Τρεις συγγραφείς για τον Σολωμό

«Κάθε φορά που σημειώνεται στη σκέψη μας κάτι φωτεινό, κάθε που δοκιμάζεται γενναίο βήμα προς τα εμπρός, το φως έρχεται και το βήμα γίνεται με το σύνθημα “Σολωμός”». Με έμπνευση από τη φράση αυτή του Κωστή Παλαμά το 64ο Φεστιβάλ Φιλίππων αφιερώνει το φετινό του πρόγραμμα στον εθνικό ποιητή. Ο καλλιτεχνικός του διευθυντής Θοδωρής Γκόνης επέλεξε να τιμήσει την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση «διαβάζοντας» ολόκληρο το έργο του. Ανάμεσα στις υπόλοιπες δράσεις ξεχωρίζουν τα έργα που έγραψαν οι συγγραφείς Ακης Δήμου, Γλυκερία Μπασδέκη και Χάρης Μιχαλόπουλος ύστερα από παραγγελία της διοργάνωσης, με θέμα – τι άλλο; – τον Σολωμό.

ΓΛΥΚΕΡΙΑ ΜΠΑΣΔΕΚΗ

Τα σπαράγματα της σολωμικής ποίησης μεταμορφώθηκαν από τη Γλυκερία Μπασδέκη στο μονόλογο «Μικρός προφήτης». «Το έργο είναι ο Σολωμός στα δύο. Ο “Μικρός προφήτης” που είναι δάνειο από τη Φραγκίσκα Φράιζερ, ο μικρός που μόνο αυτός βλέπει το θαύμα, και από την άλλη είναι ο ποιητής Σολωμός, φάντασμα, ενήλικας, που μπαινοβγαίνει μέσα σε αυτά τα δύο προσωπεία. Είναι κάτι πολύ απλό ως σύλληψη, αλλά το συγκλονιστικό είναι ότι θυμάμαι τη γλώσσα του Σολωμού. Ερχονται οι λέξεις κι έρχεται ο τρόπος από μια μνήμη πολύ παλιά. Δεν είμαι από αυτούς που ανοιγοκλείνουν τον Σολωμό κάθε μέρα, αλλά ο Σολωμός εντυπώνεται» λέει η συγγραφέας στα «Πρόσωπα». Αλλοτε ως ποιητής κι άλλοτε ως επτάχρονο παιδί, ο πρωταγωνιστής της διασχίζει τη σολωμική ποίηση με όλες του τις αισθήσεις κι ανασύρει σημαντικά στοιχεία της. «Συμπεριέλαβα την απίστευτη θλίψη του Κόντε. Ο Σολωμός είναι το πιο θλιμμένο πρόσωπο της νεοελληνικής γραμματείας. Θλιμμένος, θυμωμένος, αδικημένος. Τώρα, αν είναι εθνικός ποιητής, τον ίδιο λίγο τον μέλει. Είναι αυτό το προσωπικό που γίνεται εθνικό. Ηταν τόσο προσωπικό το δράμα του που τελικά έγινε εθνικό και μας πλάκωσε, μας σκέπασε όλους» σημειώνει η Μπασδέκη. «Είναι η πιο συγκλονιστική άτεχνη γλώσσα. Το γεγονός ότι δεν είναι ο φυσικός ομιλητής των ελληνικών μας δίνει τα πιο συγκλονιστικά ελληνικά. Γιατί τα κυνηγάει. Τα αγαπάει και μας τα δίνει με την αίσθηση τη γλωσσική ενός μικρού παιδιού. Είναι ένα παιδί που μιλάει την πρώτη του γλώσσα με λάθη πολλές φορές, αλλά που είναι συγκλονιστική η προσπάθειά του να μιλήσει. Και φυσικά τα φραγμέντα του, το αποσπασματικό, το οποίο είναι το ίδιο το έθνος. Είμαστε ένα έθνος σε κομμάτια, σε αποσπάσματα και νομίζω ότι προχωράμε γιατί ποτέ δεν κλείσαμε και τα αφήνουμε ανοιχτά» δηλώνει η συγγραφέας.

ΑΚΗΣ ΔΗΜΟΥ

Τη διαδρομή μιας γυναίκας προς την αυτεπίγνωση με όχημα τα προσωπικά της βιώματα, τα όνειρά της και την ποίηση του Σολωμού περιγράφει ο Ακης Δήμου στο έργο «Ανθή / Ανθούλα / Μόνιμα». «Το στοίχημα που έβαλα με τον εαυτό μου ήταν να παραδώσω έναν μονόλογο ο οποίος θα ακροβατεί ανάμεσα στο ρεαλισμό και στην υπέρβαση του ρεαλισμού. Η αφορμή ήταν ένα ποίημα του Σολωμού, η “Ανθούλα”, το οποίο είχα πρωτοδιαβάσει πολύ νέος και είχα υποτιμήσει. Παρ’ όλα αυτά, με τα χρόνια το αγάπησα όλο και περισσότερο, όπως και όλα του τα πρώτα ποιήματα. Η Ανθούλα λοιπόν ήταν το δικό μου προσωπικό όχημα για να μπω στη σολωμική ποίηση και από εκεί στη ζωή αυτής της γυναίκας, η οποία είναι και η ηρωίδα του μονολόγου» αναφέρει ο Ακης Δήμου. Η πρωταγωνίστριά του ανασύρει από τις σκιές του ύπνου της πολλά στοιχεία της ποίησης που και ο συγγραφέας αισθάνεται κοντά του. «Εκείνο που εγώ αισθάνομαι να με συνδέει προσωπικά με την ποίηση του Σολωμού είναι αυτή η μυστικιστική διάσταση. Ολα αυτά τα υπόρρητα τα οποία βρίσκουμε στην ποίησή του. Ο Σολωμός έχει παραδώσει εμβληματικά ποιητικά σπαράγματα, τα οποία αν αφήσει κάποιος τον εαυτό του να κατοικηθεί από αυτά, συναντάει πολύ μύχιες εκδοχές του εαυτού του. Εκεί που μπορούσα να συνδεθώ είναι και στις ποιητικές του συνθέσεις της μακράς πνοής, αλλά κυρίως τα σπαράγματα των στίχων» επισημαίνει ο συγγραφέας.

ΧΑΡΗΣ ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ

Με τον θάνατο του Κόντε στις 9 Φεβρουαρίου 1857 ξεκινάει το έργο «Κανείς ποτέ δεν το ‘μαθε» του Χάρη Μιχαλόπουλου. «Σ’ αυτόν τον μονόλογο η αφορμή δόθηκε από μια αναφορά που κάνει ο Ιάκωβος Πολυλάς στα προλεγόμενα στην έκδοση “Άπαντα τα ευρισκόμενα”. Ο Πολυλάς αναφέρει μια Μάρθα, μια γυναικεία μορφή που ο Σολωμός χρησιμοποίησε στους “Ελεύθερους πολιορκημένους”. Ωστόσο στα χειρόγραφα που έχουν σωθεί δεν υπάρχει πουθενά. Ετσι λοιπόν στο κείμενο που έγραψα εγώ ακούμε τη Μάρθα, αυτή τη μυστηριώδη γυναίκα, η οποία έχει σάρκα και οστά, σχετίζεται με τον Σολωμό» αναφέρει ο Μιχαλόπουλος. «Μέσα από αυτή την αναδρομική αφήγηση μαθαίνουμε πολλά για τον Σολωμό, βλέπουμε έναν ποιητή με αδυναμίες και πάθη, περισσότερο ανθρώπινο, ερωτικό, αθώο αλλά ταυτόχρονα απόμακρο κι αρκετά αινιγματικό. Και δίνονται και κάποιες απαντήσεις στο τι απέγιναν αυτά τα χειρόγραφά του που έφτασαν στα χέρια μας τόσο κατακερματισμένα». Στο αναλόγιο που στήνει συναντάται και ο ίδιος με τη σολωμική ποίηση που αγαπάει από μικρός. «Το έργο του Σολωμού για μένα είναι κλασικό, όχι με την έννοια ενός έργου κύρους με αναγνωρισμένη λογοτεχνική αξία που είναι τοποθετημένο σε μια προθήκη ενός λογοτεχνικού μουσείου. Είναι κλασικό γιατί είναι ένα έργο διαρκώς επίκαιρο, ζωντανό. Είναι ένα έργο που αντέχει και θ’ αντέξει σε πολλαπλές αναγνώσεις. Θέτει συνεχώς αυτή την αγωνία που έχει ο Σολωμός για τη γλώσσα, για την αλήθεια, η έγνοια του για την υπεροχή του πνεύματος απέναντι σε κάθε αντιξοότητα. Σε μια τόσο βάναυσα υλιστική κοινωνία όπως η σημερινή μας, το αίτημα του Σολωμού για την υπεροχή του πνεύματος νομίζω ότι είναι ένα αίτημα επαναστατικό» καταλήγει ο Μιχαλόπουλος.