Πού πήγε η τραγωδία;

Γραμμένος το 1603 ο «Οθέλλος» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ («Οthello», William Shakespeare, 1564-1616) ανήκει στην περίοδο των μεγάλων τραγωδιών, μαζί με τον «Μάκβεθ», τον «Βασιλιά Ληρ» και τον «Αμλετ». Ο «Μαύρος της Βενετίας», που πρωτοπαρουσιάστηκε έναν χρόνο μετά, το 1604, καταπιάνεται με το θέμα της ζήλειας και της προδομένης εμπιστοσύνης αλλά και εκείνο του άλλου, του ξένου – του μαύρου. Με τον Ιάγο να κινεί τα νήματα, έχοντας ως μοναδικό κίνητρο το μίσος (και) για τον Οθέλλο, ένα μίσος τυφλό και απόλυτο, το έργο εξελίσσεται σε μια καλά οργανωμένη παγίδα.

Ο έρωτας του γενναίου στρατηγού προς τη νεαρή, ευγενικής καταγωγής, Βενετσιάνα αποτελεί τον κινητήριο μοχλό για την καταστροφή που θα ακολουθήσει. Δεν είμαι μόνον οι διαχρονικές κοινωνικές διαφορές, οι φυλετικές και οι ηλικιακές που τους χωρίζουν. Είναι και η ίδια η ανασφάλεια του Οθέλλου – παρά τα κατορθώματά του. Μια ανασφάλεια που πηγάζει από τον ίδιο του τον εαυτό, από την αδυναμία του να ανήκει κάπου, να ξεφύγει από το «εκτός» που τον έχει γαλουχήσει.

Η σαιξπηρική τραγωδία είναι, κατά κοινή ομολογία, ένα έργο που «χωράει» σε κάθε εποχή, όχι μόνον υπό την έννοια ότι την ξεπερνάει, αλλά και λόγω των ζητημάτων που θίγει. Γι’ αυτό και στη σύγχρονη θεατρική δημιουργία η θέση του «Οθέλλου» είναι αδιαπραγμάτευτη. Ωστόσο ο τρόπος που ο μέγας Σαίξπηρ χειρίζεται τον μύθο του, είναι και ο λόγος που το έργο δεν περιορίζεται σε ένα ερωτικό δράμα ή σε μια δραματικής φύσεως ιστορία πάθους και ζήλειας. Ναι, ο Οθέλλος σκοτώνει τη Δυσδαιμόνα, τυφλός από έρωτα και ζήλεια, ακολουθώντας όμως τη διάσταση του τραγικού που τον έχει καθορίσει.

ΛΕΙΠΕΙ Ο ΣΑΙΞΠΗΡ. Η παράσταση που συν-σκηνοθέτησαν ο Αιμίλιος Χειλάκης και ο Μανώλης Δούνιας, μεταφέρει στη σκηνή γεγονότα και καταστάσεις, όχι όμως το μέγεθος που κρύβουν πίσω τους. Δεν παρακολουθούμε μια τραγωδία, αλλά μια ιστορία που φέρνει τα πρόσωπα κοντά μας, δίχως αυτό να προκύπτει από μια έστω καινοτόμα σκηνοθεσία. Κοινώς, χρησιμοποιούνται όλα τα υλικά αλλά το αποτέλεσμα δεν καταλήγει στον στόχο του. Κι ενώ το σκηνοθετικό δίδυμο έχει στα χέρια του την έξοχη μετάφραση του Διονύση Καψάλη, ο οποίος γνωρίζει και αποδίδει το βάθος του σαιξπηρικού κειμένου, δεν καταφέρνει να την αναδείξει. Από αυτόν τον «Οθέλλο» λείπει ο Σαίξπηρ.

Ο σκηνικός χώρος απαντά σε ένα άχρονο τοπίο, ενώ ο συμβολισμός του λευκού – κόντρα στον «μαύρο» Οθέλλο – κινείται σε ένα πρώτο επίπεδο. Με τον Ιάγο του Αιμίλιου Χειλάκη σε ρόλο απόλυτου ενορχηστρωτή, ο Γιάννης Μπέζος διατηρεί, με την εμπειρία και το σκηνικό του κύρος, το μέγεθος του ήρωά του. Ο Οθέλλος του έχει τα χαρακτηριστικά μιας ανδρικής ωριμότητας, με την ανασφάλεια να βρίσκει χώρο να εγκατασταθεί. Γύρω του οι ηθοποιοί υπακούν στις σκηνοθετικές οδηγίες, κάτι που δεν τους επιτρέπει να αναδείξουν τις τραγικές πτυχές των ρόλων τους. Κι ας συμβάλλει καθοριστικά ο Δημήτρης Καμαρωτός με τους ήχους του.

Μετάφραση: Διονύσης Καψάλης
Διασκευή: Μανώλης Δούνιας
Σκηνοθεσία: Αιμίλιος Χειλάκης – Μανώλης Δούνιας
Μουσική: Δημήτρης Καμαρωτός
Σκηνικός χώρος: Αιμίλιος Χειλάκης και Κατερίνα Χάρου
Κοστούμια: Makis Tselios Atelier
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Παίζουν: Γιάννης Μπέζος, Αιμίλιος Χειλάκης, Μυρτώ Αλικάκη, Κώστας Κορωναίος, Αλέξανδρος Βάρθης, Μάιρα Γραβάνη, Κωνσταντίνος Γαβαλάς, Κρις Ραντάνοφ, Μανώλης Δούνιας, Ελευθερία Κοντογεώργη, Νίκος Τσιμάρας
Παραστάσεις: Απόψε στο Θέατρο Αλτιναλμάζη στην Αλεξανδρούπολη, 11 και 12/8 στο Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων στην Καβάλα

Για μια Ηλέκτρα

Εχει πάντα ξεχωριστή σημασία για το θέατρο να ανανεώνεται, να παρουσιάζει νέα πρόσωπα, να δίνει τη σκυτάλη από γενιά σε γενιά. Εχει δε ακόμα μεγαλύτερη αξία να αναδεικνύει ηθοποιούς που από το ξεκίνημά τους να μπορούν να υπηρετήσουν το αρχαίο δράμα. Και να τολμούν.
Μια τέτοια περίπτωση, που ήδη ξεχώρισε στο δύσκολο γήπεδο της τραγωδίας, είναι η Μαίρη Μηνά. Ηλέκτρα στον «Ορέστη» του Ευριπίδη που σκηνοθέτησε ο Γιάννης Κακλέας – ο οποίος και την επέλεξε –, παρέδωσε στο κοινό μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ερμηνεία. Σαν έμπειρη, με μέτρο και ακρίβεια, συνδύασε τα δύο στοιχεία που απαιτεί ο ρόλος. Στάθηκε υποστηρικτική στον αδελφό της – το έργο διαδραματίζεται έξι ημέρες μετά τη μητροκτονία – αλλά και απόλυτη απέναντι στην αναγκαιότητα της ακραίας πράξης, την οποία σχεδίασε η ίδια.
Γεννημένη στα Τρίκαλα, πέρασε ένα μέρος της έφηβης ζωής της στην Πάρο, προτού αποφασίσει να στραφεί προς τα ανθρωπιστικά επαγγέλματα. Σπούδασε κοινωνική λειτουργός και «συνάντησε» ουσιαστικά το θέατρο για να γίνει καλύτερη στη δουλειά της. Δεν άργησε ωστόσο να καταλάβει ότι αυτός είναι ο δρόμος της. Σπούδασε στη Δραματική του Ωδείου Αθηνών και ας μην είχε ποτέ σκεφθεί ότι θα γίνει ηθοποιός.
Ενα έργο και ένας ρόλος στο θεατρικό «Με λένε Εμμα» στάθηκε το εφαλτήριο για την πορεία της. Τι κι αν δεν πήρε το βραβείο Μελίνα Μερκούρη για τη σεζόν 2019-2020, που ήταν υποψήφια. Η πρόταση να πρωταγωνιστήσει στη σειρά «Αγγελική», κρατώντας τον ρόλο με το όνομα του τίτλου, άνοιξε για την ηθοποιό και τη μεγάλη πόρτα της τηλεόρασης. Παρά τους αρχικούς ενδοιασμούς της, η Μαίρη Μηνά δεν άργησε να συνειδητοποιήσει ότι η καλή χρήση της μικρής οθόνης μπορεί να ευνοήσει τόσο την ίδια όσο και το θέατρο. Τον χειμώνα, το άνοιγμα των θεάτρων που όλοι προσμένουμε θα τη βρει στο Cartel, στην παράσταση «Ανθρωποι και ποντίκια» του Βασίλη Μπισμπίκη…
Με τον χώρο του θεάτρου λαβωμένο, ένθεν και ένθεν, το αίτημα για νέα πρόσωπα με καθαρότητα στο βλέμμα, ταλέντο και πάθος για αυτό που κάνουν γίνεται ακόμα πιο έντονο. Και είναι πράγματι ελπιδοφόρο ότι τελικά η ίδια η θεατρική τέχνη ξέρει πώς να βρίσκει τον δρόμο προς το φως.