«Κανείς σύγχρονος συγγραφέας δεν θα έφτανε στον “Οιδίποδα”»

«Νομίζω ότι ακόμα και πριν από τον Αμλετ που παρουσιάσαμε στην Αθήνα για το Φεστιβάλ Αθηνών (σ.σ.: το 2010), είχα ήδη περάσει ένα καλοκαίρι μ’ έναν γερμανό συγγραφέα στο θέατρό μας συζητώντας την προοπτική να ανεβάσουμε κάποτε ένα ελληνικό έργο. Από τότε παλεύω με τον “Οιδίποδα” και ο πραγματικός λόγος για τον οποίο δέχτηκα τώρα ήταν η Κατερίνα Ευαγγελάτου». Με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ Αθηνών παρούσα χθες στην Επίδαυρο, ο Τόμας Οστερμάγερ μίλησε στο «ΝΣυν» λίγο μετά τη χθεσινή παρουσίαση της παράστασης «Οιδίποδας», στη δημιουργική προσαρμογή του μύθου από τη συγγραφέα Μάγια Τσάντε (Maja Zade). Ο γερμανός σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής της βερολινέζικης Σαουμπίνε παρουσιάζει το έργο στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου την ερχόμενη Παρασκευή, σε παγκόσμια πρεμιέρα μάλιστα, ανήμερα των 53ων γενεθλίων του.

Η συγγραφέας χρησιμοποιώντας ως πηγή έμπνευσης την τραγωδία του Σοφοκλή, μεταφέρει την ιστορία του στην εποχή μας και αναδεικνύει σε πρωταγωνιστές μια οικογένεια Γερμανών που κάνει διακοπές στην Ελλάδα. Δεν συνθέτουν φυσικά μια βασιλική οικογένεια αλλά μια της εποχής μας, που διοικεί την επιτυχημένη επιχείρησή της, βασισμένη στην εκμετάλλευση και τη συγκάλυψη αδικημάτων. Εδώ υπάρχει και η «λοξή» διασταύρωση με τα ανεπίγνωστα εγκλήματα του Οιδίποδα. «Συζητούσαμε με τη Μάγια και αναρωτιόμασταν αν σήμερα θα στεκόταν ένα έργο όπου ο γιος έχει παιδιά με τη μητέρα του, έχει σκοτώσει τον πατέρα του και τα παιδιά είναι αδέρφια του. Είναι τόσο εξωπραγματικό. Νομίζω ότι ένας σύγχρονος θεατρικός συγγραφέας δεν θα φανταζόταν μια ιστορία σαν κι αυτή. Είναι πολύ ελκυστικό, λοιπόν, να έχεις μια έτοιμη υπαρξιακή, τραγική ιστορία που να είναι ταυτόχρονα τόσο εκκεντρική. Αν την έγραφες σήμερα και ο Οιδίποδας δεν υπήρχε, θα έλεγαν πως ήσουν τρελός. Αλλά ο μύθος μας προστατεύει γιατί πάντα μπορούμε να πούμε ότι έτσι είναι ο μύθος. Εχει ήδη παιχτεί πριν από 2.000 χρόνια αυτή η τρελή ιστορία», αναφέρει ο σκηνοθέτης.

Αν και στον κόσμο της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας ο άνθρωπος είναι έρμαιο στη βούληση των θεών και σε δυνάμεις αναπόδραστης επιρροής, στις δημιουργίες του Οστερμάγερ ο άνθρωπος με τις αποφάσεις του γίνεται φορέας όλων των εξελίξεων. Ακόμα κι έτσι, ωστόσο, για τον ίδιο, το αρχαίο κείμενο παραμένει πηγή έμπνευσης. «Δεν μπορώ να πω τι με γοητεύει συγκεκριμένα στην ελληνική τραγωδία. Μπορώ να πω ότι ορισμένα μέρη από κάποια έργα είναι συναρπαστικά για μένα. Φυσικά οι “Πέρσες”, η οπτική των ανθρώπων που έχασαν έναν πόλεμο γραμμένη από εκείνους που τον κέρδισαν είναι έργο αξιοθαύμαστο. Οπως είναι επίσης ο “Ορέστης”, η “Αντιγόνη”, οι “Βάκχες”. Κάθε έργο για τον δικό του λόγο», επισημαίνει ο δημιουργός.

Είναι γνωστό πλέον ότι στην Ελλάδα ο Τόμας Οστερμάγερ είναι τακτικός επισκέπτης τόσο για καλλιτεχνικούς όσο και για προσωπικούς λόγους. «Πιστεύω ότι έχω κοινό εδώ, κάτι που είναι όμορφο γιατί οι άνθρωποι ακολουθούν τη δουλειά μου. Και είχαμε σπουδαίες στιγμές εδώ. Η πρώτη φορά που ήρθαμε ήταν το 2006, όταν παρουσιάσαμε το “Ονειρο θερινής νυκτός”. Νομίζω ότι η ελληνική παρουσίαση μάς έδωσε κάποια ελευθερία. Ηταν καλοκαίρι και παρουσιάζαμε ένα έργο που στο πρωτότυπό του λαμβάνει χώρα σ’ ένα δάσος κοντά στην Αθήνα. Αυτή η ατμόσφαιρα εδώ σου δίνει κάποιες φορές περισσότερη ευχαρίστηση και ελευθερία. Και πέρα από όλα, από τότε που ήρθα εδώ για πρώτη φορά επιστρέφω διαρκώς όχι μόνο όταν με προσκαλούν για κάποια παράσταση, αλλά ως επισκέπτης μιας ομάδας ανθρώπων στη Μάνη που μπορώ να ονομάζω φίλους μου. Πηγαίνω εκεί κάθε καλοκαίρι και έρχομαι στην Επίδαυρο να δω τις παραστάσεις άλλων δημιουργών και επομένως είναι μια διαρκώς εξελισσόμενη ανταλλαγή», υπογραμμίζει ο σκηνοθέτης.

Σήμα κατατεθέν του καλλιτεχνικού του προγράμματος της Σαουμπίνε είναι η ριζοσπαστική, πολιτική και κριτική προσέγγιση του θεατρικού ρεπερτορίου, κλασικού και σύγχρονου. Ισως γι’ αυτό και προσελκύει μεταξύ άλλων και «υψηλούς» θεατές στις παραστάσεις του, όπως η καγκελάριος της Γερμανίας Ανγκελα Μέρκελ, η οποία, όπως τονίζει ο Οστερμάγερ, από θέατρα διαλέγει μόνο το δικό του. «Ελπίζω πως θα είναι μόνο καλή η κατάσταση που αφήνει πίσω της η Μέρκελ φεύγοντας από την εξουσία, αλλά φοβάμαι ότι θα πάει προς το χειρότερο. Αυτή ήταν που πίεσε την Ελλάδα. Ηταν η δική της Ευρώπη, η δική της διακυβέρνηση που άσκησε όλη αυτήν την τρομερή πίεση στην Ελλάδα μετά την οικονομική κρίση. Θα έλεγα πως δεν έκανε καθόλου καλό στην Ελλάδα. Διαβάζοντας την κατάσταση του 2015 θα έλεγα πως δέχτηκε τόσους πρόσφυγες στη Γερμανία επειδή ήξερε πως είχε κάνει λάθος με την Ελλάδα σε ανθρωπιστικό επίπεδο. Επομένως προσπάθησε να κάνει τα πράγματα καλύτερα ξανά, ίσως από τύψεις, δείχνοντας ένα ανθρωπιστικό πρόσωπο. Γιατί ήξερε πως δεν το έδειξε στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Αυτές οι δύο στιγμές στην πρόσφατη ιστορία σχετίζονται. Πιστεύω πως ήταν σοσιαλδημοκρατική καγκελάριος αλλά ήταν στο λάθος κόμμα. Ολες οι πολιτικές της ήταν πάνω-κάτω σοσιαλδημοκρατικές, κάτι που δεν είναι αυτομάτως θετικό. Αν βγει ο Σολτς που είναι σοσιαλδημοκράτης, θα έχουμε το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα στην εξουσία αλλά με συντηρητικό καγκελάριο. Πριν είχαμε συντηρητικό κόμμα στην εξουσία με σοσιαλδημοκρατική καγκελάριο», αναφέρει ο ίδιος.

ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ. Με τον Τόμας Οστερμάγερ το φετινό Φεστιβάλ Επιδαύρου ρίχνει αυλαία αλλά ταυτόχρονα ανοίγει κι έναν νέο δρόμο για το μέλλον. Γιατί όπως υπογράμμισε η καλλιτεχνική του διευθύντρια Κατερίνα Ευαγγελάτου στη χθεσινή παρουσίαση, η συγκεκριμένη παράσταση «είναι μια νέα πρόταση για το πώς επεξεργαζόμαστε την κληρονομιά των αρχαίων κειμένων», συμμετέχοντας με αυτόν τον τρόπο «στον διάλογο που γίνεται τα τελευταία χρόνια για το τι είδους έργα πρέπει να παρουσιάζονται στην Επίδαυρο». Για τον ίδιο πάντως τον γερμανό σκηνοθέτη δεν υπήρξε ποτέ δίλημμα για το αν έπρεπε να μεταμορφώσει το κείμενο του Σοφοκλή, σε μια πιο σύγχρονη δραματουργία.

«Ξεχνάμε πως τα αρχαία έργα ήταν στην πραγματικότητα μοντέρνα. Εκαναν την παγκόσμια τους πρεμιέρα σ’ έναν διαγωνισμό συγγραφής. Θα το έβρισκαν γελοίο αν ήξεραν πως 2.000 χρόνια μετά συνεχίζουμε να ανεβάζουμε τα έργα τους με τον ίδιο τρόπο. Θα αισθάνονταν λυπημένοι που δεν μπορούμε να γράψουμε σύγχρονα έργα καλύτερα από τα δικά τους. Η επανάληψη παλιών κειμένων είναι σημάδι ενός πολιτισμού σε αδυναμία», πρόσθεσε ο σκηνοθέτης.

Αν και στη Γερμανία και την Κεντρική Ευρώπη, η ιστορία του Οιδίποδα συνδέεται άμεσα με το φροϊδικό σύμπλεγμα, για τον Οστερμάγερ ο μύθος απέχει πολύ από αυτό. «Αυτό το μαθαίνει στο τέλος, δεν ήξερε ότι παντρεύτηκε τη μητέρα του. Είναι σημαντικό θέμα ότι μια γυναίκα παντρεύτηκε έναν μικρότερό της άνδρα, ένα στοιχείο νεωτεριστικό ακόμα και για την εποχή μας», επισημαίνει ο σκηνοθέτης συνεχίζοντας. «Η πιο σημαντική αναφορά για μένα είναι το γνώθι σ’ αυτόν. Οτι δηλαδή ο Οιδίποδας δεν καταλάβαινε ποιος ήταν και πως είχε συμμετοχή και ο ίδιος στην καταστροφή. Κι αυτό έχει πολλές προεκτάσεις σήμερα όπως στην κλιματική αλλαγή, την τρομοκρατία, ακόμα και την πανδημία. Γιατί δεν καταλαβαίνουμε ότι είμαστε όλοι μέρος του προβλήματος και ότι στην τελική εμείς μπορούμε να δώσουμε τη λύση. Οταν δείχνουμε το με το δάχτυλό μας τον άλλο ως υπεύθυνο, υπάρχουν άλλα τέσσερα δάχτυλα που δείχνουν προς τα εμάς».

INFO{CR}«Οdipus / Οιδίποδας» της Maja Zade, Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 3, 4, 5 Σεπτεμβρίου (21.00). Πώληση εισιτηρίων στα aefestival.gr | tickets.aefestival.gr | www.ticketservices.gr, στο 210-7234.567, στα κεντρικά εκδοτήρια (Πανεπιστημίου 39) και στα καταστήματα Public.