Τα διηγήματα του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου

Οι αναμνήσεις από τον μετεμφυλιακό κόσμο. Οι κρυπτομνησίες που στέκονται στη μεθόριο μεταξύ αυτοβιογραφικής μαρτυρίας και μυθοπλασίας. Κομμένα κεφάλια που στοιχειώνουν την παιδική ηλικία των ηρώων. Το έλασσον που κρύβει μέσα του έναν κόσμο συναισθημάτων σε μικρογραφία (όπως η οδοντόκρεμα που χαρίζει το κορίτσι στον φίλο της τη στιγμή που χωρίζουν). Η δημοτική που εναλλάσσεται με την καθαρεύουσα χάριν του ρυθμού. Στη συλλογή «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (1973), με τα πεζογραφήματα γραμμένα τη δεκαετία του 1960, ο Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος στέκεται με ειρωνεία απέναντι στο υπαρξιακό άγχος – οι ήρωες (συχνά ο ίδιος ο αφηγητής) διατηρούν την απόσταση από τα γεγονότα ακόμη κι όταν συμμετέχουν. Η απώλεια και η θλίψη είναι διάχυτες για τον κόσμο που χάνεται, αλλά δεν πρέπει να φωνάζουν. Αφού ο αφηγητής Ηλίας και ο φίλος του Νίκος μιλήσουν για τα περασμένα και τους θανάτους των συμμαθητών τους στο «Ο τελευταίος επιζών» (1965) ακούγεται κάτι πιο σπαρακτικό, επειδή μένει μετέωρο: «Δεν πρόφτασα να σου πω για την αρρώστιά μου, μου είπε ο Νίκος. Εχω φασαρίες με το συκώτι μου. Χωρίσαμε». Αλλού το συναίσθημα αφήνεται ελεύθερο, συνταιριασμένο με τα πάθια και τους καημούς ενός τόπου: «Ψιλόβρεχε, είχε ομίχλη και το παληό εκκλησάκι φωτιζόταν μονάχα από ένα καντήλι και τα κεριά που άναψα εις μνήμην. Χωμένος σε ένα στασίδι και προσπαθώντας να φέρω κοντά μου τη συγκεκριμένη μορφή του πατέρα μου, δεν μπόρεσα να κρατήσω τα δάκρυά μου, καθώς συλλογιόμουν πώς πέθανε νεώτατος κατά την Κατοχή, έχοντας περάσει μια δύσκολη ζωή, χωρίς ευκαιρίες να πραγματοποιήσει κανένα από τα όνειρα που τον πνίγανε» («Εις μνήμην», 1966).

Η συλλογή είχε κυκλοφορήσει από το «Τραμ» στη Θεσσαλονίκη το 1973, ενώ ο Παπαδημητρακόπουλος, γεννηθείς το 1930 στον Πύργο, έκανε την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα με το διήγημα «Ο φρακασάνες», το οποίο δημοσίευσε με το ψευδώνυμο Θανάσης Χιλιώτης στο καβαλιώτικο περιοδικό «Αργώ» το 1962 (ως στρατιωτικός ιατρός θα μπορούσε να προκαλέσει με τις ερωτικές ή ιστορικές αναφορές). Οι εκδόσεις Κίχλη ανέλαβαν την επανακυκλοφορία της «Οδοντόκρεμας», όπως και των επόμενων συλλογών του πεζογράφου σε αυτόνομα τομίδια. Σειρά μέσα στο φθινόπωρο έχει το «Θερμά θαλάσσια λουτρά», όπως ανακοινώθηκε ήδη, ενώ προφανώς ακολουθούν: «Ο Γενικός αρχειοθέτης» (1989), «Ροζαμούνδη» (1995), «Ο οβολός» (2004), «Ο θησαυρός των Αηδονιών» (2009).

Ο Ιων Δραγούμης το 1912-13

«Ο Βενιζέλος βέβαια αποφασιστικότητα είχε απέραντη, και έκανε απόφαση γρήγορη για όλα. Σ’ αυτό τον θαυμάζω, αν και μπορεί την απόφασή του να την ξετέλειωσε η απέραντη και παιδιακίσια άγνοια. Σε μια μέρα μέσα θυσίασε Μακεδονία και Θράκη, χάρισε στη Βουλγαρία τη γραμμή του Αγίου Στεφάνου, την έκανε Μεγάλη Βουλγαρία σα να ήτανε να κόψει ένα πορτοκάλι να το μοιράσει σε τρεις ανθρώπους. Είναι ο τελειότερος τύπος του Ελλαδίτη ανθρώπου. Δεν έχει καθόλου την αντίληψη του Τουρκομερίτη. Δεν ξέρει τη Μεγάλη Ιδέα». Ο επιμελητής της έκδοσης «Ιων Δραγούμης – τα “κρυμμένα” ημερολόγια» (εκδ. Πατάκη) Νώντας Τσίγκας σπεύδει στην υποσημείωση να σχολιάσει τη διατύπωση του Δραγούμη στην καταγραφή 26 Δεκεμβρίου 1912: «Υπήρξε φυσικά “Μεγαλοϊδεάτης” ο Βενιζέλος… όμως εκφράζει μιαν ολότελα διαφορετική εκδοχή της Μεγάλης Ιδέας». Τα «κρυμμένα» ημερολόγια (Οκτώβριος 1912 – Αύγουστος 1913) περιλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος από το μερικώς δημοσιευμένο Τετράδιο αρ. 18 και αντιστοιχούν στην περίοδο που ο διπλωμάτης υπηρετεί ως έφεδρος δεκανέας πεζικού, αποσπασμένος με ρόλο πολιτικού συμβούλου στο Γενικό Επιτελείο, και είναι ερωτευμένος με τη Μαρίκα Κοτοπούλη. Κατά τ’ άλλα, η έκδοση των ημερολογιακών τετραδίων του παραμένει ημιτελής: 10 από τα 24 τετράδιά του, όπως σημειώνει ο Ν. Τσίγκας, που φυλάσσονται στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, δεν έχουν εκδοθεί.