ΗΧΟΔΥΝΑΜΑ

Ο Κάραγιαν διευθύνει Σιμπέλιους: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην Deutsche Grammophon, 5 CD, 1 Blu-ray Audio

Οπως συνέβη και με τη μουσική του Μάλερ, έτσι και με εκείνη του Σιμπέλιους ο Κάραγιαν ασχολήθηκε συστηματικά σχετικά αργά στην πορεία του. Επίσης, όπως συνέβη με τον Μάλερ, όταν πια το έκανε, το αποτέλεσμα ήταν άξιο της αναμονής. Η προσέγγισή του στον κορυφαίο βορειοευρωπαίο συνθέτη του 20ού αιώνα δεν μοιάζει με κανενός άλλου μαέστρου – ή, τουλάχιστον, δεν έμοιαζε την εποχή που έγιναν αυτές οι ηχογραφήσεις, καθώς είναι αλήθεια ότι, όπως και σε άλλες περιπτώσεις, τον Κάραγιαν αρκετοί επιχείρησαν στη συνέχεια να τον μιμηθούν.

Σίγουρα μία από τις παραμέτρους της επιτυχίας αυτών των ηχογραφήσεων, οι οποίες αμέσως έγιναν «κλασικές» στον καιρό τους, είναι και ο μοναδικός ήχος της Φιλαρμονικής του Βερολίνου. Ο Σιμπέλιους είναι ίσως ο κατεξοχήν συνθέτης που «χρειάζεται» τον «τέλειο» ορχηστρικό ήχο όχι μόνο για τις δομές της μουσικής του, όπως συχνά συμβαίνει, αλλά και για το ηχόχρωμά του, το οποίο, εν προκειμένω, είναι καθοριστικό και μπορεί πραγματικά να κάνει τη διαφορά. Η Φιλαρμονική του Βερολίνου εκείνης της περιόδου, από τα μέσα του ’60 μέχρι περίπου και τα μέσα του ’80, βρίσκεται στο καλύτερο μεταπολεμικό σημείο της. Ο Κάραγιαν την έχει «δέσει» με τρόπο μοναδικό, που της επιτρέπει να κάνει κυριολεκτικά τα πάντα. Ετσι οι ηχογραφήσεις, και μάλιστα σε αυτή τη νέα μορφή τους που υπάρχει εδώ, ξεπερνούν κάθε προσδοκία. Επιπλέον, εν προκειμένω αυτό σημαίνει ότι της επιτρέπει να κινηθεί με απόλυτο έλεγχο και στα δύο επίπεδα της μουσικής του Σιμπέλιους: και στο αισθαντικό των ηχοχρωμάτων του, αλλά, εξίσου, και στο βάθος της αρχιτεκτονικής του – κάτι που ούτε εύκολο ούτε σύνηθες είναι. Και, όλα αυτά, με τον Κάραγιαν να δίνει μια κατεύθυνση που στην αρχή μπορεί να ξενίσει, αλλά που όταν κατανοηθεί μοιάζει σαν να μην υπάρχει άλλη. Είναι ένας Σιμπέλιους «βαρύς», σαν να έχει εγκολπωθεί όλον τον γερμανικό μεταρομαντισμό. Κάτι που στην πραγματικότητα δεν είναι αλήθεια, καθώς αυτές οι επιρροές, αν υπάρχουν, είναι πολύ περιορισμένες στον φινλανδό συνθέτη. Αλλωστε, η αδυναμία να ενταχθεί πειστικά σε ένα «σύστημα», ένα «ρεύμα» ή μια «σχολή», έχει αποτελέσει στο παρελθόν πηγή δεινών τόσο για τους ερμηνευτές όσο και για το κοινό αυτής της μουσικής. Ωστόσο εδώ η λέξη «βαρύς», όσο κι αν είναι δόκιμη, μπορεί εξίσου να αποπροσανατολίσει: δεν είναι «βαρύς» απλώς για να είναι, ή επειδή έτσι ταιριάζει στον μαέστρο και στην Ορχήστρα. Αντίθετα, είναι ένα μείγμα ήχων και δομών όχι απλώς πειστικό αλλά περίπου υπνωτιστικό. Αυτό ευνοείται και από το γεγονός ότι πρόκειται για τα ύστερα συμφωνικά έργα του συνθέτη, που όσο προχωρούσε τόσο ξεπερνούσε τον εαυτό του σε ουσία. Δεν έφυγε ποτέ προς κατευθύνσεις μοντερνισμού κανενός είδους. Ωστόσο τι να τις κάνει; Πήγαινε διαρκώς όλο και πιο βαθιά, σε βαθμό που οι τελευταίες συμφωνίες του να είναι κατά κάποιον τρόπο έργα υπαρξιακά. Κάτι που ο Κάραγιαν καταλάβαινε. Και μπορούσε να το χειριστεί με επάρκεια, σε αντίθεση με αρκετούς άλλους ερμηνευτές των εντελώς μοναδικών αυτών έργων.