Πάλι κεντάει…

Εστω και αν τα Γλωσσίδια δεν είναι κατά βάση στήλη βιβλιοκριτικής, τα πρώτα φθινοπωρινά κείμενα προφανώς είναι επηρεασμένα από κάποια διαβάσματα των διακοπών.

Ηταν πραγματική απόλαυση, λοιπόν, το εκ νέου διάβασμα των παλαιότερων διηγημάτων του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, που είχαν εκδοθεί αρχικά από τον Καστανιώτη και που εδώ και μερικά χρόνια κυκλοφορούν από τον Πατάκη με τον κοινό τίτλο «Τα δεδουλευμένα».

Ο Σκαμπαρδώνης, με διαδρομή πολλών λογοτεχνικών και δημοσιογραφικών σελίδων,  διαθέτει το κατά τη γνώμη μου μέγιστο ίσως προσόν κάθε γραφιά (ο όρος «γραφιάς» μόνο μειωτικό χαρακτήρα δεν έχει στο λεξιλόγιό μου): ξέρει πώς να λέει σοβαρά και ενδιαφέροντα πράγματα με παιγνιώδη τρόπο. Επίσης, πάντα κατά τη γνώμη μου, ο Σκαμπαρδώνης είναι ο κορυφαίος αυτή τη στιγμή σε ό,τι παραδοσιακά λέγαμε διήγημα και σήμερα συχνά αποκαλείται μικρή φόρμα. Οσο για το ύφος του, είναι απολύτως προσωπικό. Με απόηχους ακόμα και από τον Παπαδιαμάντη, ξέρει πώς να συνδυάζει αριστοτεχνικά το χθόνιο, σχεδόν παγανιστικό στοιχείο της «βαθιάς μακεδονικής γης» – αυτό που υπήρχε και στις πιο καλές στιγμές της Ζατέλη στο «Και με το φως του λύκου επανέρχονται» – με μια αυθεντικά θεσσαλονικιώτικη ατμόσφαιρα και με τη γλώσσα του (βορειοελλαδίτικου, ειδικά) περιθώριου.

Ο Σκαμπαρδώνης χειρίζεται με μαεστρία πολύ διαφορετικά μεταξύ του ιδιόλεκτα: μια θρησκευτική γλώσσα με αγιορείτικους απόηχους, τη γλώσσα των στρατοπέδων και των ΚΨΜ, τη γλώσσα των γηπέδων και των ποδοσφαιρικών συζητήσεων. Από τα κείμενά του αναδύονται πάντα ποικίλες εκδοχές και εκφάνσεις μιας άλλης, λιγότερο γνωστής ίσως, πλευράς της Θεσσαλονίκης και της βορειοελλαδίτικης πραγματικότητας.

Ο εκτός των άλλων και συγκάτοικος, εδώ, στα «ΝΕΑ του Σαββατοκύριακου», Γιώργος Σκαμπαρδώνης, τα «κεντάει» όλα αυτά με αξιοζήλευτο λεξιλόγιο, έχοντας πλήρη αίσθηση και επίγνωση των δυνατοτήτων τις οποίες παρέχει το φοβερό αυτό εργαλείο που λέγεται γλώσσα.

Στο μέτρο, λοιπόν, που και η παρούσα στήλη στη γλώσσα «θύει» και τη γλώσσα «θεραπεύει» (να και λίγος λογιοτατισμός, έτσι για αλλαγή), νομίζω πως η σημερινή παρέκβαση προς την κατεύθυνση μιας υποτυπώδους έστω βιβλιοκριτικής μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη, ή τουλάχιστον εξηγήσιμη.

Ελπίζω να συνεχίσει με τον ίδιο πάντα οίστρο να «Κεντάει ο στρατηγός» (τίτλος μιας από τις πρώτες συλλογές διηγημάτων του Σκαμπαρδώνη). «Στρατηγός» στον στρατό – και, γιατί όχι, στο ασκέρι – των γραφιάδων.

Επιδόρπιο

«Αγαπητή μητέρα του φημισμένου συνθέτη». Ετσι άρχιζαν οι επιστολές που ο Ροσίνι έστελνε στη μητέρα του.