Απλά, λιτά, στεγνά

πό τα έργα του αρχαίου δράματος χωρίς ξεκάθαρο το τραγικό στοιχείο, η «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη διαθέτει συγκίνηση και συναισθηματικές εκρήξεις, κάποιες κωμικές νότες, ένα είδος αγωνίας – suspense – και ένα «ευτυχισμένο τέλος» – happy end. Κυρίως όμως διαθέτει μία από τις πλέον συγκλονιστικές σκηνές της συνολικής εργογραφίας των αρχαίων ποιητών, εκείνη της αναγνώρισης των δύο αδελφών – της Ιφιγένειας και του Ορέστη. Μια αναγνώριση που γίνεται βήμα βήμα, λέξη λέξη και καταλήγει σε μια έκρηξη, θορυβώδη ή βουβή, αλλά σίγουρα αξιομνημόνευτη.

Ως συνέχεια της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι», η «Εν Ταύροις» εκτυλίσσεται στην Ταυρίδα, όπου ζει η Ιφιγένεια, ιέρεια στον ναό της Αρτέμιδος. Εκεί βασιλεύει ο Θόας. Η έλευση δύο ξένων, που δεν είναι άλλοι από τον Ορέστη και τον Πυλάδη, θα ξεμπλέξει ένα κουβάρι, όπου η τραγική ειρωνεία πρωταγωνιστεί ως τη λύση του οικογενειακού γρίφου. Ο Ορέστης, στην προσπάθειά του να γλιτώσει από τις Ερινύες που τον κυνηγούν λόγω της μητροκτονίας που έχει διαπράξει, θα κληθεί να διηγηθεί στην αδελφή του όλα όσα έχουν προηγηθεί. Η εμφάνιση της θεάς Αθηνάς στο τέλος θα οδηγήσει στη σωτηρία τα δύο αδέλφια και τον Πυλάδη, κλείνοντας την ευριπίδεια τραγωδία με τον θετικότερο τρόπο.

Ο Γιώργος Νανούρης, στην πρώτη του αναμέτρηση με το αρχαίο δράμα, επέλεξε την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» θέλοντας να υμνήσει την αδελφική σχέση (Ιφιγένεια – Ορέστης) αλλά και τη φιλία (Ορέστης – Πυλάδης). Αντιμετώπισε το έργο με μια σχεδόν παιδική αθωότητα και με έντονη συναισθηματική φόρτιση. Ηθελημένα τράβηξε τον δρόμο της απλότητας και της λιτότητας, επιλέγοντας να αποφύγει κάθε σκηνοθετικό τέχνασμα. Στόχος του ήταν – είναι να πει την ιστορία με τρόπο σχεδόν ψιθυριστό. Κι αν αυτό ακούγεται απλό και εύκολο – που δεν είναι -, ο κίνδυνος να απορροφηθούν τα υψηλά ιδανικά του έργου, κάπου, πάντα, ελλοχεύει.

ΑΠΟΣΤΑΣΗ. Η παράσταση δεν παρεκκλίνει του στόχου της, αλλά η πιθανότητα ο στόχος αυτός να έχει μετακινήσει το έργο από τον κεντρικό του άξονα είναι υπαρκτή. Υπάρχει μια απόσταση, ένα ρεύμα κρύου αέρα ανάμεσα σε αυτή την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» και σε όσα πραγματεύεται η ίδια η τραγωδία.

Αυτή την απόσταση ακολούθησαν και οι ρόλοι – όχι όλοι -, αφαιρώντας τις εσωτερικές εντάσεις που κυριαρχούν στα πρόσωπα του έργου. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Χορός των επτά κοριτσιών – κορυφαία η Κίττυ Παϊταζόγλου -, ασπροντυμένων και με φαναράκια στα χέρια, που συμμετέχουν σε αυτό το ήσυχο παιχνίδι αθωότητας. Η Ιφιγένεια της Λένας Παπαληγούρα εκφράζει απόλυτα αυτή τη σκηνοθετική ησυχία, όχι όμως και ο Ορέστης του Μιχάλη Σαράντη που πάλλεται, πλάι σε έναν υπάκουο, στον σκηνοθέτη, Πυλάδη. Ο Θόας του Νίκου Ψαρρά παίζει με την ειρωνεία, ενώ ο Αγγελιαφόρος του Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη προσθέτει κύρος και όγκο. Τέλος, η Χάρις Αλεξίου στον ρόλο της Αθηνάς προσδίδει μια έντονη συγκίνηση με τη βαθιά φωνή της και τη γοητευτική παρουσία της. Είναι προτιμότερο, πάντως, η αναζήτηση της θεατρικής απλότητας και της λιτότητας να έρχεται ως αποτέλεσμα μιας διαδικασίας αφαίρεσης και όχι μιας αρχικής επιλογής.