «Μπορώ να δω τον εαυτό μου. Και με έχει βοηθήσει να πω αυτό που έχω να δείξω στη ζωγραφική». Οι πίνακες με λουλούδια στους οποίους επιδίδεται σύντομα – αμαρυλλίδες, κρίνοι, πετούνιες – και τα οποία απεικονίζει σε ανθρώπινη κλίμακα διαβάζονται υπό το πρίσμα του ερωτισμού των πορτρέτων που της αποδίδει.

Από τη δεκαετία του 1930 η Τζόρτζια Ο’ Κιφ ταξιδεύει όλο και συχνότερα στο Νέο Μεξικό μαγνητισμένη από τη ζωή και το τοπίο της ερήμου απουσιάζοντας για μεγάλα διαστήματα από τη Νέα Υόρκη και τον Στίγκλιτζ. Εγκαθίσταται στη Σάντα Φε στην Πολιτεία του Νέου Μεξικού αγοράζοντας το 1940 ένα ράντσο με το όνομα «Ράντσο Φάντασμα». «Τόσο όμορφο, ανέγγιχτο μοναχικό στην αίσθησή του μέρος. Τόσο φίνο κομμάτι αυτού που αποκαλώ “Απόμακρο”» έλεγε η καλλιτέχνις ξεκινώντας να ζωγραφίζει όγκους βράχων και κρανία ζώων, αλλά και πιο αφαιρετικές γραμμές και καμπύλες, συμπληρώνοντας ό,τι ξεκίνησε με τον ερωτικό ανθρωπομορφισμό των λουλουδιών της.

Η ΣΤΟΛΗ ΤΗΣ. Η Τζόρτζια Ο’ Κιφ επιμελήθηκε στην έρημο την εικόνα της. Με πέντε μαύρα κοστούμια και είκοσι τρία λευκά φορέματα-φακέλους που τα έραβε η ίδια και τα φορούσε με μία μαύρη καστόρινη ζώνη διακοσμημένη από τον μεξικανό αργυροχόο Χέκτορ Ακουιλάρ. Ηταν η στολή της για να δουλεύει στο στούντιό της ή για να υποδέχεται τους φωτογράφους που την επισκέπτονταν στο ράντσο της για να κάνουν τα πορτρέτα μιας αυστηρής, κομψής, ασυμβίβαστης γυναίκας η οποία είχε διαφοροποιηθεί από τον καλλιτεχνικό περίγυρο της εποχής της.

«Από τη στιγμή που έφτασα, ήξερα ότι το Νέο Μεξικό ήταν δικό μου. Οτι αυτή ήταν η χώρα μου. Υπάρχει κάτι διαφορετικό στον αέρα. Αλλος ο ουρανός, άλλος ο άνεμος» γράφει στον Στίγκλιτζ. Μέχρι το τέλος της ζωής της, απεικόνιζε ποτάμια, τις παιδικές κούκλες των Ινδιάνων Χόπι, τους λευκασμένους σκελετούς βοοειδών και ερπετών της ερήμου ως μια γη που καταβροχθίζεται από την αφαίρεση, ενώ εισβάλλει η φαντασία της. «Πιστεύω ότι πέτυχα κάτι μάλλον μοναδικό στην εποχή μου και ότι είμαι από τους λίγους που έδωσαν στη χώρα μου τη δική της φωνή» γράφει το 1946 από τον ερημικό της παράδεισο.