Η νέα στρατηγική μεγάλων δυνάμεων της Αμερικής {CR}

Στη διάρκεια των τεσσάρων δεκαετιών του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ είχαν μία γενική στρατηγική επικεντρωμένη στην ανάσχεση της ισχύος της Σοβιετικής Ενωσης. Μέχρι τη δεκαετία του 1990, ωστόσο, μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης, η Αμερική είχε πια χάσει αυτόν τον πολικό αστέρα. Επειτα από τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, η κυβέρνηση του Τζορτζ Μπους προσπάθησε να καλύψει το κενό με μία στρατηγική την οποία αποκάλεσε «παγκόσμιος πόλεμος κατά της τρομοκρατίας». Η προσέγγιση αυτή ωστόσο προσέφερε νεφελώδη καθοδήγηση και οδήγησε σε μακροχρόνιους πολέμους σε περιφερειακά μέρη όπως το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Από το 2017, οι ΗΠΑ έχουν επιστρέψει στον «ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων», αυτή τη φορά με την Κίνα.

Ως γενική αμερικανική στρατηγική, ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων έχει το πλεονέκτημα να επικεντρώνεται στις σημαντικές απειλές για την ασφάλεια, την οικονομία και τις αξίες της Αμερικής. Παρότι η τρομοκρατία είναι ένα συνεχιζόμενο πρόβλημα που οι ΗΠΑ οφείλουν να αντιμετωπίζουν σοβαρά, εκπροσωπεί μία μικρότερη απειλή σε σύγκριση με τις αντίπαλες μεγάλες δυνάμεις. Παρότι οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου σκότωσαν περισσότερους από 2.600 Αμερικανούς, οι «ατελείωτοι πόλεμοι» που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ ως απάντηση στοίχισαν ακόμα περισσότερες ζωές, καθώς και τρισεκατομμύρια δολάρια.

Μία στρατηγική ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων μπορεί να βοηθήσει την Αμερική να ξανασυγκεντρωθεί· έχει όμως δύο προβλήματα. Καταρχήν, βάζει στο ίδιο τσουβάλι πολύ διαφορετικά είδη κρατών. Η Ρωσία είναι μία παρακμάζουσα δύναμη και η Κίνα είναι μία ανερχόμενη δύναμη. Οι ΗΠΑ πρέπει να αντιλαμβάνονται τον μοναδικό χαρακτήρα της απειλής που εκπροσωπεί η Ρωσία. Οπως ανακάλυψε δυστυχώς ο κόσμος το 1914, παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, μία παρακμάζουσα δύναμη (Αυστροουγγαρία) μπορεί καμιά φορά να είναι εκείνη που αποδέχεται πιο εύκολα τους κινδύνους σε μία διαμάχη. Οι ΗΠΑ λοιπόν χρειάζονται μία ρωσική στρατηγική που δεν ρίχνει αυτή τη χώρα στην αγκαλιά της Κίνας.

Ενα δεύτερο πρόβλημα είναι πως η έννοια της αντιπαλότητας μεταξύ μεγάλων δυνάμεων δεν σημαίνει επαρκώς συναγερμό για έναν νέο τύπο απειλής που αντιμετωπίζουμε. Η ατζέντα της εθνικής ασφάλειας και της παγκόσμιας πολιτικής έχει αλλάξει από το 1914 και το 1945, αλλά η αμερικανική στρατηγική υποτιμά επί του παρόντος τις νέες απειλές από την οικονομική παγκοσμιοποίηση. Η παγκόσμια κλιματική αλλαγή θα κοστίσει τρισεκατομμύρια δολάρια και μπορεί να προκαλέσει καταστροφές σε κλίμακα πολέμου· η πανδημία της Covid-19 έχει ήδη σκοτώσει περισσότερους Αμερικανούς από ό,τι όλοι οι πόλεμοι της χώρας μαζί μετά το 1945.

Εντούτοις, η σημερινή στρατηγική των ΗΠΑ καταλήγει σε έναν αμυντικό προϋπολογισμό 100 και πλέον φορές μεγαλύτερο από εκείνο των αμερικανικών Κέντρων για τον Ελεγχο και την Πρόληψη των Ασθενειών, και 25 φορές μεγαλύτερο από εκείνο των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας.

Αφού η Αμερική δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή ή την πανδημία μόνη της, πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι κάποιες μορφές εξουσίας πρέπει να ασκούνται από κοινού με άλλους. Η αντιμετώπιση αυτών των παγκόσμιων προβλημάτων επιβάλλει στις ΗΠΑ να συνεργαστούν με την Κίνα, την ίδια ώρα που ανταγωνίζονται το ναυτικό της για την υπεράσπιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Αν η Κίνα συνδέσει τα ζητήματα και αρνηθεί να συνεργαστεί, θα βλάψει τον εαυτό της.

Μία καλή στρατηγική ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων απαιτεί προσεκτική αποτίμηση της κατάστασης. Η υποτίμηση φέρνει εφησυχασμό, η υπερτίμηση δημιουργεί φόβο. Και τα δύο μπορεί να οδηγήσουν σε εσφαλμένους υπολογισμούς. Αν οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και η Ευρώπη συντονίσουν τις πολιτικές τους, θα εξακολουθήσουν να εκπροσωπούν το μεγαλύτερο κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας και θα έχουν τη δυνατότητα να οργανώσουν μία διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, ικανή να διαμορφώσει τη συμπεριφορά της Κίνας. Η συμμαχία αυτή βρίσκεται στην καρδιά μιας στρατηγικής διαχείρισης της ανόδου της Κίνας.

Ο Τζόζεφ Σ. Νάι τζούνιορ είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και συγγραφέας