Ο Πάτρικ Λι Φέρμορ στο μάζεμα της ελιάς

«Το κείμενο του Πάτρικ Λι Φέρμορ για το τρέχον τεύχος γράφτηκε αρχικά για την ελληνική έκδοση της “Μάνης” (1958), αλλά δεν δημοσιεύτηκε ποτέ. Αυτή εδώ είναι η πρώτη εμφάνισή του». Με αυτό το σημείωμα συνοδεύει από χθες η ιστοσελίδα του London Review of Books το αδημοσίευτο μέχρι πρότινος οδοιπορικό για το μάζεμα της ελιάς στη Μάνη υπό τον τίτλο «Swish! Swish! Swish!»: ο ήχος που ακούει, δηλαδή, ο Λι Φέρμορ κατά την αυτοψία του όταν οι χωρικοί ραβδίζουν τα δέντρα και οι καρποί πέφτουν στις κουβέρτες, που έχουν στρώσει στο έδαφος.

Το (συναισθηματικό) τοπίο που περιγράφεται στις 3.414 λέξεις είναι το γνώριμο για τους αναγνώστες του σπουδαίου φιλέλληνα: το βασίλειο των ελαιώνων, γύρω από τους οποίους «ανθίζει η ζωή», ντόπιοι που θυμούνται ιστορίες από τον Σαγγάριο και την Αλβανία, οι λέξεις «αμάν, αμάν» και «Παναγιά μου», που πέφτουν σαν ριπές, η αγωνία για τη βροχή, η τεχνολογική καινοτομία του ραντίσματος που «γλιτώνει τα φυτά» από τον δάκο. Κάποια στιγμή, όπως διαβάζουμε, ο Λι Φέρμορ ετοιμάζεται να ανάψει ένα τσιγάρο Παπαστράτος, αλλά οι χωρικοί τον σταματάνε ζητώντας του να δοκιμάσει μια καλαματιανή ποικιλία (τελικά καπνίζει Καρέλια). Ο ίδιος πάλι στήνει έναν αυτοσχέδιο αγώνα τοπικισμού για το αν η Μάνη ή η Αμφισσα έχει το καλύτερο λάδι επί γης. Οι Μανιάτες είναι έτοιμοι να του το κρατήσουν μανιάτικο αν δεν ενδώσει στη δική τους άποψη και τελικά όλοι συμφωνούν ότι η περιοχή της Λιασίνοβας στην Εξω Μάνη δίνει την καλύτερη ποικιλία. Ο Πάτρικ Λι Φέρμορ κάνει, όμως, δεύτερες σκέψεις ύστερα από χρόνια και μ’ αυτές κλείνει τη μικρή περιήγησή του δείχνοντας -πού αλλού; – προς την Καρδαμύλη. Εκεί όπου θα αποκτήσει το πετρόχτιστο καταφύγιό του το 1963 μαζί με τη σύζυγό του Τζόαν (μετά τον θάνατό του, το 2011, και σύμφωνα με την επιθυμία του όσο βρισκόταν εν ζωή, κληροδοτήθηκε στο Μουσείο Μπενάκη και πλέον είναι επισκέψιμο για το κοινό).

Η «ΜΑΝΗ» ΤΟΥ 1958. Το ανέκδοτο απόσπασμα, προσβάσιμο στο lrb.co.uk/the-paper/v43/n15/patrick-leigh-fermor/swish!-swish!-swish, είναι μια ακόμη λεπτομέρεια για το θρυλικό ανάγνωσμα του περιπετειώδους Αγγλου, το οποίο κυκλοφόρησε το 1958 και έκτοτε συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα δείγματα ταξιδιωτικής λογοτεχνίας που γράφτηκαν για την Ελλάδα. Η «Μάνη» κυκλοφόρησε το 1972 σε μετάφραση του Τζαννή Τζαννετάκη, στενού φίλου του, ενώ ακολούθησε η «Ρούμελη», σε μετάφραση της Λίνας Κάσδαγλη (Ωκεανίδα, 1991). Πλέον ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει τα βιβλία στην καινούργια απόδοση του Μιχάλη Μακρόπουλου για τις εκδόσεις «Μεταίχμιο», όπως επίσης και τα «Η εποχή της δωρεάς» (μτφ. Μαίρη Βοσταντζή), «Ανάμεσα στα δάση και τα νερά» (μτφ. Νίκος Κούτρας), «Ατέλειωτος δρόμος» (μτφ. Μυρσίνη Γκανά). Από το φθινόπωρο κι έπειτα αναμένεται ο τίτλος «Καιρός του σιγάν – Στη σιωπή των μοναστηριών, Β. Γαλλία – Καππαδοκία», επίσης σε μετάφραση του Μ. Μακρόπουλου.