«Μόνο το χιούμορ θα μας σώσει»

Επιστρέφει για ακόμη μία φορά στα γνώριμα στέκια του Φεστιβάλ Αθηνών. Τούτη τη φορά στήνει το μαγικό του σύμπαν στην αίθουσα ενός μουσείου την οποία, ούτε λίγο ούτε πολύ, κάνουν γυαλιά καρφιά τρεις κλόουν υπό τους ήχους ζωντανής μουσικής. Κι ενώ οι ανατροπές, οι παραβατικές για έναν μουσειακό χώρο συμπεριφορές, το χιούμορ και η διακωμώδηση κανόνων αλλά και της ίδιας της τέχνης κρατούν τον πρωταγωνιστικό ρόλο στο έργο του διεθνώς αναγνωρισμένου χορογράφου, θεατρικού σκηνοθέτη, σκηνογράφου και περφόρμερ Μάρτιν Τσίμερμαν, ο ελβετός δημιουργός του «Ενα, δύο, τρία» αποδεικνύεται και προφήτης, καθώς εδώ και τρία χρόνια προσέθεσε στην παράσταση έναν απωθητικό κατακόκκινο ιό.

Τι γυρεύουν τρεις κλόουν σε ένα μουσείο; Εκτός από ατίθασοι επισκέπτες θα μπορούσαν να είναι και οι ίδιοι εκθέματα;

Δουλεύω με τρεις χαρακτήρες, αρχετυπικούς κλόουν, για να εικονοποιήσω ζητήματα όπως η εξουσία, η υποταγή και η ελευθερία. Παίρνω τον αλαζονικό, τον πολύξερο λευκό κλόουν, τον θερμόαιμο κι αφελή και τον γκαφατζή και τους τοποθετώ στον αποστειρωμένο κόσμο ενός μουσείου. Εναν χώρο που δημιουργεί η κοινωνία για τον εαυτό της, γεμάτο με κανόνες και περιορισμούς, συστήματα και αξίες, όπου καθορίζεται τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Εδώ τα πράγματα ορίζονται συχνά πέρα από τη θέληση των ίδιων των καλλιτεχνών.

Ποιοι τρεις χαρακτηριστικοί τύποι της κοινωνίας βρίσκονται πίσω από τους ισάριθμους κλόουν σας;

Η σημερινή κοινωνία χωρίζεται σε τρεις χαρακτήρες: τον λευκό κλόουν, τον αφελή και τον τρελό. Η μπερδεμένη σχέση μεταξύ του ματαιόδοξου, μορφωμένου και παντογνώστη λευκού κλόουν, του εγκάρδιου και του πανκ παλιάτσου αντικατοπτρίζει όλη την πολυπλοκότητα, την ποίηση και τη βία των σημερινών σχέσεων και αγώνων εξουσίας.

Αν έπρεπε να τους αξιολογήσετε, ποιος πιστεύετε ότι θα ήταν ο πλέον πολύτιμος και ποιος ο πιο… άχρηστος;

Και οι τρεις είναι σημαντικοί και εξαρτώνται ο ένας από τον άλλο. Αυτό το «τρίγωνο της κολάσεως» είναι απαραίτητο και το βλέπετε παντού στην καθημερινή ζωή. Σχετίζεται με τη δύναμη και την επιβίωση. Ο κόσμος τούς έχει ανάγκη όλους.

Γιατί επιλέξατε ένα σύγχρονο μουσείο για να εντάξετε την πλοκή της παράστασης;

Εγγράφω αυτό το τρίο και τις εντάσεις του σε έναν αποστειρωμένο κόσμο, που υπόκειται σε αυστηρές συμβάσεις και ακριβείς κοινωνικούς κώδικες. Το μουσείο είναι ένας δημόσιος θεσμός που όλοι γνωρίζουν, αλλά είναι επίσης η πεμπτουσία της κομψότητας, του καλού γούστου, της τάξης και της συλλογικής μνήμης που δημιουργεί μια κοινωνία για τον εαυτό της. Είναι ένας τόπος γεμάτος κανόνες και απαγορεύσεις, με το δικό του σύστημα αξιών.

Από το 2018 που ανεβάσατε το έργο μέχρι σήμερα έχουν συντελεστεί σοβαρές αλλαγές σε πολιτικό επίπεδο σε ολόκληρο τον πλανήτη και μια πανδημία. Εξαιτίας αυτών έχετε προχωρήσει σε κάποιες αλλαγές στην παράσταση;

Το 2018, ενσωμάτωσα στη σκηνογραφία και συγκεκριμένα στο φινάλε ένα κόκκινο φουσκωτό αντικείμενο. Για μένα αντιπροσώπευε ένα είδος ιού, μια εξωτερική καταπίεση κάθε είδους. Το ότι αυτό το διφορούμενο αντικείμενο θα αναλάβει έναν τόσο συγκεκριμένο ρόλο τρία χρόνια αργότερα το βρίσκω εντυπωσιακό. Εχει στην πραγματικότητα τη μορφή ενός κόκκινου ιού που σχεδόν διώχνει τους ερμηνευτές μακριά.

Η παράσταση έχει πολιτική διάσταση. Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να στείλετε στον θεατή;

Παίζω με όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα και είμαι σίγουρος ότι δεν είμαστε τόσο διαφορετικοί όσο νομίζουμε μερικές φορές. Ολοι χρειαζόμαστε έναν ομόλογο για να καταλάβουμε ποιοι είμαστε. Οποιος κι αν είναι αυτός ο ομόλογος. Οταν το κοινό φεύγει από το θέατρο ύστερα από μια παράστασή μου, ελπίζω ότι μπορεί να πάρει κάτι μαζί του που θα το αξιοποιήσει στη ζωή του. Για παράδειγμα, μπορείτε να δείτε τα πάντα διαφορετικά, να ανοίξετε νέες πόρτες για τον εαυτό σας και να μην παίρνετε τον εαυτό σας πολύ στα σοβαρά.

Πώς σας επηρέασε η πανδημία; Ετοιμάζετε κάποια παράσταση σχετικά με αυτή την παγκόσμια οδυνηρή εμπειρία;

Στη νέα μου παράσταση «Danse macabre» οι χαρακτήρες αγωνίζονται για την επιβίωσή τους και το μόνο που μπορεί να τους σώσει είναι το χιούμορ τους. Παρουσιάζω τρεις τραγικωμικούς, εύθραυστους χαρακτήρες που έχουν ξεφύγει από τον κοινωνικό κανόνα και βρίσκονται στον ίδιο χώρο την ίδια στιγμή ενώ βιώνουν τον πόνο τους. Το σκηνικό θυμίζει εγκαταλελειμμένο σκουπιδότοπο όπου απορρίπτονται όλα όσα δεν επαναχρησιμοποιούνται ή δεν αποδομούνται. Εγώ υποδύομαι τον θάνατο, είμαι ο επικεφαλής της τελετής. Το χιούμορ είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να μας σώσει.