Η επανάσταση είναι για σήμερα

Εν αρχή ην ένα βιβλίο, το «Ορλάντο» της Βιρτζίνια Γουλφ, που πρωτοεκδόθηκε το 1928 και περιγράφει τη διαδρομή ενός προσώπου διά μέσου των φύλων και των αιώνων. Ο Πρεθιάδο το ανακάλυψε σε ηλικία 18 ετών. Αυτό θα επικαλούνταν στα 50 του όταν το ARTE θα του ζητούσε να γυριστεί μια ταινία για κείνον. «Over my dead body», απάντησε, γιατί είναι και τρίγλωσσος, μιλάει, γράφει και ονειρεύεται στα γαλλικά, τα αγγλικά και τα ισπανικά. «Η ιστορία αυτή άλλωστε υπάρχει ήδη, είναι εκείνη του Ορλάντο».

Οταν γεννήθηκε, της έδωσαν το όνομα Μπεατρίθ. Κι οι φίλοι της έλεγαν: «Υπάρχουν τα κορίτσια, τα αγόρια κι εσύ». Η ίδια αισθανόταν κοντά στους αγγέλους, πάντα της άρεσαν τα άφυλα πλάσματα. Αλλά μετά την πρώτη της μετάληψη έχασε την πίστη της και συνειδητοποίησε ότι σύντομα θα εγκατέλειπε την οικογένειά της και την πόλη της. Ο πατέρας της, μηχανικός αυτοκινήτων, και η μητέρα της, μοδίστρα, δεν την καταλάβαιναν όταν τους έλεγε ότι της άρεσαν τα κορίτσια. Κι η γιαγιά της, την οποία λάτρευε, της έλεγε: «Δεν κάνεις καλά, Μπεατρίθ».

Με αυτό το όνομα υπέγραψε τρία βιβλία. Κι ύστερα άλλαξε το όνομά της σε Πολ, για την ακρίβεια Πολ Μπ., για να κρατήσει και κάτι από το παλιό όνομα. Το 2015 πέτυχε να αλλάξει και η ληξιαρχική του πράξη. Κι όταν τον ρωτούν σήμερα «ποιος είστε;», απαντά: «Μια γυναίκα, μια λεσβία, ένας ομοφυλόφιλος, ένας διεμφυλικός άνδρας… όλα αυτά και τίποτα απ’ όλα αυτά ταυτοχρόνως». Ο Πολ Μπ. Πρεθιάδο είναι ήσυχος: δεν διακατέχεται από την «παράνοια της ταυτότητας». Και έχει μια μεγάλη φιλοδοξία: να διηγηθεί μια νέα «ιστορία της σεξουαλικότητας», 45 χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου τόμου του ομώνυμου έργου που φέρει την υπογραφή του Μισέλ Φουκώ.

Αυτό ήταν το θέμα και της διάλεξης που έδωσε τον περασμένο Οκτώβριο στο Κέντρο Πομπιντού. Ηταν όλοι εκεί, νέοι, μαύροι, λευκοί, trans, «trans FtM» (transgender female-to-male), «μη δυαδικοί», straight, gay, queer. Ενα «αντιφασιστικό, διαφεμινιστικό και αντιρατσιστικό σύμπλεγμα», όπως είπε ο ισπανός φιλόσοφος. Καλά τα άλλα δύο, αλλά ο διαφεμινισμός τι είναι πάλι; «Ενα μη ουσιοκρατικό πολιτικό πρόγραμμα, ένας ριζικά διευρυμένος, πλανητικός, αντιαποικιακός και οικολογικός φεμινισμός».

Παρούσα στο αμφιθέατρο ήταν και η συγγραφέας Βιρζινί Ντεπάντ, που μοιράστηκε τη ζωή της με τον Πρεθιάδο για δέκα χρόνια, από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 μέχρι την απόφασή του να αλλάξει φύλο. Εγκαταστάθηκαν στη Βαρκελώνη, έγραφαν πολύ, διάβαζε ο ένας την άλλη και μετέφραζε η μία τον άλλο. Εκείνη έγραψε το «Θεωρία Κινγκ Κονγκ», που έσκισε στην Ισπανία και τη Λατινική Αμερική λόγω κυρίως των γνωριμιών που είχε εκείνος στους κύκλους της τέχνης και της φιλοσοφίας. Εκείνος αφηγήθηκε τη σχέση τους στο «Testo Junkie» (όπου πρωτοκατήγγειλε επίσης τη «φαρμακο-πορνογραφική κοινωνία») και τον χωρισμό τους σε πολλά από τα άρθρα του που δημοσιεύτηκαν στη Libération. Σε ένα από αυτά, που είχε τίτλο «Ενας έρωτας βιβλιοθήκης», υποστήριξε ότι η ένταση των συναισθημάτων σε μια σχέση μπορεί να μετρηθεί από τον μετασχηματισμό που προκαλεί η άλλη πλευρά στην προσωπική μας βιβλιοθήκη.

«Αν το δούμε με κινηματογραφικούς όρους, είναι πραγματικά μια εικόνα αυτού που μας συνέβη: η βιβλιοθήκη μου να μπαίνει στη δική του» λέει η Ντεπάντ σε ένα αφιέρωμα στον φιλόσοφο που φιλοξένησε την περασμένη εβδομάδα το περιοδικό Μ της Monde. «Το ότι έγινα λεσβία όταν τον συνάντησα ήταν μια πραγματική απελευθέρωση. Η ιστορία μας συνεχίζεται με μια μορφή διαφορετική από εκείνη του ζευγαριού. Δεν ξέρω τι σχέση έχω μαζί του. Δεν είμαι πρώην, δεν είμαι η καλύτερή του φίλη. Πρέπει να εφεύρουμε μια λέξη».

Η Βιρζινί καταλαβαίνει πάντως πλέον τι γοητευτικό βρίσκει ο Πολ στον Ορλάντο: «Οτι όλα αλλάζουν και δεν αλλάζει τίποτα. Ο Πολ είναι η Μπεατρίθ και η Μπεατρίθ είναι ο Πολ».

Το γεγονός που άλλαξε τελείως τη ματιά του Πρεθιάδο ήταν η «Διαδήλωση για όλους», που έγινε για πρώτη φορά στο Παρίσι το 2012 με συνθήματα κατά των γάμων των ομοφύλων. Εκεί κατάλαβε ότι δεν ήταν πλέον ο φιλόσοφος που έκανε πειράματα με την τεστοστερόνη, αλλά ένας ακτιβιστής που είχε μεγαλώσει σε μια φασιστική κουλτούρα. Δύο χρόνια αργότερα θα έγραφε στη Libération ότι «η ομοφυλοφιλία είναι ένας σιωπηλός sniper που φυτεύει μια σφαίρα στην καρδιά των παιδιών στα διαλείμματα». Ηταν ένα κείμενο για τα παιδιά «που η καρδιά τους καίει» γιατί οι οικογένειές τους τα έχουν απορρίψει. Σε αυτά τα παιδιά βρήκε κάτι από τον άνθρωπο που δεν μπόρεσε να γίνει: «Από τότε που γεννιούνται μιλούν τη γλώσσα μου».

Πολ Μπ. Πρεθιάδο (1950 – )

Τα βιβλία που του έσωσαν τη ζωή

Μεγάλωσε στο Μπούργκος, μια καθολική πόλη της Ισπανίας με μια γοτθική αρχιτεκτονική μιας άλλης εποχής, και θυμάται ακόμη τους ψιθύρους όταν οι Αρχές συλλάμβαναν έναν αντιφρονούντα. Προικισμένο παιδί, φοίτησε σε ένα ειδικό σχολείο και άρχισε να διαβάζει Νίτσε από νωρίς. «Ενιωθα αυτό που ένας έφηβος νιώθει με τη μουσική ή με την ποίηση», θα έλεγε αργότερα. Εζησε για λίγα χρόνια στην Αμερική, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όπου διάβασε βιβλία που του «έσωσαν τη ζωή»: Μονίκ Βίτιγκ, Μισέλ Φουκό, Σούζαν Σόνταγκ. Στη Γαλλία εγκαταστάθηκε πριν από 21 χρόνια, όταν οι «πρώιμες διαταραχές της ταυτότητας φύλου» θεωρούνταν ακόμη διανοητική ασθένεια και οι λεσβίες ζούσαν στην παρανομία. Με το πρώτο του βιβλίο, το «αντι-σεξουαλικό Μανιφέστο», θα έθετε τις βάσεις γι’ αυτό που θα αποτελούσε το έργο της ζωής του: τις σεξουαλικές επαναστάσεις που έρχονταν.