Στρατηγική υπομονετικότητας και ψυχραιμία στις κρίσεις

Η Ανγκελα Μέρκελ συμπληρώνει 16 χρόνια στη θέση της ομοσπονδιακής καγκελαρίου και φεύγοντας από το πόστο της θα έχει μάλλον σπάσει το ρεκόρ του Χέλμουτ Κολ που υπήρξε καγκελάριος για 16 χρόνια και 26 ημέρες.

Παρότι υπήρξε μια σιδηρά καγκελάριος και επί σειρά ετών η ισχυρότερη γυναίκα στην κατάταξη του περιοδικού Forbes, η είσοδός της στην καγκελαρία κάθε άλλο παρά εύκολη υπήρξε. Κατ’ αρχάς δεν έλαβε το χρίσμα το 2000 από την κοινοβουλευτική της ομάδα ώστε ως επικεφαλής του CDU να είναι υποψήφια για τη θέση της καγκελαρίου στις εκλογές εκείνης της χρονιάς. Το χρίσμα δόθηκε στον Εντμουντ Στόιμπερ (CSU), o oποίος μάλιστα έχασε πανηγυρικά από τον Γκέρχαρτ Σρέντερ (SPD). Τότε είχε θεωρηθεί από την ανδραρχία στο CDU ότι η Μέρκελ θα αποτελούσε «ένα παρoδικό φαινόμενο» και ότι δεν θα επικρατούσε λόγω ελλείψεών της σε ηγετική στόφα και εξαιτίας περιορισμένης αρμοδιότητάς της στα οικονομικά θέματα, όπως αναφέρει ο παλιός κοινοβουλευτικός και μετέπειτα στενός συνεργάτης της καγκελαρίου Φόλκερ Κάουντερ σε πρόσφατη συνέντευξή του στο περιοδικό Der Spiegel.

Αλλά ούτε και το 2005 όταν έλαβε τελικά το χρίσμα της υποψήφιας καγκελαρίου τα πράγματα ήταν εύκολα για την Μέρκελ. Ενώ δημοσκοπικά οι Χριστιανοδημοκράτες προηγούνταν έως και δέκα μονάδες των Σοσιαλδημοκρατών, η διαφορά τους τελικά ροκανίστηκε και έφθασε στη μία ποσοστιαία μονάδα. Το εκλογικό πάρτι που είχε ετοιμάσει η CDU τη βραδιά των εκλογών στο Konrad-Adenauer-Haus μετατράπηκε σε θρήνο. Τότε, με την ομιλία της η Μέρκελ ενώπιον των απογοητευμένων μελών και φίλων του κόμματός της εγκαινίασε αυτό που αργότερα ονομάστηκε «στρατηγική υπομονετικότητας»: να μη χαθεί ο στόχος που ήταν να σχηματίσει κυβέρνηση η CDU/CSU με τη Μέρκελ επικεφαλής αφήνοντας ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα ως προς τη σύνθεση του κυβερνητικού σχήματος, αν δηλαδή θα ήταν μια κυβέρνηση Μεγάλου Συνασπισμού ή μια τρικομματική κυβέρνηση (η εκδοχή της «Τζαμάικας», δηλαδή ενός μαύρο-κίτρινο-πράσινου σχήματος με Χριστιανοδημοκράτες, Φιλελεύθερους και Πράσινους συζητήθηκε τότε για πρώτη φορά). Τονίζοντας τα θετικά της εκλογικής έκβασης, ότι δηλαδή η CDU/CSU ήταν το πρώτο κόμμα και αφήνοντας τα πράγματα να εξελιχθούν χωρίς να δημιουργηθούν προκλήσεις που θα δυσκόλευαν τις επικείμενες διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης, η Μέρκελ φανέρωσε το δυνατό της σημείο: να παραμένει ψύχραιμη σε συνθήκες κρίσης και να εργάζεται πάνω σε εναλλακτικές που διαγράφονταν από τη ροή των πραγμάτων παίρνοντας από αυτές το καλύτερο δυνατό.

Στα χρόνια που κυβέρνησε η Μέρκελ έδειξε πως είναι ένας άνθρωπος ορθολογικός και νηφάλιος. Απέφυγε τις ρήξεις εκτός κι αν αυτές δεν μπορούσαν να αποφευχθούν ή έπρεπε όντως να συμβούν (όπως η σύγκρουση με τον Χέλμουτ Κολ). Δεν ήταν υπέρμαχος των ριζοσπαστικών λύσεων και δεν πριμοδότησε την αλλαγή κατεύθυνσης των πραγμάτων, διέθετε όμως την υπομονή να αφήσει τα πράγματα να εξελιχθούν χωρίς να παρεμβαίνει επιθετικά στη ροή τους. Αρκετοί της καταλογίζουν ατολμία και έλλειψη οράματος, αποφυγή ή και αναχαίτιση ριζοσπαστικών λύσεων, πρόκριμα της σταθερότητας έναντι του αναγκαίου αναπροσανατολισμού. Αυτή η μέθοδος δημιούργησε προϋποθέσεις διαχείρισης σοβαρών κρίσεων στη χώρα της και στην Ευρώπη, όμως άφησε το πεδίο ελεύθερο σε υπονομευτές του ευρωπαϊκού οράματος και ακραίους λαϊκιστές που βγήκαν ωφελημένοι όσο η Γερμανία έπαιζε καθυστέρηση και η Μέρκελ περίμενε να σταματήσει η ορμή στην εξέλιξη των ραγδαίων γεγονότων. Τα επόμενα χρόνια θα γραφτούν πολλά και εν τέλει η ιστορία θα αξιολογήσει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα της «μεθόδου Μέρκελ».

Η Βασιλική Γεωργιάδου είναι καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο