Μετά τον Ερντογάν – ποιοι ελπίζουν και τι;

Οσοι παρακολούθησαν το βιντεοσκοπημένο διάγγελμα του Ταγίπ Ερντογάν στα τέλη Ιουλίου, με την ευκαιρία της μεγάλης μουσουλμανικής γιορτής του Κουρμπάν μπαϊράμ, είναι βέβαιο ότι «κράτησαν» όχι όσα είπε, αλλά το δευτερόλεπτο εκείνο στο οποίο ο πρόεδρος της Τουρκίας έκλεισε τα μάτια του και έδειξε να χάνει την επαφή με την πραγματικότητα. Τα στελέχη του κόμματός του και οι οπαδοί του είναι βέβαιο ότι ανησύχησαν πολύ – αντιθέτως, οι αντίπαλοί του, εντός και εκτός συνόρων, σίγουρα σκέφτηκαν ότι η φύση ενδεχομένως να πετύχει αυτό που οι ίδιοι δεν έχουν καταφέρει, με κανένα τρόπο: Να τον «εκθρονίσουν».

«Ηταν μια διόλου καλή εικόνα. Κατά τη γνώμη μου, αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφαλείας», σχολίασε την επόμενη ημέρα ο Φατίχ Αλταϊλί, στο δίκτυο HaberTürk, τονίζοντας ότι η υπόθεση της υγείας του Ερντογάν έχει γίνει θέμα συζήτησης σε παγκόσμιο επίπεδο. «Η μοίρα μιας γιγάντιας χώρας, όπως η Τουρκία των 90 εκατομμυρίων κατοίκων, βρίσκεται στα χέρια και κρέμεται από τα χείλη του ανθρώπου για τον οποίο μιλάμε», σημείωσε από την πλευρά του, στη διάρκεια τηλεοπτικής συζήτησης, ο ειδικός σε θέματα υγείας Αχμέτ Σαλτίκ.

«Θύελλα» για
τις πυρκαγιές

Η αλήθεια είναι ότι δεν χρειάστηκε να περάσουν παρά λίγες ημέρες προκειμένου οι πάντες να ξεχάσουν τα περί της υγείας του Ερντογάν και να στρέψουν το βλέμμα τους σε μια πρωτοφανή καταστροφή που πλήττει τη χώρα: Τις καταστροφικές πυρκαγιές οι οποίες απειλούν μεγάλες εκτάσεις στη νοτιοδυτική Τουρκία, έχοντας ήδη προκαλέσει ανθρώπινες απώλειες, καθώς και τεράστια οικολογική και οικονομική καταστροφή. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, η προσοχή δεν άργησε να στραφεί προς το ίδιο πρόσωπο: Τον Ερντογάν, ο οποίος δέχθηκε και δέχεται τα σφοδρά πυρά της αντιπολίτευσης.

Βρέθηκε δε στο στόχαστρο όχι για έναν, αλλά για περισσότερους λόγους. Τον κατηγορούν πως είχε υποτιμήσει τον κίνδυνο και δεν είχε φροντίσει να διαθέτει ετοιμοπόλεμα και επαρκή μέσα πυρόσβεσης, κυρίως εναέρια. Του προσάπτουν ότι με ευθύνη του η Τουρκία παραμένει η μοναδική χώρα από τις G20 που αρνείται να εγκρίνει τη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή. Και πολλά ακόμη.

Η ουσία, σε κάθε περίπτωση, είναι πως με κάθε ευκαιρία τα βέλη στρέφονται κατά του Ερντογάν, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως ο βασικός υπεύθυνος για όλα τα δεινά της χώρας του. Ολοένα περισσότεροι δε συζητούν ανοιχτά για την επόμενη ημέρα, θεωρώντας ότι το πολιτικό του τέλος είναι κοντά – το αργότερο, όπως λένε, στις εκλογές που προγραμματίζονται για το πρώτο εξάμηνο του 2023 (αν φυσικά δεν διεξαχθούν πρόωρες).

Δημοσκοπήσεις-κόλαφος

Οι δημοσκοπήσεις, μάλιστα, δείχνουν να τους δικαιώνουν. Για του λόγου το αληθές, μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες στην εξουσία, που σφραγίστηκαν από τη σχεδόν απόλυτη πολιτική τους κυριαρχία, τα ποσοστά του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης δείχνουν να βρίσκονται σε ιστορικό χαμηλό, ενώ ο Ερντογάν φέρεται να ηττάται στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών από τους δημάρχους τόσο της Κωνσταντινούπολης όσο και της Αγκυρας, Εκρέμ Ιμάμογλου και Μανσούρ Γιαβάς.

Σε αυτό το φόντο, η προοπτική αλλαγής φρουράς στο τιμόνι της Τουρκίας έχει αρχίσει να απασχολεί και τους διεθνείς της εταίρους, συμμάχους και αντιπάλους. Δεν θα μπορούσε, εξάλλου, να γίνει διαφορετικά, καθώς επί AKP και Ερντογάν η Τουρκία κυριολεκτικά «άλλαξε πίστα»: Το μέγεθος της οικονομίας της σχεδόν τριπλασιάστηκε, ενώ η Αγκυρα αποτελεί πλέον έναν από τους σημαντικότερους «παίκτες» στη σκακιέρα των γεωπολιτικών εξελίξεων στην ευρύτερη περιοχή – νοτιοανατολική Μεσόγειο, Μαγκρέμπ, Μέση Ανατολή, Βαλκάνια, αλλά και Καύκασο.

Τα σενάρια αφορούν πρωτίστως, όπως είναι φυσικό, τους γείτονες της Τουρκίας, της Ελλάδας και της Κύπρου συμπεριλαμβανομένων. «Μήπως τα πράγματα θα είναι καλύτερα μετά τον Ερντογάν;». «Μήπως η Τουρκία αποδειχθεί πιο διαλλακτική εάν δεν είναι στο τιμόνι της;». «Ή μήπως όλα είναι μία αυταπάτη την οποία επιμένουν να πιστεύουν κάποιοι;».

Προσοχή στις αυταπάτες

Αυτά είναι ορισμένα από τα ερωτήματα που κυριαρχούν στα κέντρα αποφάσεων και τη δημόσια συζήτηση. Μόνο που συχνά, όσοι τα θέτουν και επιχειρούν να τα απαντήσουν μοιάζουν να ξεχνούν τρία βασικά δεδομένα.

Το πρώτο έχει να κάνει με το γεγονός ότι το σύνολο των κοινοβουλευτικών πολιτικών δυνάμεων της Τουρκίας – εκτός του κουρδικού HDP που σύντομα θα κηρυχθεί εκτός νόμου – έχουν στηρίξει χωρίς ιδιαίτερους «αστερίσκους» την επιθετική πολιτική του Ερντογάν στη Λιβύη και τη Συρία, στο Αιγαίο και τον Καύκασο. Ενίοτε, μάλιστα, προσπαθώντας να πλειοδοτήσουν σε εθνοπατριωτικές κορώνες και αναθεωρητισμό όσον αφορά στο διεθνές δίκαιο και τις διεθνείς συνθήκες.

Το δεύτερο είναι ότι περίπου μέχρι τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας, κυβερνήσεις και επιτελείς στην Αθήνα (και δευτερευόντως στη Λευκωσία) μάλλον «έκαναν τον σταυρό» τους επειδή είχαν απέναντί τους τον Ερντογάν και τους ισλαμιστές του και όχι τους κεμαλιστές του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, καθώς η κατάσταση στα διάφορα μέτωπα ήταν σαφώς πιο ήρεμη σε σύγκριση με το παρελθόν. Ηταν κάτι που άρχισε να αλλάζει μετά τα επεισόδια στο Πάρκο Γκεζί, το 2013 και αντιστράφηκε πλήρως μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016 – τα δύο γεγονότα που έδειξαν στον Ερντογάν ότι δεν είναι πλέον άτρωτος.

Οσο για το τρίτο δεδομένο, παραπέμπει σε αυτή καθαυτή τη θέση της Τουρκίας στο διεθνές στερέωμα, την οποία ο νυν πρόεδρος είναι φανερό ότι προσπαθεί να κατοχυρώσει και θεσμικά, σε όλα τα επίπεδα. Πολύ απλά, διότι αποτελεί επικίνδυνη αυταπάτη το να πιστεύει κανείς ότι ο διάδοχος του Ερντογάν, όποιος ή όποια και αν είναι, αλλά και η ελίτ της χώρας θα κάνουν πίσω εγκαταλείποντας τα «κεκτημένα».