Η βία της Ιστορίας

Δυο βυζαντινά χρονογραφήματα υψηλής λογοτεχνικής αξίας βρίσκονται στον πυρήνα της παράστασης-περφόρμανς «Εάλω Θεσσαλονίκη» που παρουσιάζεται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας στο πλαίσιο της δράσης του υπουργείου Πολιτισμού «Ολη η Ελλάδα, ένας πολιτισμός». Η Ρούλα Πατεράκη διασκευάζει και σκηνοθετεί υλικό από το βιβλίο «Τα χρονικά των αλώσεων της Θεσσαλονίκης» (εκδόσεις Αγρα) δραματοποιώντας αποσπάσματα από τις προσωπικές αυτοβιογραφικές ιστορικές αφηγήσεις του ιερέα Ιωάννη Καμινιάτη και του επίσης ιερέα Ιωάννη Αναγνώστη.

«Πρόκειται για δύο ανθρώπους ιδιαίτερα αμφιλεγόμενους κατά τη διάρκεια των κρίσιμων στιγμών των δύο εκ των τριών αλώσεων της πόλης, πρόσωπα πολύπαθα, σκοτεινά, άνευ θετικού ή αρνητικού προσήμου. Προσπαθώ να ακολουθήσω όσο πιο πιστά μπορώ τις οδηγίες και την ψυχική ανάγκη της σκηνοθέτιδάς μου, της Ρούλας Πατεράκη, που μέσω αυτής της παράστασης προσεγγίζει και αναδεικνύει την τραγική θεατρικότητα της ιστορικής αφήγησης, αντικρίζοντας κατάματα τη βία της Ιστορίας», αναφέρει στο «ΝΣυν» ο Θανάσης Δόβρης, ο συμμετέχει στον ρόλο του αφηγητή.

Μαζί με τον Θανάση Δόβρη, στην παράσταση συμμετέχουν επίσης οι Δήμητρα Χατούπη, Νάντια Μουρούζη και Ευανθία Κουρμούλη αλλά και η χορεύτρια Μπέττυ Δραμισιώτη. Ολοι τους επιχειρούν να μιλήσουν για τον παραλογισμό της καταστροφής και την ερήμωση του πολέμου μέσα από τις περιγραφές των δύο ιερέων. «Οι πρώτες μου σκέψεις διαβάζοντας το κείμενο ήταν τα πάρα πολλά φονικά που έγιναν και μετέτρεψαν την πόλη σε “σφαγείο”. Το σφαγείο δυστυχώς δεν έχει σταματήσει ποτέ, όπως και όλες οι μεγάλες καταστροφές, μετά την εποχή των δεινοσαύρων. Σε όλες τις καταστροφές έχει βάλει το χέρι του ο άνθρωπος, βασικός σφαγέας της γης και των ανθρώπων. Σκέφτομαι ότι ζούμε μια πανδημία που έχει νεκρούς συνανθρώπους μας, και όλο αυτό το φρικώδες γεγονός έχει μετατραπεί σε ένα ακόμα πιο φρικώδες εμπόριο, τρομακτικό εργαλείο εξουσίας. Επίσης, διαβάζοντας αυτές τις αφηγήσεις, σκέφτομαι ότι οι άνθρωποι σφαγιάζονταν πριν από την ανακάλυψη των όπλων με σφαίρα, σε απόσταση αναπνοής, και ότι οι περισσότεροι θάνατοι που καταγράφηκαν στην ανθρωπότητα ήταν τα θύματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ούτε σεισμοί, ούτε φωτιές, ούτε κατακλυσμοί, ούτε το χτικιό. Μόνο ο άνθρωπος. Αυτό το θηρίο. Δεν είναι τα φυσικά φαινόμενα, αυτά υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Είναι η ίδια η διαχείρισή τους από τον άνθρωπο» τονίζει ο πρωταγωνιστής.

Από τη σκηνή περνούν οι λεηλασίες της Θεσσαλονίκης από τους σαρακηνούς πειρατές της Κρήτης το 904 μ.Χ. αλλά και η άλωση της Πόλης από τους Τούρκους του Μουράτ το 1430. Η δεύτερη, μάλιστα, άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια της στην ιστορική πορεία της Θεσσαλονίκης αφού έμεινε υποδουλωμένη μέχρι το 1912, όταν μετά από 782 χρόνια την απελευθέρωσε ο ελληνικός στρατός. «Το κοινό σημείο σε αυτές τις μαρτυρίες είναι πως η πόλη ήταν ράθυμη, νωχελική, επαναπαυμένη στον πλούτο της, την επιφανειακή πρόοδό της. Μια πόλη σε μηδενική επιφυλακή» καταλήγει ο Θανάσης Δόβρης.