Τιμώντας τις ΒΑΜΕ* κυρίες της αρχιτεκτονικής

Εσπευσα και αυτή τη φορά να επισκεφθώ το φετινό περίπτερο, που κάθε καλοκαίρι από το 2000 στήνεται μπροστά στο κτίριο της Serpentine Gallery στο Hyde Park του Λονδίνου, σχεδιασμένο όπως πάντα από έναν επιλεγμένο αρχιτέκτονα, ύστερα από πρόσκληση της ειδικής επιτροπής της Γκαλερί.

Αυτή τη φορά με εντυπωσίασε ο μεγάλος αριθμός επισκεπτών που καθισμένοι αναπαυτικά για αρκετό χρόνο απολάμβαναν τους επί μέρους πολυμορφικούς φιλόξενους χώρους μέσα σε αυτό το ευάερο περίπτερο. Ο παράδοξος αυτός χώρος είχε κάτι το ελκυστικό και το οικείο, διατηρώντας μια ανθρώπινη κλίμακα. Χαρακτηρίζεται από διαμπερότητες και προσφέρει διαφορετικές εσωτερικές ατμόσφαιρες, μέσα από ετερόκλητα αρχιτεκτονικά θραύσματα και γλυπτικές επεξεργασίες αινιγματικά τοποθετημένες.

Φέτος το περίπτερο ανατέθηκε στην αρχιτέκτονα Sumayya Vally, μόλις σε ηλικία 30 ετών, από τη Νότια Αφρική. Είναι η νεότερη από όλους τους αρχιτέκτονες που έχουν επιλεγεί μέχρι σήμερα. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πραιτόρια την εποχή του απαρτχάιντ και σπούδασε αρχιτεκτονική στο Γιοχάνεσμπουργκ, όπου πριν από πέντε χρόνια ίδρυσε με τις συναδέλφους της δικό τους αρχιτεκτονικό στούντιο, το Counterspace, με στόχο να μπορέσουν να βρουν αυτό που έλειπε από την αρχιτεκτονική τους εκπαίδευση.

Το Serpentine Pavilion αποτίνει φόρο τιμής στη μεταναστευτική διασπορά του Λονδίνου. Η Sumayya Vally, η οποία δεν είναι η καθιερωμένη σταρ που μπορεί να πετάξει μερικές ιδέες για ένα περίπτερο ανάμεσα από ένα τεράστιο φόρτο εργασίας, παρέμεινε για ένα μεγάλο διάστημα στο Λονδίνο εξερευνώντας παλαιότερους και νεότερους χώρους συνάντησης σε διάφορες γειτονιές που φιλοξενούν διαπολιτισμικές κοινότητες της διασποράς. Μεταξύ αυτών είναι μερικά από τα πρώτα τζαμιά που χτίστηκαν στην πόλη, συνεργατικά βιβλιοπωλεία, ψυχαγωγικοί και πολιτιστικοί χώροι και εστιατόρια. Πρόκειται για τα hotspots των μεταναστών και από τα κτίρια αυτά προέκυψαν και οι φόρμες στο Περίπτερο. Είναι αποτέλεσμα σύνθεσης επιλεγμένων ετερόκλητων αρχιτεκτονικών στοιχείων, ένα bricolage, μέσα από μια διαδικασία αφαίρεσης, που τελικά διαμορφώνει ένα αρχιτεκτονικό δοκίμιο με μια νέα ταυτότητα. Το περίπτερο κατασκευάστηκε από κόντρα πλακέ καλυμμένο με μικρο-τσιμέντο με στόχο το μικρότερο ενεργειακό αποτύπωμα και θα είναι ανοιχτό για το κοινό έως τις 17 Οκτωβρίου 2021.

Γοητευμένοι από το περίπτερο, προχωρήσαμε μέσα στο πάρκο, διασχίσαμε τη γέφυρα Serpentine και κατευθυνθήκαμε προς τη διπλανή Serpentine North Gallery, στο γνωστό εστιατόριο Magazine. Σχεδιασμένο το 2013, από τη γεννημένη στη Βαγδάτη Zaha Hadid, στην οποία είχε ανατεθεί τo 2000 και το πρώτο Serpentine Pavilion, το Magazine γειτνιάζει και με τον χώρο της γκαλερί, ένα πρώην κατάστημα πυρίτιδας που χτίστηκε το 1805. Απολαμβάνοντας το φαγητό και τον εντυπωσιακό και ευχάριστο χώρο, συνειδητοποίησα ότι τελικά οι συντηρητικοί Αγγλοσάξονες έχουν παράλληλα και μια τόλμη, μέσα στο πλαίσιο μιας πολυσυλλεκτικής κοινωνίας, να επιλέγουν ξένους αρχιτέκτονες για διακεκριμένα έργα που έχουν και συμβολικό χαρακτήρα. Σε μια εποχή που υφέρπουν ρατσιστικές και εθνικιστικές τάσεις, η διοίκηση της Serpentine Gallerie αποφασίζει και αναθέτει τα έργα αυτά σε δύο ξένες μελαχρινές κυρίες, ή κατά τη δόκιμη στο Ηνωμένο Βασίλειο, ορολογία «BAME» κυρίες (όρος που σημαίνει Black, Asian and Minority Εthnic). Αναζητώ μάλιστα ποιος είναι ο αντίστοιχος ελληνικός όρος κατά τον κ. Μπαμπινιώτη.

Στην Ελλάδα. Χαίρομαι και που στην Ελλάδα ξεκίνησαν κάποιες εκδηλώσεις που αναδεικνύουν τη γυναίκα αρχιτέκτονα και παράλληλα υπάρχει και μια έντονη δημοσιότητα από τα Μέσα. Η πρόσφατη έκθεση με τίτλο «Κυρία Αρχιτέκτων», στο Ινστιτούτο Γκαίτε, αναδεικνύει 18 πορτρέτα γυναικών αρχιτεκτόνων, 12 από τη Γερμανία και 6 από την Ελλάδα με παρουσίαση έργων τους, προσωπικές ιστορίες, επιτεύγματά τους, την καθημερινότητά τους και τον αγώνα τους για εδραίωση ίσων επαγγελματικών ευκαιριών. Μια έκθεση που αντιστρατεύεται την επί δεκαετίες κυριαρχούσα άποψη για τη θέση της γυναίκας σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, που σπάνια αποδέχεται και καταξιώνει τη γυναίκα αρχιτέκτονα, η οποία μοχθεί στο σχεδιαστήριο και στο εργοτάξιο και παράλληλα λειτουργεί και ως σύζυγος και μητέρα. Την έκθεση επιμελήθηκε η Χριστίνα Παπαδημητρίου, αρχιτέκτονας, αρχαιολόγος και διευθύντρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, που παρουσίασε τις Ελληνίδες Αλεξάνδρα Πασχαλίδου Μωρέτη, Μαρίκα Ζαγορισίου, Αναστασία Τζάκου, Ελλη Νικολαΐδου Βασιλικιώτη, Σουζάνα Αντωνακάκη και Ρένα Σακελλαρίδου.

Σημαντικές επιλογές στο πλαίσιο της ισότητας, αποδοχής και καταξίωσης του γυναικείου φύλου στον χώρο της αρχιτεκτονικής, ανεξαρτήτως καταγωγής.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία.