Ποδόσφαιρο… επισήμως η κουλτούρα το απαξίωνε

Στα τσιτάτα του ο Κάρολος Μαρξ, που στον καιρό μας τον έφαγαν η κονόμα και η σαρξ, χαρακτήριζε τη θρησκεία «όπιο των λαών». Ο πρύτανης του πανεπιστημίου του, ο Γιόζεφ Φρίντμαν, του παρατηρούσε περιπαικτικά αλλά λίαν εύστοχα: «Κάρολε, το όπιο μην το απαξιοίς, κάνει τον άνθρωπο ευτυχισμένο, τον περπατάει σε πεδία φαντασιακά. Το σημαντικότερο, τον κάνει να ξεχνάει τη μιζέρια του, τα προβλήματά του, τα διαχρονικά του αδιέξοδα. Αρα, αν θες να καταγγείλεις τη θρησκεία, βρες κάτι άλλο».

Το ίδιο και το ποδόσφαιρο, διότι ποδόσφαιρο και Θεός πάνε χέρι-χέρι. Εχουν πιστούς, απόλυτα αφοσιωμένους, ενώ οι διανοούμενοι και οι κουλτουριάρηδες τούς αμφισβητούν. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, ο μεγάλος ποιητής, ο Κίπλινγκ, ειρωνευόταν το ποδόσφαιρο και χαρακτήριζε τους λάτρεις του «μικρόνοες» και «μικρόψυχους», που ξεδιψάνε με κάτι λασπωμένους ηλίθιους. Πολλά χρόνια αργότερα, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες έδωσε μια διάλεξη την ίδια μέρα και ώρα που η «Ουράνιε Μπιάνκα», η Αργεντινή, έκανε πρεμιέρα στο Μουντιάλ του ’78.

Το θέµα της διάλεξης η αθανασία. Ξεκινώντας επισημαίνει ο Μπόρχες ότι, «για όλους εμάς ο χρόνος είναι Κρόνος και στη διαδρομή του μας καταπίνει σαν σώματα, σαν ψυχές, σαν μνήμη. Δυο γενιές αργότερα, το μόνο που απομένει από εμάς είναι κάποιο σκονισμένο, περιφρονημένο κάδρο που κρέμεται παράταιρα στον τοίχο κάποιου υπογείου. Για όλους εμάς υπάρχει μόνο λήθη. Για όλους αυτούς που αυλακώνουν το γήπεδο, φορώντας τη φανέλα με έμβλημα τον ήλιο, υπάρχει μόνο αλήθεια. Για αυτούς ο χρόνος μένει πάντοτε σήμερα και εκατό χρόνια μετά τα ονόματά τους θα κάθονται μύθοι στο μυαλό του λαού». Τα λόγια του ποιητή τσεκουράτη απάντηση στην περιφρόνηση που πολλοί συντηρητικοί διανοούμενοι δείχνουν για το ποδόσφαιρο. Μια περιφρόνηση που βασίζεται στη βεβαιότητα ότι η ειδωλολατρία της μπάλας είναι μια δεισιδαιμονία αντάξια του λαουτζίκου. Η πλέμπα που παθιάζεται με το ποδόσφαιρο σκέφτεται με τα πόδια και ικανοποιείται με αυτή την ποταπή απόλαυση. Συνεχίζει ο πολύς και μεγάλος ουρουγουανός στοχαστής, ο αριστοκράτης Ραούλ Μεντόσα: «Το ζωώδες ένστικτο επιβάλλεται στη λογική, η άγνοια συνθλίβει τον πολιτισμό κι έτσι ο όχλος έχει αυτό που θέλει».

Το σκεπτικό του μέντορα της αμερικανικής Αριστεράς υιοθετούν πολλοί αριστεροί διανοούμενοι, σε όλο τον πλανήτη, απορρίπτοντας το ποδόσφαιρο. Σύμφωνα με τον αγωνιστή Κάμενεφ και αργότερα τη διαβόητη Ρόζα Λούξεμπουργκ, το ποδόσφαιρο ευνουχίζει τις μάζες και αποπροσανατολίζει τις επαναστατικές τους ορμές. Αντί για άρτο και θεάματα, υπνωτισμένοι από την μπάλα, που ασκεί μια νοσηρή γοητεία, οι εργάτες αφήνουν την ταξική τους συνείδηση να ατροφήσει. Γίνονται έρμαια των ταξικών τους εχθρών, αρκούμενοι σε θεάματα χωρίς άρτο.

Ελα όµως που στην πράξη οι λαοί, παίρνοντας το ποδόσφαιρο απ’ τα πόδια των λόρδων και των πλουσίων, εκεί στο Ρίο ντε λα Πλάτα, δημιούργησαν τις πρώτες λαϊκές ομάδες, μέσα στα μηχανουργεία των σιδηροδρόμων και στα ναυπηγεία των λιμανιών.
Λόγω της αγάπης που έδειξαν τα φτωχόπαιδα του μεγάλου λιμανιού και πάλι ορισμένοι αναρχικοί και σοσιαλιστές ηγέτες, πιστοί στα φληναφήματα των ταγών της κομμουνιστικής ιδεολογίας, κατήγγειλαν το ποδόσφαιρο και το αποκάλεσαν «ραδιουργία της αστικής τάξης», που αποσκοπούσε στο να αποφεύγονται οι απεργίες και να αποσιωπώνται οι κοινωνικές αντιφάσεις. Εν ολίγοις, διέδιδαν στεντόρεια ότι η διάδοση του ποδοσφαίρου σε παγκόσμια κλίμακα ήταν αποτέλεσμα ενός ιμπεριαλιστικού τεχνάσματος ώστε να καθηλώνονται οι καταπιεσμένοι από παιδική τους ηλικία.

Ελα όµως που η ομάδα Αρχεντίνος Τζούνιορς πήρε το όνομα «μάρτυρες του Σικάγου», προς τιμήν των αναρχικών εργατών Σάκο και Βαντζέτι που απαγχονίστηκαν την Πρωτομαγιά. Πρωτομαγιά ήταν όταν ιδρύθηκε η ομάδα Τσακαρίτα, η οποία βαπτίστηκε μέσα σε μια αναρχική βιβλιοθήκη του Μπουένος Αϊρες. Εκείνα λοιπόν τα πρώτα χρόνια του αιώνα, για να είμαστε δίκαιοι, δεν έλειψαν οι αριστεροί διανοούμενοι που υποστήριξαν το ποδόσφαιρο αντί να το αντιμετωπίζουν σαν αναισθητικό της συνείδησης. Ανάμεσά τους ο ιταλός πατέρας του μαρξισμού, ο Αντόνιο Γκράμσι, που η αναφορά του στο φαινόμενο «ποδόσφαιρο» κλείνεται σε μια λυρική φράση «όπως ο ήλιος ζεσταίνει τα λουλούδια κι αυτά ανοίγουν» έτσι και το ποδόσφαιρο, ζεσταίνει τις καρδιές των λαών κι αυτές ανοίγουν κι ανταμώνει η μία την άλλη.