Ο Λουκασένκο, οι «αυτοκτονίες» και η «θεωρία του τρελού»

Πριν από έναν χρόνο, στις 12 Αυγούστου του 2020, ο 28χρονος Νικίτα Κριβτσόφ βρέθηκε κρεμασμένος σε ένα πάρκο του Μινσκ. Οι λευκορωσικές αρχές έκαναν λόγο για αυτοκτονία. Την προηγουμένη, ωστόσο, ο Κριβτσόφ είχε πει στη σύζυγό του πως οι Αρχές ήθελαν να του απαγγείλουν κατηγορίες επειδή είχε συμμετάσχει στις αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις και ότι έπρεπε να κρυφτεί σε κάποιον φίλο του.

Μόλις τρεις ημέρες αργότερα, στις 15 Αυγούστου του 2020, ο Κονσταντίν Σισμακόφ, διευθυντής ενός μουσείου στο Βόλκοβισκ της νοτιοδυτικής Λευκορωσίας, βρέθηκε κρεμασμένος σε ένα δάσος. Δικαστικός αντιπρόσωπος σε ένα εκλογικό τμήμα κατά τις προεδρικές εκλογές της 9ης Αυγούστου, αυτές που υποτίθεται (ξανα)κέρδισε ο Αλεξάντρ Λουκασένκο με ποσοστό 80,10%, είχε αρνηθεί δημοσίως να υπογράψει το πρωτόκολλο προκειμένου να διαμαρτυρηθεί για τη νοθεία. Την ημέρα του θανάτου του, στο τέλος του ωραρίου εργασίας, είχε ανακοινώσει στη σύζυγό του ότι σκόπευε να παραιτηθεί από τη δουλειά του και θα επέστρεφε σπίτι ένα τέταρτο αργότερα.

Εκδίκηση. Είναι δύο από τα αρκετά αντίστοιχα προηγούμενα που έστρεψαν αμέσως τις υποψίες στο Μινσκ, και το καθεστώς Λουκασένκο, όταν βρέθηκε κρεμασμένος σε ένα πάρκο του Κιέβου, ξημερώματα Τρίτης, ο 25χρονος λευκορώσος ακτιβιστής Βιτάλι Σίσοφ, ένας από τους δεκάδες χιλιάδες αντικαθεστωτικούς που έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους τον τελευταίο χρόνο, λόγω της βάναυσης καταστολής των διαδηλώσεων. Συνιδρυτής της οργάνωσης αρωγής Λευκορωσικό Σπίτι στην Ουκρανία, είχε βγει την προηγουμένη για τζόκινγκ, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ. Στο σώμα του εντοπίστηκαν κακώσεις. Ο ίδιος έλεγε το προηγούμενο διάστημα πως ένιωθε να τον παρακολουθούν. «Σχεδόν βέβαιος» πως ο Σίσοφ δολοφονήθηκε δήλωσε ο επικεφαλής της Bellingcat, Κρίστο Γκρόζνεφ – η ερευνητική του ομάδα ήδη ρίχτηκε στην υπόθεση. «Οι Λευκορώσοι δεν μπορούν να είναι ασφαλείς ούτε στο εξωτερικό, όσο (το καθεστώς) προσπαθεί να τους εκδικηθεί», συνόψισε την κατάσταση η εξόριστη στη Λιθουανία ηγέτιδα της αντιπολίτευσης, Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια, προειδοποιώντας ότι και η ίδια «μπορεί να εξαφανιστεί ανά πάσα στιγμή».

Οι εξόριστοι. Τον ίδιο κίνδυνο διατρέχει προφανώς εφεξής και η 24χρονη λευκορωσίδα σπρίντερ Κριστίνα Τσιμανούσκαγια, που αναζήτησε και βρήκε καταφύγιο αρχικά στην πολωνική πρεσβεία στο Τόκιο και 72 ώρες αργότερα στη Βαρσοβία, αντιστεκόμενη στην απόπειρα των λευκορωσικών αρχών να την επαναπατρίσουν παρά τη θέλησή της, έπειτα από μία δημόσια άσκηση κριτικής στους προπονητές της λευκορωσικής ομάδας. Η Τσιμανούσκαγια  ενήργησε έξυπνα, ειδοποιώντας αμέσως το πρακτορείο Reuters, και στάθηκε τυχερή. Το πόσο ανησυχεί, όμως, το πόσο φοβούνται όλοι οι εξόριστοι λευκορώσοι ακτιβιστές το επιβεβαίωσε η απόφασή της να αλλάξει τελευταία στιγμή τα ταξιδιωτικά της σχέδια, να ταξιδέψει αεροπορικώς από το Τόκιο πρώτα για Βιέννη και στη συνέχεια, έπειτα από ολιγόωρη παραμονή στην αυστριακή πρωτεύουσα, για Πολωνία, τη χώρα που έχει χορηγήσει ανθρωπιστική βίζα τόσο στην ίδια όσο και στον σύζυγό της. Είναι άλλωστε ακόμα νωπό το σοκ από την κρατική αεροπειρατεία που πραγματοποίησε στις 23 Μαΐου το καθεστώς του Λουκασένκο σε ένα αεροσκάφος της Ryanair που εκτελούσε πτήση Αθήνα – Βίλνιους, εξαναγκάζοντάς το σε προσγείωση στο Μινσκ ώστε να συλλάβει τον εξόριστο αντικαθεστωτικό δημοσιογράφο Ρόμαν Προτάσεβιτς και τη ρωσίδα σύντροφό του.

Συλλήψεις. Συνολικά 35.000 Λευκορώσοι – ανάμεσά τους και 95 αθλητές – έχουν συλληφθεί τον τελευταίο χρόνο, μετά τις μαζικές αντικαθεστωτικές διαδηλώσεις του περασμένου καλοκαιριού. Διεθνείς οργανισμοί μιλούν για 4.700 δίκες παρωδία, και τουλάχιστον 525 πολιτικούς κρατούμενους αυτή τη στιγμή στη Λευκορωσία. Θα μπορούσε όμως να πει κανείς πως μέχρι τον Μάιο, όταν άρχισε να πολλαπλασιάζει τις πράξεις «διεθνικής καταστολής», η βαναυσότητα του λευκορωσικού καθεστώτος περνούσε σχεδόν απαρατήρητη στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια να ευαισθητοποιήσει τη διεθνή κοινότητα. Κάποιες κυρώσεις είχαν βέβαια ήδη επιβληθεί, έγιναν όμως σαφώς σκληρότερες μετά την αεροπειρατεία της Ryanair. Τι κάνει άραγε τον Λουκασένκο να γίνεται όλο και θρασύτερος; Είναι μόνο η αλαζονεία ενός δικτάτορα που παραμένει ανενόχλητος στη θέση του εδώ και 27 χρόνια;

Κίνητρα. Μία πιθανή απάντηση έδωσε τις προάλλες στην «Guardian» ο Αντριου Ουίλσον, καθηγητής ουκρανικών σπουδών στο UCL του Λονδίνου: ο Λουκασένκο, γράφει, ίσως να μην έχει διαβάσει πολλές βιογραφίες του Ρίτσαρντ Νίξον, μοιάζει όμως να δοκιμάζει τη «θεωρία του τρελού» που συνδέθηκε με την εξωτερική πολιτική του και που θέλει την απρόβλεπτη και φαινομενικά απερίσκεπτη συμπεριφορά να είναι στην πραγματικότητα ένα ατού, το οποίο αποσυντονίζει τους αντιπάλους, ή ακόμα και τους συμμάχους. Σε αυτή την περίπτωση, σημειώνει ο Ουίλσον, τα πιο αδύναμα ευρωπαϊκά κράτη θα αναρωτιούνται αν οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στο Μινσκ αξίζουν τον κόπο. Στόχος όμως μοιάζει να είναι και ο ρώσος πρόεδρος. Πούτιν και Λουκασένκο έχουν συναντηθεί πολλές φορές την τελευταία χρονιά αλλά ο πρώτος έχει αρνηθεί επανειλημμένως να δώσει στον δεύτερο λευκή επιταγή. Ενας ακόμη λόγος λοιπόν για τον λευκορώσο δικτάτορα να προβοκάρει συνεχώς τη Δύση, στέλνοντας μεταξύ άλλων και εκατοντάδες μετανάστες στα σύνορα της χώρας του με τη Λιθουανία: να τραβήξει πιο κοντά του τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οποια και αν είναι τα κίνητρα του Λουκασένκο, ένα πράγμα είναι βέβαιο: έχουμε και άλλα να δούμε από εκείνον.