Οδός Αβύσσου, αριθμός μηδέν

Είναι η δεύτερη φορά σε μια βδομάδα που θα γίνω δυσάρεστος. Αλλά ύστερα από 60 χρόνια εκπαιδευτικής διακονίας, για την οποία αδέκαστοι κριτές της είναι οι μαθητές μου, έχω το δικαίωμα να εκφράζω την απελπισία μου για την εκπαιδευτική μας κατιούσα. Είχα παππού από μητέρα δάσκαλο, πατέρα λυκειάρχη, εγώ, η γυναίκα μου, τα δύο μου αδέλφια καθηγητές ήταν σε διάφορες επιστήμες, από την Αρχιτεκτονική έως τη Φυσική και την Αρχαιολογία. Είχα τη χαρά να διδάξω σε λαϊκά σχολεία, σε νυχτερινά εμποροϋπαλλήλων, σε φροντιστήρια, σε καλλιτεχνικές σχολές, σε σεμινάρια και σε δημόσια και ιδιωτικά μέσης εκπαίδευσης και 20 χρόνια στο Πανεπιστήμιο. Εχω λοιπόν το δικαίωμα να έχω τη γνώμη και να ασκώ κριτική για τη στάθμη των εκπαιδευτικών προβλημάτων του τόπου.

Εμαθα γερά γράμματα σε εποχές τραγικές για τον τόπο. Είχα στην πλειονότητα άξιους δασκάλους, αφοσιωμένους και πάνω απ’ όλα γνώστες της ειδικότητάς τους. Μεγάλωσα σε επαρχιακή πόλη που δεν είχε ωδείο και το έχω τραύμα που δεν σπούδασα ένα μουσικό όργανο. Αναπλήρωσα την αγάπη μου για το τραγούδι γράφοντας από παιδί στίχους. Τους πρώτους μου στίχους τραγουδιού τους μελοποίησε ο μακαρίτης φίλος Τάκης Γκράβας, όταν ήμουν 14 ετών. Στα 16 χρόνια μου δημοσιεύτηκαν μεταφράσεις μου από ποιήματα του Βερλαίν στη φιλολογική «Βραδυνή» που διηύθυνε ο συμμαθητής του πατέρα μου Μπάμπης Κλάρας.

Δεν προσπαθώ ανοήτως να κάνω βιογραφική παρουσίαση. Θέλω να μιλήσω για τους δασκάλους μου που μας ωθούσαν στη γνώση. Μέσα στα δύσκολα, ειδικά στην επαρχία, εμφύλια χρόνια ήταν τόλμη ένας δάσκαλος να με φωνάζει στο σχόλασμα και μέσα σε διπλωμένη εφημερίδα να μου δίνει ένα βιβλίο, με τη συμβουλή να το διαβάσω, αλλά να μην το διαδώσω. Ηταν η συλλογή του Μενέλαου Λουντέμη «Οδός Αβύσσου, αριθμός μηδέν». Ο Λουντέμης ήταν τότε αυτοεξόριστος στην Ουγγαρία και καταδικασμένος σε θάνατο ερήμην από ελληνικά στρατοδικεία. Δάσκαλος ήταν κι εκείνος που μας μυούσε στην ποίηση και μας δάνεισε, πάλι με κίνδυνο, την Ανθολογία των ποιητών του Μεταπολέμου που είχε επιμεληθεί ο ηθοποιός Κώστας Γεννατάς, πατέρας του σημερινού καλού ηθοποιού Γεράσιμου Γεννατά. Εκεί, μαζί με τρεις άλλους φίλους συμμαθητές, παιδιά φανατικά για γράμματα, πρωτοδιαβάσαμε Αναγνωστάκη, Καρέλλη, Λειβαδίτη και τον φυλακισμένο Τίτο Πατρίκιο. Υπάρχουν και σήμερα στην ελληνική επαρχία, αλλά και στις λαϊκές γειτονιές της Αθήνας, δάσκαλοι, καθηγητές και καθηγήτριες που ανοίγουν τα μάτια των μαθητών στα φανατικά για γράμματα παιδιά. Τώρα μάλιστα που τα μέσα διάδοσης της γνώσης είναι άπειρα, αλλά στην πλειονότητα, όχι απλώς αναξιόπιστα, αλλά φαύλα, ένας δάσκαλος μπορεί να προστατέψει τους μαθητές του από τα πίτουρα και τα σκουπίδια.

Και τώρα στο ψαχνό! Είναι εικόνα εκπαίδευσης σοβαρού κράτους αυτή που αναδύεται από τα αποτελέσματα των εισαγωγικών εξετάσεων για τα ΑΕΙ; Υπάρχει σοβαρό κράτος στην Ευρώπη που να έχει γεμίσει με πανεπιστημιακά τμήματα πόλεις και κωμοπόλεις της χώρας; Ποιος κάποτε θα ξεμπροστιάσει επιτέλους όλων των πολιτικών πτερύγων τους εκλεγμένους εκπροσώπους που χάριζαν, ιδρύοντας στον τόπο τους πανεπιστημιακές σπουδές που και αχρείαστες αποδείχθηκαν και κανένας δεν λαχταρούσε να σπουδάσει; Ναι, γνωρίζω, μια πανεπιστημιακή σχολή σε επαρχιακή πόλη σημαίνει ενοικιαζόμενα δωμάτια, εστιατόρια με μόνιμη πελατεία, χαρτοπωλεία, κλαμπ, παμπ, σφαιριστήρια, αύξηση των επιβατών στα δημόσια μέσα συγκοινωνίας. Μαγαζιά, μαγαζιά, μαγαζιά. Γι’ αυτό και οι καταστηματάρχες και οι ιδιοκτήτες ενοικιαζόμενων δωματίων, οι έμποροι διαμαρτύρονται κάθε φορά που κινδυνεύει να κλείσει ένα πανεπιστημιακό τμήμα που δεν προσελκύει φοιτητές.

Πόσα τμήματα φέτος, με χιλιάδες προσφερόμενες θέσεις, δεν τσίμπησαν ούτε έναν υποψήφιο. Η πολιτικάντικη ευφυΐα εφηύρε ειδικότητες επιστημονικές, αποσπώντας τες από επιστημονικούς τομείς με το ίδιο επιστημονικό αντικείμενο. Οταν πριν από 30 χρόνια ταξίδεψα στις τότε σοσιαλιστικές χώρες και στη Σοβιετική Ενωση, θέλησα να πληροφορηθώ για τον τρόπο λειτουργίας και περιεχομένου των Πανεπιστημίων. Εμαθα λοιπόν πως κάθε χρόνο προκηρύσσονται θέσεις εισαγομένων στα Πανεπιστήμια με κριτήριο πόσες απουσίες, λόγω συνταξιοδότησης ή θανάτου πιθανού ή αρρώστια θα δημιουργούσε το σύστημα. Δεν απέκλεισε το σύστημα κάποιον που ήθελε να σπουδάσει φιλόλογος ή αρχιτέκτων ή πιανίστας να εγγραφεί, αλλά αυτός δεν απαλλάσσονταν από το κόστος σπουδών που για τους προβλεπόμενους ήταν τελείως δωρεάν.

Σημείωση: αυτό δε σημαίνει πως συνήθως σπούδαζαν δωρεάν, κυρίως παιδιά των κομματικών στελεχών. Ναι, αλλά αν βρισκόταν γιατρός σκάρτος, ο κόσμος ήξερε πως ήταν παιδί του κομματικού σωλήνα!

Θα ήθελα να ξέρω ως φορολογούμενος πολίτης πόσο κοστίζει στον δημόσιο προϋπολογισμό ένα πανεπιστημιακό τμήμα κάπου στα ορεινά της Ρούμελης που έμεινε χωρίς πρωτοετείς φέτος, ενώ πληρώνει έξοδα εγκατάστασης (ενοίκιο, τηλέφωνο, νερό, φως, απορρίμματα κ.λπ.), μισθούς καθηγητών που δεν διδάσκουν σε άδειες αίθουσες και υπαλλήλων. Διάβαζα σε συνάδελφο καθηγητή αγγλικού πανεπιστημίου τη διδακτέα ύλη ενός πανεπιστημιακού τμήματος μιας επαρχιακής πόλης της Ελλάδος και έπαθε ο άνθρωπος κατάθλιψη.

Ας μείνω στα δικά μου. Θεατρολογικά τμήματα στη χώρα φέτος είναι του Πανεπιστημίου Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, της Πάτρας, του Ναυπλίου και τομέας του Πανεπιστημίου της Κρήτης. Προβλεπόμενες θέσεις πρωτοετών περί τις 200, άρα τα τελευταία δέκα χρόνια φοίτησαν δύο χιλιάδες (2.000) σπουδαστές. Δεν γνωρίζω πόσοι πήραν πτυχίο. Πάντως, τα τελευταία δέκα χρόνια δεν είναι πάνω από είκοσι (20) οι πτυχιούχοι που εργάζονται ως θεατρολόγοι, είτε ως κριτικοί, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, μεταφραστές. Το κράτος που αφειδώς τους ανοίγει πόρτες σχολών και μισθοδοτεί το σύστημα δεν μπόρεσε, έστω και συμβολικά, να ανοίξει έναν δρόμο για τη δημιουργία θέσεων θεατρολόγων στη Δημοτική και τη Μέση Εκπαίδευση. Πριν από χρόνια έγινε διαγωνισμός και ενεκρίθη σχολικό εγχειρίδιο για να διδάσκεται, έστω σε μαθήματα επιλογής, και εδώ και χρόνια πάπαλα! Για να βγάλει από τη μέση, το ίδιο δίωρο εξτρά που προβλεπόταν η διδασκαλία συνέπιπτε με το δικαίωμα των μαθητών να επιλέξουν ανάμεσα στη θεατρολογία, στο μπάσκετ και τους υπολογιστές. Υποπτεύομαι τι θα πιστέψατε πως συνέβη: «Δεν το προτιμούν τα παιδιά, στα αζήτητα!».

Και τώρα κι άλλη πικρή αλήθεια. Υπάρχει πραγματικά σοβαρός, εχέφρων συνέλληνας που να πιστεύει πως ένας μαθητής, που συγκεντρώνει γενικό βαθμό κάτω από τη βάση του 10 στη σχολή που επιθυμεί να σπουδάσει,  οφείλουμε όλοι οι Ελληνες φορολογούμενοι πολίτες να το αποδεχθούμε; Εχω κι άλλες φορές προκαλέσει το υπουργείο Παιδείας να συγκεντρώσει όλους τους βαθμούς στην Εκθεση που βαθμολογήθηκαν στις εισαγωγικές με βαθμό κάτω από 10 και να τις αντιπαραβάλει με τον βαθμό στο ίδιο μάθημα που έχει ο υποψήφιος του απολυτηρίου. Καταλαβαίνω έναν άριστο μαθητή στην Αλγεβρα να αποτύχει σε ένα δύσκολο πρόβλημα, αλλά στην Εκθεση, των απόψεών του στη μητρική γλώσσα που διδάχθηκε (!) δώδεκα χρόνια;

Μου έχουν εγχειρίσει διορθωτές ανώνυμα γραπτά Εκθεσης από υποψήφιο Νομικής με βαθμό δύο (2). Ο μαθητής αυτός διέθετε απολυτήριο με βαθμό στα Ελληνικά δεκαεπτά (17)! Κάπου βρωμάει το σύστημα, συνέλληνες.