«Πιστεύουμε ότι μπορούμε να νικήσουμε το παράλογο της φύσης»

Σε μια «τελετουργία της συγκίνησης, του συναισθήματος, του μένους και του παραλόγου», υπό τους ροκ ήχους του συγκροτήματος Θραξ Πανκc, καλούνται αυτό το τριήμερο οι θεατές του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου. Οι «Βάκχες», το πάντα ανοιχτό σε νέες προσεγγίσεις και αναγνώσεις, ανεξάντλητο έργο του Ευριπίδη, παρουσιάζονται στο αργολικό θέατρο σε σκηνοθεσία Νικαίτης Κοντούρη και μετάφραση Γιώργου Χειμωνά (συμπαραγωγή ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων και Εταιρεία Τέχνης «Ars Aeterna»). Πρόκειται για τη μοναδική σωζόμενη τραγωδία με τον θεό Διόνυσο ως πρόσωπο της πλοκής να τιμωρεί τους πολίτες της Θήβας και όσους αντιστέκονται στη δύναμη της φύσης και της μεταμορφωτικής εμπειρίας της ένθεης μέθης. Τον συγκεκριμένο ρόλο αναλαμβάνει ο Ακης Σακελλαρίου, με την Ιωάννα Παππά να υποδύεται τον Τειρεσία και τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο τον Πενθέα.

Ο Οδ. Παπασπηλιόπουλος παίρνει τα σκήπτρα του βασιλιά της Θήβας και επιχειρεί να διώξει τον Διόνυσο από την πόλη του, σε μια προσπάθεια να σώσει τους πολίτες του. «Εγώ, σε συνάρτηση με το ανέβασμα, προσπαθώ να δώσω φως στη γεμάτη έπαρση και στεγνό ορθολογισμό στάση ενός κανονικότατου δυτικού ανθρώπου. Ο Πενθέας λοιπόν από την αρχή είναι σαν εμάς, ένας άνθρωπος που προσπαθεί να διατηρήσει με τιμιότητα και σύμφωνα με τους κανόνες που τέθηκαν – στην προκειμένη και από τον ίδιο ως αρχηγό – την κανονική λειτουργία της πολιτείας. Απέναντι σε μια τρέλα που έρχεται, δηλαδή τον Διόνυσο. Κι αυτό είναι το πολύ κοντινό μας και θα έλεγα θετικό γνώρισμά του πριν όμως έρθει η έπαρση», αναφέρει ο ηθοποιός στο «ΝΣυν». «Ως έπαρση δεν εννοώ τη διαδεδομένη χρήση της λέξης αλλά την αίσθηση ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε απέναντι στο παράλογο της φύσης, να το νικήσουμε. Οι άνθρωποι έχουμε αυτήν την τάση: να θεωρούμε ότι επειδή εμείς έτσι τα αποφασίσαμε, έτσι θα γίνουν. Δεν είναι τυχαία η στιγμή η οποία διανύουμε. Αντιμέτωποι με αυτή μας την έπαρση είμαστε βασικά. Ερχεται ένας ιός και σου λέει ότι εγώ στο σταματάω τώρα αυτό που τόσο καλά ελέγχεις. Αυτό είναι και ο Διόνυσος κατά τη γνώμη μου. Στη μικρή μας τη ζωή ένα περιστατικό, ένα μεγάλο γεγονός. Κι όταν έρχεται αυτή η έπαρση λοιπόν, χάνεται το μέτρο κι εκεί είναι πάλι που υποτίθεται συναντιέμαι με το άλλο στοιχείο που θέλω να φωτίσω και είναι αυτή η απόσταση από το μέτρο. Αυτή η δυσκολία μέσα σε μια υγιή φιλοδοξία να ελέγξει ο άνθρωπος τη ζωή του ή η έλλειψη ψυχραιμίας να δει ότι αυτό που έρχεται πιθανότατα δεν ελέγχεται με αυτούς τους κανόνες».

ΕΡΕΙΠΙΑ. Κρατώντας την τραγική υπόσταση του ήρωά του τη στιγμή της πτώσης, συμμετέχει σε μια θεατρική πράξη που θεωρεί ότι αφήνει χώρο για μια αμηχανία απέναντι στην ίδια τη ζωή και τις σαρωτικές αλλαγές που κρύβει. «Ο Διόνυσος, αυτή η δύναμη, επέβαλε τον εαυτό της κόντρα σε αυτούς που την αρνιόντουσαν ενώ ήταν αληθινή κι αυτό που φέρνει τελικά είναι ερείπια. Είναι σαν μια επανάσταση και δεν σας κρύβω ότι πιστεύω πολύ στην ύπαρξη της καταστροφικής δύναμης της επανάστασης. Οχι ότι δεν μ’ ενδιαφέρουν οι επαναστάσεις, ωραίο πράγμα είναι. Απλώς νιώθω ότι κάθε πράγμα που επιβάλλει τον εαυτό του, κάθε αλλαγή που επιβάλλει τον εαυτό της με σφοδρότητα, στο τέλος αφήνει και μια τρομακτική γεύση αμηχανίας. Δεν είναι τυχαίο που αυτά τα έργα τελειώνουν πάντα με μια παρόμοια φράση του συγγραφέα που λίγο ως πολύ λέει ότι αυτό που έπρεπε να γίνει δεν έγινε ποτέ κι αυτό που έγινε δεν ήταν για να γίνει. Αυτή η δίνη, αυτή η αδυναμία, η αμηχανία απέναντι σ’ αυτό που ήρθε και μας βρίσκει ανίσχυρους ακόμα κι αν ήταν δίκαιο. Είναι σαν το ποτάμι που ξεχειλίζει επειδή το μπάζωσαν και διεκδικεί το δίκιο του, να περάσει, επειδή εκεί ήταν η κοίτη του κι εμείς πήγαμε και την κλείσαμε ως αφελείς άνθρωποι. Ως άνθρωποι που νομίζουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε απέναντι στη δύναμη αυτή. Και όσο ερχόταν και φούσκωνε λέγαμε αρκετοί, “μα είναι δυνατόν;”. Φυσικά και θα φουσκώσει το ποτάμι. Σωστό είναι και μετά που τελικά εκβάλλει τον εαυτό του και πεθαίνουν άνθρωποι, θύματα και οι ίδιοι αυτού που έφτιαξαν, δεν υπάρχει χώρος για δικαιοσύνη» επισημαίνει ο ηθοποιός.

Αν και στις «Βάκχες» ο ισχυρός εκρηκτικός μηχανισμός του Ευριπίδη απαντά στην ύβριν με τιμωρία, αποδίδει δικαιοσύνη και οδηγεί σε κάποια κάθαρση, για τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο αυτό το τετράπτυχο δεν είναι κάτι οικείο. «Δεν το νιώθω. Ακόμα κι αν είναι ένας νόμος της τραγωδίας. Εγώ στις “Βάκχες” δεν καταλαβαίνω τελικά τι εστί κάθαρσις. Εκείνοι το εννοούσαν κάπως διαφορετικά, μιλούσαν για το κοινό νομίζω. Για μία συνάντηση με την αλήθεια των πραγμάτων που λειτουργεί λυτρωτικά για τον θεατή ακόμα κι αν είναι φρικτή. Με αυτήν την έννοια μπορώ να την καταλάβω την κάθαρση. Αλλά με την έννοια των γεγονότων, θεωρώ ότι είναι ύβρις. Ολη μας η στάση απέναντι στη ζωή πολύ συχνά είναι υβριστική. Ακόμα και η ψευδαίσθηση της αθανασίας είναι υβριστική. Ακόμα κι ότι ένα πολύ μικρό πρόβλημα μπορεί να πιάσει όλο τον χώρο και να μην μπορούμε να δούμε ούτε ένα πεύκο που κινείται απέναντι στον αέρα είναι υβριστική. Υπάρχει ύβρις και μετά φυσικά υπάρχει τιμωρία. Ερχεται ένας λιμός, μια αρρώστια, ένα ατύχημα και μας θυμίζει ότι είχαμε ξεχάσει αν ζούμε. Κάθαρση για μας θα ήταν να μπορούσαμε να ξαναβρούμε τη δύναμη να ζήσουμε πιο ολόκληρα. Στις “Βάκχες” δεν δίνεται αυτή η δυνατότητα. Υπάρχει η απόλυτη αμηχανία. Είναι σαν να μην ξέρει κανείς από τους ήρωες τίποτα. Το οποίο εγώ το βρίσκω τρομακτικά ανθρώπινο και φοβερά συγκινητικό», καταλήγει ο πρωταγωνιστής.