Γιατί οι ΗΠΑ {LF}δεν κερδίζουν {LF}πια πολέμους

Λίγες ημέρες πριν από την πτώση της Σαϊγκόν, τον Απρίλιο του 1975, o αμερικανός συνταγματάρχης Χάρι Τζ. Σάμερς ο νεότερος είχε μία συζήτηση στο Ανόι με τον βορειοβιετναμέζο συνταγματάρχη Του. «Ξέρετε, δεν μας νικήσατε ποτέ στο πεδίο της μάχης», είπε ο Σάμερς. Ο Του σκέφτηκε για μία στιγμή την παρατήρησή του, και απάντησε: «Ισως να είναι έτσι, αλλά δεν έχει σημασία». Στον διάλογο αυτόν αποτυπώνεται ένα αμερικανικό παράδοξο. Μετά το 1945, η Αμερική έγινε υπερδύναμη· η πτώση της ΕΣΣΔ την άφησε αργότερα μοναδική υπερδύναμη – ουσιαστικά όμως, έπαψε να κερδίζει πολέμους. Πέραν του Πολέμου του Κόλπου, το 1991, δεν έχει να επιδείξει ούτε μία καθαρή, αδιαμφισβήτητη νίκη.

Ο Σάμερς, που έγινε κατόπιν συγγραφέας και μελετητής του Πολέμου του Βιετνάμ, κατέληξε στο συμπέρασμα πως ο βορειοβιετναμέζος ομόλογός του είχε δίκιο: ότι ανεξάρτητα από το τι είχε συμβεί στο πεδίο της μάχης, οι Αμερικανοί είχαν χάσει τον 20ετή πόλεμο με τόσο φριχτό τρόπο που έγινε σύμβολο και σύνθημα: «Δεν θέλουμε άλλο Βιετνάμ». Δεν το ήθελαν στο Αφγανιστάν, δεν το ήθελαν στο Ιράκ, δεν το ήθελαν σε κανέναν από τους πολέμους που διεξήγαγαν στις αρχές του 21ου αιώνα και που γρήγορα κατέληξαν σε αδιέξοδα – πολέμους που όπως επισημαίνει η ισπανική «El Pais», ούτε χάθηκαν ούτε κερδήθηκαν, και που είναι πολύ δύσκολο να εγκαταλειφθούν.

Ταλιμπάν. Στην περίπτωση του Αφγανιστάν, χρειάστηκαν 20 χρόνια. Οι τελευταίοι αμερικανοί στρατιώτες αναμένεται να αποχωρήσουν στις 31 Αυγούστου, αφήνοντας τη χώρα στο έλεος των Ταλιμπάν, που γίνονται όλο και ισχυρότεροι καθημερινά. Οσο για το Ιράκ, τον τόπο του πιο αντιδημοφιλούς πολέμου στην πρόσφατη αμερικανική ιστορία, ο Τζο Μπάιντεν συμφώνησε τη Δευτέρα να ολοκληρώσει την αποστολή μάχης μέχρι το τέλος του 2021, έπειτα από 18 χρόνια. Πόλεμοι που τελειώνουν χωρίς συνθηκολόγηση και χωρίς τελετές εορτασμού της νίκης, όπου ο εχθρός είναι σχεδόν αόρατος και δεν φορά στολή. Ο Μπάιντεν παραδέχθηκε πως με το Αφγανιστάν, είναι αδύνατο να περιμένουν οι ΗΠΑ οποιαδήποτε διαφορετικά αποτελέσματα. Στην ομιλία που είχε απευθύνει τον Απρίλιο, είπε πως ήρθε ο καιρός για τα αμερικανικά στρατεύματα να αποχωρήσουν.

«Οι ΗΠΑ είναι πολύ αποτελεσματικές στο να κερδίζουν πολέμους μεταξύ κρατών, για αυτό κέρδισαν στον Κόλπο το 1991, αυτή τη στιγμή όμως το 90% των συρράξεων είναι εμφύλιες, με αντάρτες, τρομοκράτες και εξεγερμένους να πολεμούν εντός της ίδιας χώρας, και δυσκολεύονται διότι δεν καταλαβαίνουν την τοπική πολιτική ή τις εσωτερικές δυναμικές», λέει στην «El Pais» ο Ντόμινικ Τιέρνι, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Swarthmore College της Πενσυλβάνιας και συγγραφέας του βιβλίου «Ο Σωστός Τρόπος να Χάσεις έναν Πόλεμο: η Αμερική σε μια Εποχή Συρράξεων Αδύνατο να Κερδηθούν». «Το Αφγανιστάν», προσθέτει, «είναι μία πολύ ξεκάθαρη περίπτωση, γιατί είναι ένας πόλεμος στον οποίο μπήκαν οι ΗΠΑ ξαφνικά, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, και με το ζόρι καταλάβαιναν το οτιδήποτε για τη χώρα».

Αποτυχία. Ο τότε πρόεδρος, Τζορτζ Μπους, εξαπέλυσε την επίθεση, από κοινού με τους συμμάχους του, ούτε μήνα μετά την 11η Σεπτεμβρίου, γιατί οι Ταλιμπάν προσέφεραν καταφύγιο στον Οσάμα μπιν Λάντεν και άλλους ηγέτες της Αλ Κάιντα που σχετίζονταν με τα τρομοκρατικά χτυπήματα. Στόχος ήταν να καταστραφεί η τρομοκρατική οργάνωση και να εκδιωχθούν οι Ταλιμπάν από το Αφγανιστάν. Μία ξεκάθαρη αποτυχία, εκτιμά ο Τιέρνι: «Οι ΗΠΑ δεν έχουν παραδοθεί στους Ταλιμπάν, ήταν όμως μία 20ετής εκστρατεία με φριχτό κόστος, τόσο σε ζωές όσο και σε δολάρια, και το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι οι Ταλιμπάν προελαύνουν εκ νέου. Αν μπορούσαμε να πάμε πίσω στο 2001, και λέγαμε στον κόσμο ότι οι Ταλιμπάν θα ήταν ακόμα εδώ δύο δεκαετίες αργότερα, θα σοκάρονταν».

Την πρώτη περίοδο της εκστρατείας, προσθέτει ο αμερικανός καθηγητής, υπήρχε μία αίσθηση νίκης, γιατί ένας μικρός αριθμός στρατιωτών είχε καταφέρει να εκδιώξει τους Ταλιμπάν. Αυτή η οφθαλμαπάτη ενθάρρυνε τον Μπους να ριχτεί και στο Ιράκ, δύο χρόνια αργότερα. Με τον καιρό όμως, αναδύθηκαν δύο υποκείμενα προβλήματα: αφενός το σημαντικό έρεισμα των Ταλιμπάν μεταξύ των Παστούν, αφετέρου η λειτουργία του Πακιστάν ως ενός αδύτου όπου μπορούσαν να βρουν καταφύγιο και να ανακάμψουν πριν επιστρέψουν δριμύτεροι. «Ο πόλεμος», καταλήγει ο Τιέρνι, «τελείωσε για τις ΗΠΑ, αλλά όχι για τους Αφγανούς».