Αναζητώντας ξεκάθαρο μήνυμα

Τη βραδιά των εκλογών του 2019, εκτός από μια νέα κυβέρνηση, γεννιόταν ένα καινούργιο αντιπολιτευτικό τοπίο. Ο ΣΥΡΙΖΑ, με έξυπνη προεκλογική τακτική και μια συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα «στον αντίπαλο», δεν διαλύθηκε μετά την ήττα στις ευρωεκλογές. Για την ακρίβεια, έκανε ακριβώς το αντίθετο – κατάφερε να διατηρήσει ένα σημαντικό μέρος των δυνάμεών του, κερδίζοντας με άνεση τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Το ΜέΡΑ25 μπήκε στη Βουλή, η Χρυσή Αυγή βγήκε, το ΚΚΕ έμεινε πάνω – κάτω στα ποσοστά του, ενώ το Κίνημα Αλλαγής, που πολλοί περίμεναν πως θα καταστραφεί λόγω της πόλωσης, κατοχύρωσε τη θέση του τρίτου κοινοβουλευτικού κόμματος, παρότι δεν έφτασε στο πολυπόθητο διψήφιο ποσοστό.

Ποια αντιπολιτευτική τακτική ακολουθείς όταν ο νικητής μιας αναμέτρησης είναι τόσο ξεκάθαρος; Τα κόμματα δεν πρόλαβαν να βγουν από τη φάση ανάλυσης των αποτελεσμάτων για να αποφασίσουν σε τι γραμμή θα αντιπαρατεθούν με την κυβέρνηση: η έλευση της πανδημίας δημιούργησε μια πολιτική παύση. Παύση που, ειδικά την περίοδο του πρώτου λοκντάουν, μεταφράστηκε σε ένα είδος σιωπηρής συναίνεσης από την πλευρά της αντιπολίτευσης – μοναδική παραφωνία το #μετα_θα_λογαριαστούμε (και ενίοτε η στάση του Παύλου Πολάκη), που ωστόσο έδινε τον τόνο τού τι θα ακολουθούσε. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, οι αρνητές της πανδημίας βρήκαν στέγη σε δεξιές, λαϊκίστικες λύσεις. Στην Ελλάδα, οι περισσότεροι εξ αυτών που αμφισβήτησαν τα μέτρα δεν ήταν ψηφοφόροι της ΝΔ. Η εδώ αντιπολίτευση δεν έσπευσε να τους αγκαλιάσει, τουλάχιστον στην αρχή: ο ΣΥΡΙΖΑ έδωσε τις παρεμβάσεις για την πανδημία στον Ανδρέα Ξανθό, που διαμόρφωσε ένα μετριοπαθές προφίλ, το Κίνημα Αλλαγής διατύπωσε προτάσεις που τελικά συμπεριλήφθηκαν στις κυβερνητικές θέσεις και το ΚΚΕ ακολούθησε κατά γράμμα τις οδηγίες εκείνου του πρώτου διαστήματος. Η στάση υπευθυνότητας εκείνης της περιόδου είχε και τα θετικά, αλλά και τα αρνητικά της: οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις συνέβαλαν με τον τρόπο τους στην αποτελεσματικότητα του λοκντάουν, έχασαν όμως την παρεμβατικότητά τους.

Η κρίσιμη καμπή ήρθε στην επέτειο του Πολυτεχνείου, λίγες μέρες μετά την επιβολή του δεύτερου λοκντάουν: τα κόμματα της Αριστεράς θέλησαν να πραγματοποιήσουν τον εορτασμό της επετείου τηρώντας τις αποστάσεις. Τελικά, συνωστισμός υπήρξε, αλλά και για πρώτη φορά στην Ελλάδα, ένα μεγάλο κομμάτι της αντιπολίτευσης ήρθε σε ευθεία σύγκρουση με τις κυβερνητικές επιλογές όσον αφορά τους περιορισμούς λόγω πανδημίας. Το δεύτερο λοκντάουν, που δεν πήγε τόσο καλά όσο το πρώτο, άνοιξε ένα πεδίο αντιπαράθεσης στο οποίο πλέον η αντιπολίτευση, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, έθετε θέμα «ελλείμματος δημοκρατίας» – προσεγγίζοντας έτσι και τους πολίτες που δεν ακολουθούσαν τα μέτρα και όσους έχουν δισταγμούς που αφορούν τα εμβόλια. Παράλληλα, η κυβερνητική διάθεση να ξεκινήσει τις μεταρρυθμίσεις που είχε εξαγγείλει προεκλογικά και μπήκαν σε παύση στο πρώτο κύμα πανδημίας, η δημιουργία πανεπιστημιακής αστυνομίας και το περιστατικό στη Νέα Σμύρνη έφεραν σκληρή κριτική εντός και εκτός Βουλής, ενώ το εργασιακό νομοσχέδιο έβγαλε άπαντες στον δρόμο, δείχνοντας και μια διάθεση επιστροφής σε μια κανονικότητα όπου τον πρώτο λόγο δεν θα έχει η πανδημία.

«Αγκάθια» για ΣΥΡΙΖΑ – ΚΙΝΑΛ. Στη θεωρία, όμως, η ΝΔ δεν είναι πια αυτή που ήταν. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέχισε τα ανοίγματα στο προοδευτικό Κέντρο που ξεκίνησε με την εκλογή του στην ηγεσία της ΝΔ – πλέον λέει ανοιχτά πως η ΝΔ αποτελεί μια προοδευτική δύναμη και διατηρώντας την επιρροή του στη μεσαία τάξη. Αυτή η πολιτική, αλλά κυρίως επικοινωνιακή, τακτική δυσκολεύει την προοδευτική αντιπολίτευση γιατί απευθύνεται επί της ουσίας στο ίδιο κοινό. Στην πραγματικότητα, η μεταβατική φάση στην οποία βρίσκονται τόσο ο ΣΥΡΙΖΑ όσο και το Κίνημα Αλλαγής δεν έχει επιτρέψει τη δημιουργία ενός σταθερού και ισχυρού πόλου απέναντι στο αφήγημα της ΝΔ. Στην αξιωματική αντιπολίτευση, οι εσωκομματικές διαμάχες «θόλωσαν» πολλές φορές το μήνυμα, ενώ το ΚΙΝΑΛ βρίσκεται σε παρατεταμένη προεκλογική εκστρατεία, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη στάση που τηρούν όλες του οι πτέρυγες. Το πραγματικό πρόβλημα της μείζονος αντιπολίτευσης έχει να κάνει και με τον σκόπελο που έχει να υπερβεί: ο ΣΥΡΙΖΑ, στη μικρής έκτασης αυτοκριτική που έχει κάνει, θεωρεί πως ένα κομμάτι της ήττας του προήρθε από το λεγόμενο «αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο», που έσπρωξε μετριοπαθείς πολίτες, ακόμα και αριστερούς, προς τη ΝΔ με στόχο την αλλαγή στο Μέγαρο Μαξίμου. Αυτό το «αντι-ΣΥΡΙΖΑ μέτωπο» δεν έχει σπάσει ακόμα, παρότι έχει αλλάξει μορφή. Τα τελευταία δύο χρόνια, δηλαδή, η αξιωματική αντιπολίτευση ακόμα δεν έχει δώσει μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση που κάποιος δεν θα δει απαξιωτικά – αυτό, τουλάχιστον, δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, που τη φέρνουν κάτω από το ποσοστό των εκλογών.

Χωρίς δυναμική. Το πρόβλημα της υπόλοιπης αντιπολίτευσης είναι, και γι’ αυτήν, το ποσοστό της. Ειδικά για κόμματα που φιλοδοξούν στο μέλλον να αντικαταστήσουν τον ΣΥΡΙΖΑ και σήμερα δεν δείχνουν τη δυναμική που θα έπρεπε να έχουν για να το πετύχουν, ενώ παράλληλα αρνούνται τη συμμαχία μαζί του για την κάλπη της απλής αναλογικής – όχι μόνο για λόγους πολιτικούς, αλλά και για λόγους επιβίωσης.