Ο κομβικός ρόλος της Τουρκίας και το παζάρι των απαιτήσεων του Ερντογάν

Επί χρόνια, το Διεθνές Αεροδρόμιο Χαμίντ Καρζάι στην Καμπούλ ήταν ο βασικός κόμβος για τη σύνδεση του Αφγανιστάν με τον έξω κόσμο, ένα σύμβολο κανονικότητας ανάμεσα σε στρατιωτικές βάσεις, μαχητικά αεροσκάφη και τις ουλές από δεκαετίες μαχών και συγκρούσεων. Ωστόσο τώρα το αεροδρόμιο έχει γίνει σύμβολο του αμφίβολου μέλλοντος για τη χώρα.

Εάν οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ μπορέσουν να κλείσουν συμφωνία με την Τουρκία για να διατηρήσει εκεί τις δυνάμεις της ώστε να εξασφαλίσει την ασφάλεια του αεροδρομίου, η Ουάσιγκτον θα επιμείνει στο σχέδιό της να διατηρήσει την αμερικανική πρεσβεία – και οι άλλες χώρες το ίδιο – ακόμα και μετά την πλήρη αποχώρηση των νατοϊκών στρατευμάτων τον Σεπτέμβριο από το Αφγανιστάν.

Εάν όχι, σύμφωνα με αξιωματούχους του ΝΑΤΟ, οι επιπτώσεις θα είναι σοβαρές: θα δυσχερανθεί  η προσπάθεια του προέδρου Μπάιντεν να διατηρήσει διπλωματική παρουσία στην περιοχή, ως μέρος μιας διεθνούς προσπάθειας να αποτραπεί η επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, αλλά και θα είναι πολύ πιο δύσκολη η πρόσβαση στη χώρα από διεθνείς οργανώσεις προσφοράς βοήθειας. Ο ναύαρχος εν αποστρατεία Τζέιμς Σταυρίδης, ο οποίος υπήρξε ανώτατος διοικητής των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, δεν μασάει τα λόγια του. «Χωρίς ασφαλές αεροδρόμιο, η ικανότητα να πραγματοποιεί καθημερινές επιχειρήσεις η πρεσβεία σε μια μεγάλη χώρα όπως το Αφγανιστάν περιορίζεται σημαντικά. Επίσης τίθεται θέμα ασφαλείας για το προσωπικό της πρεσβείας και το προσωπικό υποστήριξης σε όλη τη χώρα».

Η Τουρκία έχει τους δικούς της λόγους να διατηρήσει την παρουσία της στο Αφγανιστάν, με το οποίο έχει παλαιούς δεσμούς και κοινή ιστορία και θρησκεία, πέραν των οικονομικών συμφερόντων. Ως μουσουλμανική χώρα και μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία παίζει διαρκή ρόλο στο Αφγανιστάν από το 2001, ενώ έχει στείλει και στρατεύματα σε μη μάχιμες θέσεις. Αυτή τη στιγμή διαθέτει 600 στρατιώτες  στο Αφγανιστάν, όπου η βασική αποστολή της ήταν η ασφάλεια του αεροδρόμιου Καρζάι.

Στις συνομιλίες για μια συμφωνία με την Τουρκία ώστε να συνεχίσει να παράσχει ασφάλεια στο αεροδρόμιο, απομένουν αρκετές λεπτομέρειες να διευθετηθούν. Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία υπάρχει μεγάλη ένταση στις σχέσεις Τουρκίας – ΗΠΑ, κυρίως λόγω της αγοράς από την Αγκυρα των ρωσικών πυραυλικών συστημάτων S-400.

Οι στρατιωτικοί αναλυτές υπολογίζουν ότι η αυξανόμενη δύναμη των Ταλιμπάν και η πλήρης απόσυρση των ξένων στρατευμάτων σημαίνουν ότι η αφγανική κυβέρνηση θα ανατραπεί σε ένα χρονικό διάστημα από έξι μήνες έως δύο χρόνια. Και παρότι δεν είναι ξεκάθαρο εάν οι Ταλιμπάν θα θελήσουν να κλείσουν πλήρως το αεροδρόμιο και να απομονώσουν τη χώρα εάν πάρουν τον πλήρη έλεγχο του Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν ανακοίνωσαν ότι δεν θα δεχθούν την παρουσία ξένων στρατευμάτων από καμία χώρα, συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας.

ΗΠΑ και Τουρκία συμφώνησαν στις αρχές του μήνα σε ένα γενικό περίγραμμα του σχεδίου για την παροχή προστασίας στο αεροδρόμιο από τις τουρκικές δυνάμεις, όμως οι λεπτομέρειες για το πώς θα γίνει αυτό δημιουργούν ακόμα αρκετές αντιπαραθέσεις μεταξύ της Τουρκίας και των συμμάχων της στο ΝΑΤΟ. Η Αγκυρα έχει δύο σετ απαιτήσεων. Το ένα αφορά τις λεπτομέρειες για την ασφάλεια του αεροδρομίου. Η Τουρκία αναμένεται να χρησιμοποιήσει 600 με 1.000 στρατιώτες για την ασφάλεια του αεροδρομίου, όμως ζητά από άλλες χώρας να συμβάλουν στέλνοντας άλλους 1.000 στρατιώτες, σύμφωνα με αξιωματούχο του Πενταγώνου – συγκεκριμένα ζητά την αποστολή στρατιωτών από την Ουγγαρία. Ο πρόεδρος Ερντογάν έχει πει ότι θα συζητήσει για το θέμα με το Πακιστάν, γειτονική χώρα του Αφγανιστάν – μια χώρα που υποστηρίζει τους Ταλιμπάν και είναι στενός σύμμαχος της Τουρκίας. Οι Τούρκοι ζητούν επίσης να μοιράζονται πληροφορίες μαζί τους οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες και να επεκταθεί το βεληνεκές του αντιπυραυλικού συστήματος του αεροδρομίου.

Το δεύτερο σετ των απαιτήσεων το απηύθυνε ο ίδιος ο Ερντογάν στον πρόεδρο Μπάιντεν κατά την πρόσφατη συνάντησή τους στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ. Ο τούρκος πρόεδρος θέλει να υποχωρήσει η Ουάσιγκτον από την αντίθεσή της προς τους S-400, κάτι που σύμφωνα με αξιωματούχους του Πενταγώνου δεν υπάρχει περίπτωση να συμβεί.