Διαγράφουν με νόμο το δικαίωμα των Εβραίων για αποζημιώσεις

Σάλος έχει ξεσπάσει στην Πολωνία για την ψήφιση δύο νόμων. Ο ένας εξ αυτών προκάλεσε ένταση με το Ισραήλ, καθώς «περιορίζει σημαντικά» το δικαίωμα των επιζώντων του Ολοκαυτώματος και των απογόνων τους να διεκδικήσουν ιδιοκτησίες που κατασχέθηκαν στη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Την ίδια ώρα εντείνεται και το ανοιχτό μέτωπο της Βαρσοβίας με την ΕΕ.

Σε ένα μπαράζ διπλωματικών κινήσεων, το Ισραήλ ανακάλεσε την πρεσβευτή του στη Βαρσοβία. Ο υπουργός Εξωτερικών Γιαΐρ Λαπίντ καταδίκασε τον νόμο ως «ανήθικο και αντισημιτικό». Με τη σειρά του ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ματέους Μοραβιέτσκι κατηγόρησε την ισραηλινή κυβέρνηση για «ντροπιαστική» εκμετάλλευση του Ολοκαυτώματος ώστε να προωθήσει «τα πολιτικά της συμφέροντα». Και πρόσθεσε ότι έδωσε εντολή για την επιστροφή στην Πολωνία των παιδιών του πολωνού πρεσβευτή στο Ισραήλ, υπονοώντας ότι αυτό θεωρήθηκε απαραίτητο για την ασφάλειά τους εν μέσω «αύξησης του αντι-πολωνικού μίσους».

Τις τελευταίες ημέρες η Πολωνία προκάλεσε αντιδράσεις στο Ισραήλ και στις ΗΠΑ με δύο κοινοβουλευτικές ψηφοφορίες. Μέσα σε ένα απόγευμα, οι πολωνοί βουλευτές ψήφισαν για να αναγκάσουν τον αμερικανικό όμιλο μέσων μαζικής ενημέρωσης Discovery να πουλήσει το μερίδιό του σε πολωνικό τηλεοπτικό δίκτυο. Στη συνέχεια ψήφισαν την επιβολή ορίου 30 ετών στις προσπάθειες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων που κατασχέθηκαν υπό ναζιστική και κομμουνιστική κυριαρχία.

Το δεύτερο νομοσχέδιο, το οποίο υπέγραψε ο πρόεδρος Ντούντα το Σαββατοκύριακο, ουσιαστικά διαψεύδει κάθε ελπίδα ότι τα θύματα του Ολοκαυτώματος θα μπορούσαν να ανακτήσουν την παλιά τους περιουσία σε πολωνικό έδαφος.

Η κυβέρνηση στη Βαρσοβία υποστηρίζει ότι ο νέος νόμος είναι απαραίτητος προκειμένου να περιοριστεί ένα κύμα από «ενοχλητικές ή δόλιες αξιώσεις αποζημίωσης», οι οποίες συχνά υποβάλλονται από εγκληματικές συμμορίες που προσπαθούν να εξαργυρώσουν την ιδιωτικοποίηση των περιουσιακών στοιχείων του πρώην κομμουνιστικού κράτους. Ο νόμος ψηφίστηκε ομόφωνα από βουλευτές στο Σέιμ, την Κάτω Βουλή του κοινοβουλίου της Πολωνίας.

Ο πρόεδρος της Πολωνίας Αντρέι Ντούντα δήλωσε: «Είμαι πεπεισμένος ότι με την υπογραφή μου τελειώνει η εποχή του νομικού χάους: η εποχή της επανα-ιδιωτικοποίησης των μαφιών, η αβεβαιότητα εκατομμυρίων Πολωνών και η έλλειψη σεβασμού των βασικών δικαιωμάτων των πολιτών της χώρας μας». Η μεταρρύθμιση χαρακτηρίστηκε βαθιά προσβολή στο Ισραήλ. Πριν από τον πόλεμο, 3,3 εκατομμύρια Εβραίοι ζούσαν στην Πολωνία και περίπου 3 εκατομμύρια δολοφονήθηκαν κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, ένα ευαίσθητο θέμα και στις δύο χώρες.

Το 2018 το Ισραήλ κατήγγειλε πολωνικό νόμο που καθιστούσε αδίκημα να κατηγορηθεί η χώρα για συνέργεια σε εγκλήματα που διαπράχθηκαν στο έδαφός της κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κατοχής. Η διαμάχη εκτονώθηκε όταν ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου, τότε πρωθυπουργός του Ισραήλ, υπέγραψε δήλωση που απαλλάσσει την Πολωνία από την ευθύνη.

Αυτή τη φορά οι αντιδράσεις και από τις δύο πλευρές ήταν πιο έντονες. Ο 49χρονος Ναφτάλι Μπένετ, νυν ισραηλινός πρωθυπουργός, δήλωσε ότι ο νόμος είναι μια «ντροπιαστική απόφαση και [σημάδι] επαίσχυντης περιφρόνησης στη μνήμη του Ολοκαυτώματος». Ο Λαπίντ, του οποίου ο πατέρας επέζησε από το γκέτο της Βουδαπέστης αλλά ο παππούς του δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν στην Αυστρία, τόνισε: «Η Πολωνία έχει γίνει μια αντιδημοκρατική, μη φιλελεύθερη χώρα που δεν τιμά τη μεγαλύτερη τραγωδία στην ανθρώπινη ιστορία». Απέσυρε την Ταλ Μπεν-Αρι Γιαλόν, την υψηλότερη ισραηλινή απεσταλμένη στην Πολωνία, υποβαθμίζοντας τη διπλωματική σχέση μεταξύ των κρατών.

Πρόσθεσε ότι ο Μάρεκ Μαγερόφσκι, ο πολωνός πρεσβευτής στο Ισραήλ, δεν θα ήταν ευπρόσδεκτος κατά την επιστροφή του από τις διακοπές. «Δεν θα δεχθούμε αυτή τη βεβήλωση της μνήμης εκείνων που πέθαναν και του Ολοκαυτώματος» είπε ο Λαπίντ. «Το θέμα δεν θα τελειώσει εδώ» ανέφερε, σημειώνοντας ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συζητούν «περαιτέρω βήματα» εναντίον της Πολωνίας, χωρίς να μπει σε λεπτομέρειες.

Ο Αντονι Μπλίνκεν, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, του οποίου ο θετός πατέρας επέζησε του Ολοκαυτώματος, έγραψε στο Twitter ότι οι ΗΠΑ «προβληματίστηκαν» από τον νόμο αποκατάστασης και την εξαναγκαστική πώληση μέσων μαζικής ενημέρωσης. Το υπουργείο Εξωτερικών στη Βαρσοβία ανακοίνωσε ότι θα ανταποδώσει με «κατάλληλες πολιτικές και διπλωματικές ενέργειες, έχοντας υπόψη την αρχή της συμμετρίας στις διμερείς σχέσεις».

Η Πολωνία όμως έχει και άλλο ένα ανοιχτό μέτωπο, αυτή τη φορά με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Χθες έληξε άλλο ένα τελεσίγραφο της Κομισιόν προς τη Βαρσοβία στη μάχη της πολωνικής κυβέρνησης με τις Βρυξέλλες για τις μεταρρυθμίσεις στο δικαστικό σύστημα. Αυτή τη φορά η Βαρσοβία μπορεί να αντιμετωπίσει οικονομικές ποινές εάν δεν σταματήσει άμεσα η λειτουργία του Πειθαρχικού Συμβουλίου του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το οποίο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει χαρακτηρίσει παράνομο. Αυτό το νέο πολωνικό σώμα είναι υπεύθυνο για την επιβολή πειθαρχικών ποινών σε δικαστικούς ενώ έχει και την εξουσία να τους αποπέμψει. Πρόκειται για μια προσπάθεια της συντηρητικής κυβέρνησης να ελέγξει πλήρως το δικαστικό σώμα.

«Δεν πρόκειται για το πώς η Πολωνία οργανώνει μια ανεξάρτητη δικαστική εξουσία, αλλά μάλλον εάν υπάρχει κάτι τέτοιο» λέει ο πρώην πρεσβευτής της Πολωνίας στην ΕΕ, Μαρέκ Πράβντα. Διπλωμάτης σταδιοδρομίας που είχε εγκατασταθεί στο Βερολίνο, ο Πράβντα είναι της γνώμης ότι τα πράγματα μπορούν να ανατραπούν. Λέει ότι η Βαρσοβία μπορεί να είναι πρόθυμη να συμβιβαστεί τώρα που έχει συνειδητοποιήσει πόσα χρήματα κερδίζει στον αγώνα της με τις Βρυξέλλες. «Φυσικά, υπάρχει επίσης το ερώτημα εάν οι δικαστικές αποφάσεις στην Πολωνία αναγνωρίζονται ως ελεύθερες και δίκαιες σε ευρωπαϊκό επίπεδο» προσθέτει. Εάν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να υποστηρίξει ότι δεν υπάρχει πλέον νομική προστασία στην Πολωνία, τότε δεν χρειάζεται πλέον να παρέχει χρήματα ή επιδοτήσεις στη Βαρσοβία.