Η Ιαπωνία που δεν γνωρίζουμε

Γιούρι Ινούε, γραφίστρια

«Οι Ιάπωνες δεν εκφράζουν τον εγωισμό τους»

Μένει στην Ελλάδα από το 2005. Είχε έρθει για πρώτη φορά στη χώρα μας το 2000 από το Τόκιο για διακοπές και την ερωτεύτηκε. Το 2005 ήταν η δεύτερη φορά που ήρθε και τότε ερωτεύτηκε τον σύζυγό της, οπότε αποφάσισε να μείνει για πάντα εδώ. «Θυμάμαι ότι όταν πάτησα το πόδι μου στην Ελλάδα είχατε ακόμη δραχμές. Ο περισσότερος κόσμος γνωρίζει την Ιαπωνία για το σούσι, τους σαμουράι – ό,τι έχει να κάνει με την παράδοση της χώρας -, την αρχιτεκτονική, την τεχνολογία και τελευταία για τη μόδα και τους σχεδιαστές της. Η αλήθεια είναι ότι αυτοί που ενδιαφέρονται για την Ιαπωνία γνωρίζουν περισσότερα πράγματα από μένα. Για παράδειγμα, παρέδιδα αρκετά χρόνια μαθήματα ιαπωνικών και οι μαθητές μου που ήθελαν να μπουν βαθιά στην κουλτούρα της γλώσσας και της χώρας είχαν διαβάσει και γνώριζαν πολλά πράγματα τα οποία αγνοούσα εγώ. Φυσικά η Ιαπωνία δεν είναι μόνο το σούσι, το χαρακίρι, οι σαμουράι και οι γκέισες. Οπως η Ελλάδα δεν είναι μόνο η Ακρόπολη και ο μουσακάς – στοιχεία με τα οποία τη συνδέουν όσοι δεν έχουν επισκεφτεί τη χώρα. Κατά την άποψή μου, οι Ιάπωνες δεν διαφέρουν πολύ από τους Ελληνες. Σαφώς οι Ιάπωνες είναι πιο κλειστοί ως άνθρωποι. Για να είμαστε πιο ακριβείς, θα λέγαμε ότι χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ανοιχτούν και να εκφραστούν. Επίσης, οι Ιάπωνες τηρούν τους κανόνες και σέβονται τους άλλους.

Σε ό,τι αφορά τις διατροφικές συνήθειες, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Ιαπωνία υιοθέτησε τη διεθνή κουζίνα. Στο κέντρο του Τόκιο τώρα πια υπάρχουν πάρα πολλά εστιατόρια από διάφορες γωνιές του πλανήτη – εννοείται και την Ευρώπη: γαλλικά, ιταλικά, ακόμη και ελληνικά. Οι Ιάπωνες βέβαια έχουν αδυναμία στην ασιατική κουζίνα – την κινεζική, η οποία είναι πολύ δημοφιλής, την ταϊλανδέζικη. Από τις ευρωπαϊκές γεύσεις προτιμούν την ιταλική. Θα λέγαμε ότι οι Ιάπωνες είναι μακαρονάδες. Μεγάλη επιρροή όμως έχει ασκήσει και η αμερικανική κουλτούρα εξαιτίας της ήττας που έχουμε υποστεί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πιστεύω ότι έγινε κάποια εκμετάλλευση από τους Αμερικανούς, αλλά και οι Ιάπωνες επεδίωκαν να φτάσουν το επίπεδο της οικονομίας τους ψηλά. Να γίνουν σαν την Αμερική. Οπότε αφιέρωσαν χρόνο και κόπο και τη ζωή τους προς αυτόν τον σκοπό. Ηθελαν να αποκτήσουν ως χώρα μεγάλη οικονομική δύναμη. Αλλη μία αλλαγή που επήλθε με το πέρασμα του χρόνου είναι η στροφή σε διαφορετικές συνήθειες, κυρίως σε ό,τι αφορά τους νέους. Η δική μου γενιά – είμαι 44 ετών – αλλά και οι νεότεροι, όπως ο αδερφός μου, ο οποίος είναι επτά χρόνια μικρότερος, είχαμε τη συνήθεια να πίνουμε και να καπνίζουμε. Τα τελευταία χρόνια οι νέοι δεν τα συνηθίζουν αυτά πια.

Για τους Ιάπωνες θα έλεγα ακόμη ότι σε ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό ενδιαφέρονται για τις τέχνες, τις παρακολουθούν και διαβάζουν. Δεν είναι ασφαλές να πούμε ότι είναι το μεγαλύτερο ποσοστό, γιατί πιστεύω ότι αυτό έχει να κάνει με την προσωπική προσπάθεια του καθενός για εξέλιξη και δεν συνδέεται με την καταγωγή και τις συνήθειες που έχει η κοινωνία στην οποία ζει. Αν κάτι θα ‘λεγα με σιγουριά όμως για τους Ιάπωνες, θα ήταν ότι δεν εκφράζουν τον εγωισμό τους. Σκέφτονται πολύ πριν πουν κάτι, διότι δεν θέλουν σε καμία περίπτωση να προσβάλουν τους άλλους. Ενας Ιάπωνας δεν θα σε φέρει ποτέ σε δύσκολη θέση. Σε ό,τι αφορά όμως την καθημερινότητά τους, μπορούμε να πούμε ότι ζουν όπως οι Ευρωπαίοι. Τους αρέσει να ντύνονται με ρούχα που επιτάσσει η μόδα, να τρώνε και να δοκιμάζουν γεύσεις άλλων χωρών. Πήγα τον Μάιο του 2019 στο Τόκιο και παρατήρησα ότι από τότε μιλούσαν με πάθος για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ήταν το γεγονός που περίμεναν. Δεν ξέχασαν ωστόσο ότι η πανδημία έχει και πάρα πολλούς νεκρούς. Αυτός ήταν ο λόγος που επέλεξαν μια τόσο λιτή και σεμνή τελετή έναρξης, έτσι όπως έπρεπε να είναι. Για να τιμήσουν όλους εκείνους που χάθηκαν από τον κορωνοϊό και όχι να πανηγυρίσουν όπως συνηθίζεται».

Makiko Yamaguchi – Δράκου
γραμματέας στον Σύλλογο της Ιαπωνικής Κοινότητας της Αθήνας

«Η ευγένεια προς τον άλλο είναι μια υποχρέωση»

Η Makiko Yamaguchi – Δράκου εργαζόταν ως αεροσυνοδός και σε μία από τις πτήσεις της πριν από 26 χρόνια γνώρισε τον σύζυγό της, ο οποίος είναι Ελληνας. Τον ακολούθησε και από τότε ζει στην Αθήνα. Προσαρμόστηκε γρήγορα στους ρυθμούς της πόλης, έμαθε ελληνικά και απολαμβάνει τη ζωή της εδώ. Αρχισε να εργάζεται ως δασκάλα μουσικής στο ιαπωνικό σχολείο που λειτουργούσε έως το 2007 στην Πεύκη. Τώρα εργάζεται ως γραμματέας στον Σύλλογο της Ιαπωνικής Κοινότητας της Αθήνας. Η πατρίδα της θα έχει πάντα μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά της και φροντίζει κάθε δύο χρόνια να την επισκέπτεται. Το Τόκιο δεν είναι πια το ίδιο όπως όταν το άφησε, ούτε βέβαια και η Αθήνα. «Τα πάντα αλλάζουν, όμως υπάρχουν κάποια στοιχεία που μένουν σταθερά. Η ζωή στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα κινείται σε δύο αντίθετα άκρα. Εδώ υπάρχει δημοκρατία και ελευθερία. Από την άλλη στην Ιαπωνία υπάρχει αυστηρή τήρηση των κανόνων αλλά και σεβασμός στα δικαιώματα των άλλων. Προτεραιότητα πάντα δίνουμε στην ευγένεια απέναντι στους άλλους. Το θεωρούμε υποχρέωσή μας. Οι σχέσεις είναι πάντα πιο αυστηρές και τελειομανείς. Ακόμη και όταν κάνουμε απεργία στην Ιαπωνία, εργαζόμαστε. Οι Ελληνες από την άλλη είναι ζεστοί, αλλά έχουν τελείως διαφορετική νοοτροπία. Το Τόκιο είναι μοναδική πόλη διότι συνδυάζει, με έναν δικό του τρόπο, την παράδοση με την τεχνολογία. Είναι δύο αντιφατικά στοιχεία που συνυπάρχουν αρμονικά. Είναι πια κάτι απολύτως φυσιολογικό, σε μια πόλη τόσο σύγχρονη όπως είναι το Τόκιο, με τους ουρανοξύστες και τους μεγάλους φωτισμένους δρόμους, να βλέπεις στο πεζοδρόμιο μια γυναίκα ντυμένη με παραδοσιακή φορεσιά, με κιμονό και σαγιονάρα, να περπατάει με αυτά τα μικρά χαρακτηριστικά βήματα. Αυτή η εικόνα είναι πολύ οικεία και δεν προξενεί σε κανέναν εντύπωση. Κατά την άποψή μου, δημιουργεί μια μοναδική ομορφιά. Δεν υπάρχει, νομίζω, καμία άλλη πόλη στον κόσμο που να κινείται σ’ αυτούς τους δύο αντίθετους άξονες. Η Ιαπωνία είναι μια τεράστια χώρα και στα προάστια σαφώς ακολουθούμε τις παραδόσεις ακόμη.

Κατά τα άλλα, έχει εναρμονιστεί με τους παγκόσμιους ρυθμούς και έχει υιοθετήσει συνήθειες στη μόδα αλλά και στη διατροφή από άλλες χώρες. Για παράδειγμα, μέχρι πριν από μερικά χρόνια δεν τρώγαμε γαλακτοκομικά. Δεν είχαμε δική μας παραγωγή, οπότε ήταν πάρα πολύ ακριβά και απλησίαστα για τον μέσο Ιάπωνα. Εξακολουθούν να έχουν υψηλή τιμή – π.χ. ένα μικρό γιαούρτι μπορεί να κοστίζει και 4,50 ευρώ -, αλλά σήμερα σαφώς τα βρίσκεις πιο εύκολα. Είχαμε και εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε πάρα πολύ γάλα σόγια και τα παράγωγά του. Δεν βάζουμε επίσης λάδι ή βούτυρο στο φαγητό. Ενα μπουκάλι 150 ml λάδι μπορεί να στοιχίζει 50 ευρώ. Αλλη μία συνήθεια που έχουν ακολουθήσει στη χώρα μου είναι ότι τώρα πια πίνουν πάρα πολύ καφέ σε σχέση με το πράσινο τσάι που έπιναν παλιότερα. Οι γυναίκες επίσης εξακολουθούν να μην εργάζονται. Το ποσοστό των γυναικών που μένουν σπίτι μετά τον γάμο παραμένει υψηλό. Στη δική μου γενιά – είμαι 56 ετών – έφτανε και το 80% (η ανεργία ήταν 1%).

Αυτό έχει μια εξήγηση, αφού για να προσλάβεις μια νταντά για την ανατροφή των παιδιών θα πρέπει να δώσεις πάρα πολλά χρήματα. Δεν συμφέρει οικονομικά μια Γιαπωνέζα να συνεχίσει να εργάζεται, αφού τα χρήματα που θα παίρνει είναι λιγότερα από αυτά που πρέπει να δώσει για τη βοήθεια που θα χρειαστεί στο σπίτι. Πολύ σπάνια βλέπεις γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις. Ισως μόνο σε νοσοκομεία ή γηροκομεία να βρεις περισσότερες γυναίκες να εργάζονται. Τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να γίνεται σιγά σιγά μια επανάσταση και οι γυναίκες απαιτούν να συμμετέχουν περισσότερο στην παραγωγή και διεκδικούν υψηλές θέσεις. Τα πάντα στον κόσμο αλλάζουν και αυτές οι αλλαγές είναι αδύνατον ν’ αφήσουν ανεπηρέαστη και την Ιαπωνία».