Το υλικό απ’ το οποίο είναι φτιαγμένη η τζαζ

Λίγες μέρες πριν ο Πάουλο Κοέλιο συμπληρώσει τα 12 του χρόνια (γεννήθηκε 25 Αυγούστου 1947) ο συνθέτης και τρομπετίστας Μάιλς Ντέιβις κυκλοφορούσε ένα από τα αριστουργήματα της σύγχρονης μουσικής. Ηταν 17 Αυγούστου 1959, ήταν το εμβληματικό «Kind of Blue» και είχαν προηγηθεί καμιά 50αριά ημέρες ηχογράφησης (2 Μαρτίου – 22 Απριλίου) στο Columbia 30th Street Studio στη Νέα Υόρκη (παλιά ορθόδοξη εκκλησία). Κατά ένα παράδοξο παιχνίδι της μοίρας, χρόνια μετά ο βραζιλιάνος συγγραφέας με την ατάκα του «όταν θέλεις κάτι πολύ, ολόκληρο το σύμπαν συνωμοτεί για να το πετύχεις» – για την οποία πολλοί κρατάμε πολλές επιφυλάξεις – είναι σαν να περιγράφει αυτό που συνέβη τις ημέρες των γενεθλίων του. Λες και κάποια νεράιδα, άγγελος ή ξωτικό ακούμπησε τον Μάιλς Ντέιβις και τους συνεργάτες του ώστε να μείνουν στην ιστορία της τέχνης και όχι μόνο της τζαζ μουσικής. Και το… αστείο είναι ότι δεν χρειαζόταν να συνωμοτήσει το σύμπαν. Επειδή το κρατούσαν στα χέρια τους.

Το «Kind of Blue» 62 χρόνια μετά συνεχίζει να θεωρείται από πολλούς κριτικούς ως ένας από τους σημαντικότερους δίσκους τζαζ όλων των εποχών. Η επίδρασή του LP στη μουσική ήταν και είναι καταλυτική, ενώ το 2002 ήταν ένα από τα 50 άλμπουμ που επέλεξε η Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου για να προστεθεί στο Εθνικό Μητρώο Ηχογράφησης και το 2003 κατατάχθηκε στο νούμερο 12 της λίστας του περιοδικού «Rolling Stone» με τα 500 μεγαλύτερα άλμπουμ όλων των εποχών. Αν και οι ακριβείς αριθμοί έχουν αμφισβητηθεί, το «Kind of Blue» αναφέρεται συχνά ως ο best seller τζαζ δίσκος όλων των εποχών. Το 2019 πιστοποιήθηκε 5 φορές πλατινένιο από τη Recording Industry Association of America (RIAA) για πωλήσεις άνω των πέντε εκατομμυρίων αντιγράφων.

Για την ηχογράφησή του ο Ντέιβις ηγήθηκε ενός σεξτέτου με τους σαξοφωνίστες John Coltrane και Julian – Cannonball – Adderley, τον πιανίστα Bill Evans, τον μπασίστα Paul Chambers και τον ντράμερ Jimmy Cobb, με τον νέο πιανίστα της μπάντας Wynton Kelly να εμφανίζεται σε ένα κομμάτι – «Freddie Freeloader» – στη θέση του Εβανς. Και όπως ήταν η φιλοσοφία του Μάιλς, δεν ζήτησε ουσιαστικά καμία πρόβα από τους μουσικούς, με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να μην έχουν σαφή εικόνα του τι θα ηχογραφήσουν στο στούντιο. Οπως περιγράφεται στις πρωτότυπες σημειώσεις του πιανίστα Μπιλ Εβανς, ο Ντέιβις είχε δώσει στην μπάντα μόνο σκίτσα με κλίμακες και μελωδίες για να αυτοσχεδιάσει. Μόλις συγκεντρώθηκαν οι μουσικοί, δόθηκαν κάποιες σύντομες και γενικές οδηγίες και η ηχογράφηση άρχισε. Αν και ο αστικός μύθος θέλει το «Kind of Blue» να ηχογραφήθηκε μια και έξω, δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ο Μάιλς Ντέιβις κατόρθωσε να ξεπεράσει και την ενόχληση του πιανίστα Γουίτον Κέλι που είδε τον Μπιλ Εβανς να παίρνει τη θέση του. Και του «έδωσε» το «Freddie Freeloader», που είναι πολύ περισσότερο προσανατολισμένο στα blues. Αν και το άλμπουμ δημιουργήθηκε από τον παραγωγό της Columbia Ιρβινγκ Τάουνσεντ, με την πάροδο των ετών υπήρξε σύγχυση, με τον μετέπειτα παραγωγό του Ντέιβις, Τέο Μακέρο, να εμφανίζεται και εκείνος ως παραγωγός. «Στην περίπτωση του “Kind of Blue” υπήρχαν δύο παραγωγοί: ο Τέο Μακέρο και ο Ιρβινγκ Τάουνσεντ» έχει σημειώσει ο ιστορικός της τζαζ Eric Nisenson: «Ο ρόλος του Μακέρο, ωστόσο, ήταν σαφώς εκείνος ενός μαθητευόμενου και παρατηρητή».

Στο βιβλίο «Μάιλς αυτοβιογραφία» (μτφ. Μαριλένα Μασσάρου, εκδ. Σέλας), ο συνθέτης και τρομπετίστας σημειώνει ότι η ιδέα του «Kind of Blue» υπήρχε ουσιαστικά στο μυαλό του όταν ήταν έξι ετών : «Εγραψα αυτά τα μπλουζ προσπαθώντας να ζήσω αυτό που είχα νιώσει όταν ήμουν έξι χρονών, τότε που περπατούσα με τον ξάδελφό μου σ’ έναν σκοτεινό δρόμο του Αρκανσο… Ελα όμως που γράφεις κάτι και οι άλλοι το παίρνουν σαν ερέθισμα για να παίξουν αυτά που θέλουν εκείνοι, κι έτσι τελικά αποπροσανατολίζεσαι από τον τελικό σου στόχο. Αλλα είχα στο μυαλό μου και άλλα βγήκανε στην πορεία (…) Τη μουσική του δεν την έγραψα σε παρτιτούρες. Εφερνα μόνο κάτι προσχέδια γιατί ήθελα οι μουσικοί να βγάλουν όλον τον αυθορμητισμό στο παίξιμό τους, όπως είχα δει να γίνεται στα αφρικανικά μπαλέτα ανάμεσα στους χορευτές, τους τυμπανιστές και στον τύπο που έπαιζε καλίμπα» (ελάσματα πάνω σε μια ξύλινη βάση που παίζονται με τους αντίχειρες)».

ΕΠΙΡΡΟΕΣ. Επρεπε όμως να βάλει πολλά πράγματα που είχε στο μυαλό του σε μια σειρά. Οι μνήμες του με τα αφρικανικά μπαλέτα, σαφώς ομιχλώδεις, έπρεπε να έρθουν σε ισορροπία (λεπτή) με τα βιώματα των γκόσπελ και του μπλουζ της παιδικής του ηλικίας, με το «4ο κοντσέρτο για πιάνο» του Ραχμάνινοφ και το «Κοντσέρτο για αριστερό χέρι και ορχήστρα» του Ραβέλ που άκουγε για μήνες ολόκληρους παρέα με τον Μπιλ Εβανς. Κατά κάποιον τρόπο το υπογραμμίζει και ο ίδιος: «Ολα αυτά έβγαιναν, κατά κάποιον τρόπο, στο παίξιμό μας. Οταν λέω στον κόσμο ότι δεν κατάφερα να βγάλω εκείνον ακριβώς τον ήχο της αφρικανικής καλίμπα, με παίρνουν για τρελό. Ολοι είπαν ότι ο δίσκος ήταν ένα αριστούργημα (κι εγώ έμεινα κατενθουσιασμένος). Αυτό όμως που ήθελα να πετύχω ιδίως στο “All Blues” και στο “So What” δεν το κατάφερα». Οι Τζον Κολτρέιν και Μπιλ Εβανς κατάφεραν όμως να αποτελέσουν τους δύο ακρογωνιαίους λίθους της ηχογράφησης. Χωρίς τη λογιότητα (μουσική) του Εβανς και τον αυτοσχεδιασμό του Κολτρέιν ενδεχομένως ο δίσκος αυτός να ήταν κάτι άλλο.

Το «Kind of Blue» δεν αποτελεί μόνο καλλιτεχνικό ορόσημο για τον Μάιλς Ντέιβις. Ειναι το απόλυτο τζαζ άλμπουμ. Εργο που αποτελεί σήμερα κτήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Το αποκορύφωμα της modal jazz. Ακόμη και αν για κάποιους θεωρείται περίπλοκο ή δεν τους αρέσει η τζαζ, δεν μπορεί να μην αναγνωρίσουν ότι είναι δίσκος θεμέλιος λίθος της τζαζ. O ντράμερ Τζίμι Κομπ είχε δηλώσει ότι «αυτό το άλμπουμ πρέπει να έγινε στον Παράδεισο». Ποιος ξέρει…