Αυτόπτης μάρτυρας στην Κρουαζέτ

Το πρώτο «σοκ» ήταν η εικόνα της Κρουαζέτ μπροστά στο Palais Du Festival, Τρίτη 6 Ιουλίου βράδυ, μετά την επίσημη πρεμιέρα της ταινίας «Anette» του Λεός Καράξ που σήκωσε την αυλαία του 74ου Φεστιβάλ. Αν είχες θελήσει να μετρήσεις τους ανθρώπους που έβλεπες μπροστά σου, θα μπορούσες – τόσο λίγοι ήταν. Και εφόσον παρακολουθείς το διασημότερο φεστιβάλ κινηματογράφου στον κόσμο από το 1994, οπότε γνωρίζεις τι συνέβαινε στον ίδιο χώρο τα παλαιότερα χρόνια, μπορείς τελικά να μιλήσεις για ένα «σοκ». Ηταν σαν να βρισκόσουν στο Φεστιβάλ των Καννών μία ημέρα μετά τη λήξη του, όταν σε αντίθεση με την κατάσταση υστερίας των προηγούμενων 11 ημερών, η απότομη ερημιά σου προκαλούσε πάντα  απέραντη μελαγχολία.

Ευτυχώς, αυτή η ερημική εικόνα των πρώτων ημερών που έβλεπες σε όλη την πόλη, άλλαξε μετά τα μέσα της διοργάνωσης, στη δεύτερη εβδομάδα όταν ο κόσμος αυξήθηκε. Ξαφνικά έβλεπες ζωή στους δρόμους, μικροπωλητές και ταχυδαχτυλουργούς στον τεράστιο πεζόδρομο της Κρουαζέτ και κάποιες ουρές έξω από την αίθουα Κλοντ Ντεμπισί, δίπλα στο Palais. Εκεί όπου τα παλαιότερα χρόνια  πάλευες σώμα με σώμα για να μπεις, φέτος έμπαινες σαν να έκανες περίπατο. Αυτό που ήταν άκρως αποκαρδιωτικό και δεν άλλαξε καθόλου όμως ήταν η εικόνα της Αγοράς του φεστιβάλ στο υπόγειο του Palais. Oταν ο υπογράφων του ανά χείρας κειμένου ανέφερε σε ξένο συνάδελφο τη φτώχεια της φετινής Αγοράς η απάντηση που πήρε ήταν «μα δεν υπάρχει Αγορά». Αδειοι διάδρομοι, άδεια γραφεία, άδεια ράφια και ένα μικρό γραφείο πληροφοριών στο μέσον.

H σκιά της νόσου Covid-19 στη μετά lockdown εποχή ήταν βαριά φέτος. Σε άρθρο μου κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ, αναφέρθηκα και στην ερημιά της αίθουσας Τύπου μέσα στο Palais, καθώς το Φεστιβάλ όχι απλώς δεν πρόσφερε ηλεκτρονικούς υπολογιστές στους δημοσιογράφους (προφανώς για λόγους ασφάλειας) αλλά δεν είχε ούτε έναν τεχνικό στην υπηρεσία του. Είναι η εποχή που κατά κάποιο τρόπο όλοι και παντού ζούμε εδώ και λίγο καιρό αφού το πρόβλημα που αφορά την υγεία μας εξακολουθεί να υπάρχει. Απώς ζούμε, ή όπως το έθεσαν αρκετοί ξένοι συνάδελφοι (από διάφορες χώρες του κόσμου) με τους οποίους συνομίλησα εφέτος, «απλώς επιβιώνουμε». Είχα να δω αυτούς τους ανθρώπους από τον Μάιο του 2019 αφού πέρσι, λόγω Covid-19,  το Φεστιβάλ των Καννών ξέφυγε από τον χάρτη των φεστιβάλ στον φυσικό τους χώρο και πραγματοποιήθηκε μόνον υβριδικά. «Επιβιώνω» ήταν ως επί το πλείστον η απάντηση όποτε έκανα την ερώτηση «πώς τα πας;».

Αδειες αίθουσες

Παρόμοιες εικόνες μειωμένης ανθρώπινης παρουσίας έβλεπες στο εσωτερικό των αιθουσών, ορισμένες από τις οποίες ήταν τόσο άδειες που σε έκαναν να αισθάνεσαι παράξενα με την ανάμνηση των φορών που παρά την πολύωρη ορθοστασία κάτω από τον καυτό ήλιο της Κοτ Ντ’ Αζούρ, εν τέλει «έπαιρνες πόρτα» και δεν έμπαινες στην αίθουσα. Αυτό δεν υπήρξε φέτος. Και ίσως αυτός να ήταν ο λόγος που κατάφερνα να δω περί τις 40 ταινίες κατά τη διάρκεια 11 ημερών χωρίς ποτέ να με εμποδίσουν να μπω λόγω έλλειψης χώρου. Σε μια περίπτωση, στην αίθουσα Αντρέ Μπαζέν, μέσα στο Palais du Festival, είδα μπροστά μου περί τους… τέσσερις μόλις ανθρώπους, μισή ώρα πριν από τη βραδινή δημοσιογραφική προβολή της ταινίας «Titane» της Τζουλί Ντικουρνό που εν τέλει απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα. Υπό κανονικές συνθήκες οι άνθρωποι μπροστά μου θα ήταν τουλάχιστον 100. Ηρθαν κι άλλοι βέβαια, αλλά όταν άρχισε η ταινία τα περισσότερα καθίσματα ήταν άδεια αντί γεμάτα. Το ίδιο μου συνέβη σε προβολές του 15ήμερου Σκηνοθετών, όταν βρέθηκα να είμαι σχεδόν μόνος στη δεξιά πλευρά της αίθουσας του ξενοδοχείου J. Marriott  όπου φιλοξενούνται παραδοσιακά οι προβολές του 15ήμερου.

Οι ξένοι σταρ

Από την άλλη πλευρά είναι τέτοια η φύση του συγκεκριμένου Φεστιβάλ, που ακόμα και υπό αυτές τις συνθήκες ήταν αδύνατο να χάσει το glam του. Και όσοι μεγάλοι σταρ ήρθαν με τις ταινίες τους για να περπατήσουν το κόκκινο χαλί των σκαλοπατιών της αίθουσας Λιμιέρ, σου έδιναν την εντύπωση ότι ήταν κάτι που είχαν ανάγκη. Από τον Ματ Ντέιμον (Stillwater) στον Σον Πεν (Flag day), από τον Οουεν Γουίλσον (The French Dispatch) στη Σαρλότ Γκενσμπούρ (Jane par Charlotte), από την Τίλντα Σουίντον (Memoria, The French Dispatch) στον Μπιλ Μάρεϊ (The French Dispatch). O Μάρεϊ μάλιστα έκανε ένα πέρασμα από το κοινό περίπτερο του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου και του Εθνικού Κέντρου Οπτικοακουστικών Μέσων και Ενημέρωσης  με αφορμή την παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας «New Worlds: The Cradle of Civilization». Η ταινία αυτή γυρισμένη από τον Αντριου Μουσκάτο έχει ως συμπαραγωγό της την ελληνική εταιρεία Neda Film της Αμάντας Λιβανού και είναι η κινηματογραφημένη συναυλία- παράσταση στο Ηρώδειο τον Ιούνιο του 2018. Προωθείται από την Hellas Films του ΕΚΚ και έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στις ειδικές προβολές του επίσημου προγράμματος του Φεστιβάλ.

Αρωμα Ελλάδας

Στιγμιότυπα στα οποία η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο υπήρξαν κι άλλα. Η μικρού μήκους ταινία του Μανώλη Μαυρή «Brutalia Εργάσιμες Μέρες» στην οποία ο σκηνοθέτης αντικαθιστά τις μέλισσες με ανθρώπους έκανε την έκπληξη στο πρόγραμμα της Εβδομάδας Κριτικής και απέσπασε το βραβείο Canal +. Μεγάλη επιτυχία και ένα μπράβο το αξίζει ολόκαρδα ο σκηνοθέτης που αποκαλεί εαυτόν «ουρανοκατέβατο στις Κάννες» καθότι παρά το γεγονός ότι έχει τέσσερις μικρού μήκους στο ενεργητικό του, μπήκε στον κινηματογράφο τυχαία και χωρίς να έχει κάνει κινηματογραφικές σπουδές. Ελλάδα όμως είδαμε και στη μεγάλη οθόνη άλλων παραγωγών όπως π.χ. το ντοκιμαντέρ «Bigger than us» στο οποίο παραγωγός είναι η Μαριόν Κοτιγιάρ. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει τη δράση ακτιβιστών σε διάφορες χώρες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας με γυρίσματα στη Λέσβο. Στην πρεμιέρα της ταινίας στην αίθουσα Soixantieme η Κοτιγιάρ ήταν παρούσα προκειμένου να στηρίξει την ταινία για τη δημιουργία της οποίας νιώθει μεγάλη υπερηφάνεια, καθότι είναι ένθερμη ακτιβίστρια.

Ταινίες (χωρίς) πρόκληση

Κάτι που επίσης με εντυπωσίασε φέτος στις Κάννες, ήταν η αποστασιοποίηση ή αν θέλετε η απάθεια του κόσμου απέναντι στο προκλητικό θέαμα. Οι Κάννες έχουν παράδοση ως «το Φεστιβάλ των σκανδάλων», αν και η παράδοση αυτή φαίνεται ότι ανήκει πια στο παρελθόν. Παλιότερα, στις Κάννες, ταινίες όπως το «Μη αναστρέψιμος» του Γκασπάρ Νοέ με την περίφημη σκηνή βιασμού της Μόνικα Μπελούτσι στην υπόγεια διάβαση, το «The Brown Bunny» του Βίνσεντ Γκάλο με την πεολειχία της Κλοέ Σεβινί, ή οι «Δολοφόνοι» του Ματιέ Κασοβίτς, ένας ύμνος στην άνευ λόγου βία, μπορούσαν να ξεσηκώσουν τον κόσμο, να τον κάνουν έξαλλο, να ουρλιάζει, να σφυρίζει και να αποδοκιμάζει με τον χειρότερο τρόπο. Φέτος, ούτε κατά διάνοια κάτι τέτοιο αν και πρόκληση υπήρξε στην ταινία «Benedetta» του Ολλανδού Πολ Βερχόφεν, που αναφέρεται στη ζωή μιας  ομοφυλόφιλης καλόγριας του 16ου αιώνα η οποία πίστευε ότι είναι η νύφη του Ιησού Χριστού και την οποία υποδύεται η Βιρζινί Εφιρά. Αν σε παλαιότερη διοργάνωση των Καννών υπήρχε σκηνή στην οποία ένα ξύλινο αγαλματίδιο της Παναγίας χρησιμοποιείται ως δονητής στο σεξ ανάμεσα σε δύο καλόγριες, αυτό που θα ακολουθούσε δύσκολα θα περιγραφόταν. Και όμως, η σκηνή αυτή υπάρχει στην «Benedetta», ανάμεσα στην Εφιρά και την Ελληνίδα Δάφνη Πατακιά που υποδύεται μια νεότερη καλόγρια. Ρουθούνι δεν άνοιξε. Κανείς δεν έδωσε σημασία, καμία εφημερίδα δεν βγήκε την επομένη με τη λέξη Scandale στο πρωτοσέλιδό της. Ο κόσμος απλώς τη δέχθηκε όπως ήταν.

Μιλώντας για εφημερίδες, πάντως, αν κάτι μου έλειψε αυτή τη χρονιά ήταν η χαρακτηριστική φωνή του πλανόδιου εφημεριδοπώλη της «Liberation». Ολα τα προηγούμενα χρόνια που πηγαίνω στις Κάννες, αυτή η φωνή ήταν κάτι σαν το κακάρισμα του κόκορα το πρωί. «Libe – Libe – Liberation! Libe – Libe – Liberation» κάθε πρωί στην είσοδο του Palais. Δεν τον άκουσα φέτος ούτε μια φορά – εκτός αν μου ξέφυγε. Από την άλλη μεριά χάρηκα που κάποιες παραδόσεις δεν αλλάζουν ποτέ, όπως τα παράξενα έργα τέχνης σε σημεία της Κρουαζέτ. Φετος, την παράσταση έκλεβε το κόκκινο άγαλμα Shopping Man in Art του David David.

Ο JFK του Στόουν

Ο,τι και να πεις για το προβοκατόρικο σινεμά του, ο Ολιβερ Στόουν δεν παύει να είναι ένας πολιτικοποιημένος διανοούμενος και πάντοτε έχει ενδιαφέρον να τον ακούς να μιλάει. Και αυτό ακριβώς κατάφερε να κάνει στη συνέντευξη Τύπου του ντοκιμαντέρ «JFK Revisited Through the Lookig Glass», μέσω του οποίου ο Στόουν σκαλίζει και πάλι την υπόθεση της δολοφονίας του προέδρου Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι που τόσο πολύ τον έχει απασχολήσει στο παρελθόν, κυρίως στα δραματοποιημένα αυθεντικά γεγονότα της ταινίας του «JFK».

Ενα μεγάλο μέρος της έρευνας που χρησιμοποιήθηκε στο ντοκιμαντέρ είχε πραγματοποιηθεί από έναν απλό πολίτη που αφιέρωσε μήνες από τη ζωή του προκειμένου να συλλέξει πληροφορίες σχετικές με τη «μαγική σφαίρα» και το όπλο που χρησιμοποιήθηκε – στοιχεία που ως τώρα δεν είχαν γίνει γνωστά στον αμερικανικό λαό. «Πολλά έχουν αλλάξει από την εποχή που γυρίσαμε το “JFK”» είπε ο Στόουν στην πιο ενδιαφέρουσα, τελικά, συνέντευξη Τύπου από όλες όσες παρακολουθήσαμε στο Φεστιβάλ. «Νέα στοιχεία έχουν βρεθεί, νέες θεωρίες είναι ανοιχτές στο τραπέζι. Το πόρισμα της επιτροπής Γουόρεν (η οποία είχε αναλάβει την εξιχνίαση της υπόθεση την εποχή αμέσως το τραγικό συμβάν) είναι πλέον εντελώς ξεπερασμένο. Και πάντα ο απλός πολίτης είναι εκείνος που «σκάβει» για να φτάσει στην αλήθεια, όχι οι θεσμοί».