Η ιδιαιτερότητα της Ευρώπης

Ο επαναπροσδιορισμός των σχέσεων μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, τον οποίο επαναφέρει στο προσκήνιο η νέα αμερικανική κυβέρνηση, είναι προφανώς μία εξέλιξη πολύ θετική, η οποία ωστόσο χρειάζεται ένα ιδιαίτερο «ζύγισμα» σε σχέση με την προοπτική της αυτονομίας και του ρόλου κάποιας κυριαρχίας που επιθυμεί και επιβάλλεται να έχει η οικονομική ή η πολιτική αύριο Ευρώπη, στη διεθνή τάξη πραγμάτων. Η ιστορία έτσι κι αλλιώς δύσκολα επαναλαμβάνεται. Η Ευρώπη, στο νέο διεθνές περιβάλλον, έχει στρατηγικό όφελος να ολοκληρώσει την οικονομική της ένωση και να προχωρήσει οπωσδήποτε στη διαμόρφωση μιας κοινής εξωτερικής πολιτικής και μιας κοινής πολιτικής άμυνας, με τις δικές της δαπάνες και τη δική της εξοπλιστική βιομηχανία. Οποια και εάν είναι στο εξής η συνεργασία (μακάρι να είναι η καλύτερη) με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για να παίξει η Ευρώπη την επιβίωση και τον ξεχωριστό της ρόλο σε υψηλό επίπεδο, έχει ταυτόχρονα μια ακόμη μεγάλη και κρίσιμη υποχρέωση: να προασπίσει τον πολιτισμό της, τον τρόπο ζωής, έκφρασης και δημιουργίας των πολιτών της.

Ας μείνουμε σε αυτό: η Ευρώπη θα πρέπει λοιπόν να διατηρήσει και να ενισχύσει τα κεκτημένα της ελευθερίας, των ίσων ευκαιριών και της παιδείας, αυτή τη γόνιμη λειτουργία που την ανέδειξε σε διεθνή πόλο μετάδοσης κοινωνικών αξιών και κανόνων. Η ταυτότητα της Ευρώπης είναι συνυφασμένη απόλυτα με τον πολιτισμό. Συνδυάζεται με τον σεβασμό για τον δημόσιο χώρο και τα δικαιώματα του πολίτη. Με την παροχή ειδικότερα των δημοσίων αγαθών, την παιδεία, την υγεία, όπως επίσης με την ελευθερία των επιλογών και το κράτος δικαίου. Αυτή τη σπουδαία κληρονομιά, τη χαρισματική ιδιαιτερότητα έναντι των άλλων υπερδυνάμεων, θα πρέπει οπωσδήποτε σήμερα η θεσμική Ευρώπη να την προασπίσει μεταξύ άλλων, για να κάνει ένα βήμα μπροστά. Αλλο θέμα είναι να κινείται σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ για παράδειγμα και άλλο να «αμερικανοποιηθεί». Οι κραυγαλέες ανισότητες δεν ταιριάζουν στην Ευρώπη, υπονομεύουν θεμελιώδεις αρμούς του κοινωνικού συστήματος και βασικά τη δημοκρατία. Και αυτό είναι μία ολόκληρη κουλτούρα.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπως και η Κίνα, είναι πολύ προχωρημένες στην τεχνολογία, τις νέες ψηφιακές εφαρμογές, την εξουσία της πληροφορίας, την τεχνητή νοημοσύνη και όλα τα παρόμοια σύγχρονα και δυναμικά εργαλεία για την οικονομική και πολιτική κυριαρχία. Η Ευρώπη επιβάλλεται συνεπώς να αντιδράσει στο πεδίο της μάχης και να δημιουργήσει τα δικά της στάνταρ και τα δικά της πλεονεκτήματα. Εάν δεν αντιδράσει επενδύοντας γερά για παράδειγμα στην έρευνα και την τεχνολογία, θα χάσει το παιχνίδι της αυτονομίας. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι οι ψηφιακοί κολοσσοί που κυριαρχούν παγκοσμίως είναι αμερικανικοί, πράγμα που σημαίνει πως εκτός από τον έλεγχο και τη συγκέντρωση όλων των συναλλαγών στα χέρια τους, κρατούν και τις μηχανές παραγωγής και διάδοσης της κουλτούρας. Τα πρότυπα των αξιών και των συμπεριφορών. Ακόμη και σε ένα παραδοσιακά προνομιακό έδαφος  δηλαδή για τη Γηραιά Ηπειρο (τον πολιτισμό, τις τέχνες και τις αξίες), η άλλοτε λαμπερή  δική μας «υπερδύναμη» σημειώνει ουσιαστικές απώλειες. Και αυτό το γεγονός, χωρίς ένα ξεχωριστό και ελκυστικό πολιτισμικό  πλαίσιο, αποδυναμώνει το κίνητρο των πολιτών και προς την ενοποίηση.