Η διετία του Μητσοτάκη

Το αποτέλεσμα των εκλογών της 7ης Ιουλίου 2019 το ξέραμε πολύ πριν κλείσουν οι κάλπες. Το ανακοίνωναν με επιστημονικό πείσμα κάθε μήνα όλες οι δημοσκοπήσεις από την άνοιξη 2016.

Μόνο οι ανόητοι αμφέβαλαν.

Οσοι δηλαδή βαυκαλίζονταν ότι «οι δημοσκοπήσεις πέφτουν έξω» ή ότι «οι δημοσκοπήσεις είναι στημένες» ή (ακόμη χειρότερα) ότι υπάρχουν και κάποιες «άλλες δημοσκοπήσεις» που λένε «άλλα».

Τρίχες. Τελικά αποδείχτηκε ότι οι ελάχιστες «άλλες δημοσκοπήσεις» που εμφανίστηκαν ήταν οι μούφες.

Το αποτέλεσμα το ξέραμε διότι οι εκλογές ποτέ δεν κρίνονται στις κάλπες. Κρίνονται πολύ νωρίτερα. Στις Βρυξέλλες. Στο Μάτι. Στις Πρέσπες.

Η καθοδική πορεία του ΣΥΡΙΖΑ και προσωπικά του Αλ. Τσίπρα ξεκίνησε άλλωστε την επόμενη των εκλογών του Σεπτεμβρίου 2015 και σταθεροποιήθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο ήδη την άνοιξη του 2016.

Ο τότε πρωθυπουργός έπεσε στις 22% θετικές γνώμες. Εκεί περίπου κινείται και σήμερα.

Αυτό που δεν ξέραμε είναι η συνέχεια. Ο Φρανσουά Μιτεράν συνήθιζε να λέει πως ανάμεσα στο προεκλογικό και στο μετεκλογικό σκηνικό μεσολαβεί ένα καθοριστικό γεγονός που είναι οι εκλογές.

Στην προκειμένη περίπτωση όμως και δυο χρόνια μετά τις εκλογές έχουμε μια αδιατάρακτη συνέχεια. Λες και δεν μεσολάβησαν εκλογές. Λες και δεν άλλαξαν οι ρόλοι.

Η κυριαρχία της ευρύτερης Κεντροδεξιάς (για να μιλήσω με μη κομματικούς όρους…) που εδραιώθηκε το 2016-17 περισσότερο ενισχύθηκε παρά κάμφθηκε μετεκλογικά. Και μάλιστα σε μια συγκυρία ιδιαίτερα δύσκολη για κάθε κυβέρνηση.

Με όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις της τελευταίας δεκαετίας (Παπανδρέου 2009-2011, Σαμαράς 2012-2015, Τσίπρας 2015-2019), η τότε αντιπολίτευση είχε ήδη πάρει καθαρό προβάδισμα στο κλείσιμο της διετίας.

Αυτή τη φορά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Είναι η κυριαρχία της κυβέρνησης που έχει ενισχυθεί.

Τηρουμένων των αναλογιών θα έλεγα ότι οι πολιτικοί συσχετισμοί μοιάζει να έχουν «παγώσει» εδώ και μια πενταετία.

Το φαινόμενο είναι τόσο ασυνήθιστο ώστε χρειάζεται ερμηνεία. Και μάλιστα μια ερμηνεία πιο σύνθετη ή πιο μακροσκοπική από διάφορες ταυτολογίες και κλισέ του τύπου «ο Μητσοτάκης κυριαρχεί στο Κέντρο» ή «η αντιπολίτευση του Τσίπρα δεν πείθει».

Αν έπειθε θα ήταν πρωθυπουργός. Δεν θα έκανε αντιπολίτευση.

Η απάντηση στις απορίες βρίσκεται (όπως πάντα) όχι στην πολιτική αλλά στην κοινωνία. Και θα πρότεινα δυο εξηγήσεις.

—- Πρώτον τις βαθιές πολιτισμικές και αξιακές μεταβολές που η κρίση επέφερε στην ελληνική κοινωνία.

—- Δεύτερον το βαθύ χάσμα μεταξύ της κοινωνίας που βγήκε από την κρίση και της Αριστεράς.

Στο πρώτο επίπεδο εξήγησης, ένας αριστερός ίσως παρατηρούσε ότι η κοινωνία αναδιπλώθηκε. Βγήκε από την κρίση πιο συντηρητική και πιο δεξιά, άρα το γήπεδο της Αριστεράς έχει εκ των πραγμάτων περιοριστεί.

Κάποιος άλλος θα προσέθετε όμως ότι οι μεταβολές αυτές χαρακτηρίζονται όχι τόσο από κάποια ιδεολογική μετατόπιση αλλά από μια τάση αποϊδεολογικοποίησης. Είναι ένα γενικότερο φαινόμενο στον δυτικό κόσμο.

Συνεπώς οι μη ιδεολογικές προσεγγίσεις και επιλογές έχουν σαφώς το προβάδισμα απέναντι σε κάθε στερεότυπο ή ρητορική με ιδεολογική χροιά.

Ετσι η ακομπλεξάριστη κι ατυπική προσέγγιση που υπηρετεί ο Μητσοτάκης με μια σημειολογία καθαρά «προεδρικής πρωθυπουργίας» (περισσότερο αμερικανικού παρά ευρωπαϊκού τύπου) ανατροφοδοτεί την κυριαρχία του.

Από την πρώτη στιγμή άλλωστε της εκλογής του στην αρχηγία της ΝΔ ήταν πιο «πρωθυπουργήσιμος» και πιο «σύγχρονος» από τον Τσίπρα που ήταν ήδη πρωθυπουργός. Κι αυτή η διαφορά διευρύνθηκε.

Ετσι κάθε φόρα που εύχεται στην κόρη του στο Instagram μπορεί να ξενίζει ή να εκνευρίζει αλλά τουλάχιστον μιλάει μια σύγχρονη γλώσσα προσωπικής επικοινωνίας.

Τη ίδια στιγμή που τα «πραξικοπήματα», τα «φιάσκα», οι «Μεσαίωνες», τα «κινήματα», οι «συλλογικότητες» και η αντιδεξιά ρητορική μοιάζουν πιο «παλιακά» κι από τον βωβό κινηματογράφο. Μάχες οπισθοφυλακής χαμένες από τα αποδυτήρια.

Στο δεύτερο επίπεδο εξήγησης και μέσα σε αυτό το σκηνικό, το ρήγμα του ΣΥΡΙΖΑ με την κοινωνία φαντάζει ακόμη μεγαλύτερο.

Προεκτείνει τρόπον τινά την απόρριψη της διακυβέρνησής του. Και αυτοεγκλωβίζεται σε ένα παρελθόν για το οποίο η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών έχει τη χειρότερη γνώμη. Καλώς ή κακώς, δικαίως ή αδίκως.

Το συνεχές αίτημα δικαίωσής του δεν φαίνεται να συγκινεί πολλούς. Ενώ ακόμη κι η ανακύκλωση του «αριστερού ιδιώματος» για τον νεοφιλελευθερισμό, την Ακροδεξιά ή την αστυνομοκρατία περισσότερο οδηγεί σε βαθιά χασμουρητά. Δυσκολεύομαι να υποθέσω πόσοι σε συνθήκες καύσωνα κόπτονται για τη «συμπεριληπτικότητα».

«Του περασμένου χρόνου οι λέξεις ανήκουν στη γλώσσα του περασμένου χρόνου» προειδοποιούσε ο Τ. Σ. Ελιοτ.

Και να προσθέσω κάτι. Προκύπτει τώρα ότι το βάθος και την ανθεκτικότητα αυτής της απόρριψης είχε υποτιμήσει όχι μόνο ο ΣΥΡΙΖΑ αλλά και πολλοί άλλοι.

Ενδεχομένως θεώρησαν ότι έχουμε να κάνουμε με συνηθισμένες πολιτικές ανακατατάξεις, ενώ στη πραγματικότητα συνέβαινε κάτι πολύ πιο ουσιώδες με μονιμότερα χαρακτηριστικά. Ο παλαιός δικομματισμός παραχωρούσε τη θέση του σε ένα σύστημα «ενάμιση κόμματος».

Είναι αλήθεια επίσης ότι ο ΣΥΡΙΖΑ εγκλωβισμένος σε μια πεισματική αυτοδικαίωση δεν πήρε αποστάσεις από τη διακυβέρνησή του.

Δεν κατάφερε, ενδεχομένως ούτε προσπάθησε, να γλυκάνει τις εντυπώσεις. Αλλά, για να είμαστε και δίκαιοι, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι οι επιδόσεις του την περασμένη δεκαετία σηκώνουν πολλές γλύκες.

Οπως πάντα λοιπόν στην πολιτική η ισχύς του ενός και η αδυναμία του άλλου είναι ταυτόχρονα μεγέθη.

Ενας μάστορας της εξουσίας όπως ο Τζούλιο Αντρεότι συνήθιζε να λέει ότι «η εξουσία φθείρει εκείνον που δεν την έχει».

Και να σκεφτεί κανείς πως o Αντρεότι δεν γνώριζε ούτε τον Μητσοτάκη, ούτε τον Τσίπρα. Κι ακόμη λιγότερο ένα ακροατήριο που φαίνεται να έχει επιλέξει το έργο που θέλει να δει.

Διότι οι εκλογές δεν κρίνονται στις κάλπες.