Μια ταινία για το Αγιον Ορος από γυναίκες

Ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, έκανε ενδιάμεσες στάσεις στη Γαλλία και τη Νέα Υόρκη και έφτασε στην Αθήνα για να συνεχίσει αυτό που της δίνει μια παράξενη ευχαρίστηση: να δουλεύει και να καθαιρεί την υποκρισία που συχνά υπάρχει στον φανταστικό κόσμο των γυναικείων περιοδικών περασμένων δεκαετιών. Και να ζωγραφίζει με αδρές πινελιές το δικό της πρόσωπο πάνω σε εικόνες της μόδας ή να δημιουργεί με λίγες γραμμές ένα άλλο περιβάλλον που αλλάζει την ατμόσφαιρα. Η Ειρήνη Καραγιαννοπούλου ενοχλεί καθώς χαλάει το αψεγάδιαστο γυναικείο έντυπο σύμπαν. Ταυτόχρονα προσελκύει τα βλέμματα πάνω στη δική της γλώσσα να αποδώσει διαφορετικά κάτι παράξενα ωραίο. Στον δικό της χώρο, γεμάτο εικόνες, βιβλία και μικροαντικείμενα ανοίγεται ο κόσμος της…

Είσαι καλλιτέχνις του χαρτιού. Γιατί αγαπάς το χαρτί των περιοδικών και των εφημερίδων;

Είναι εθισμός να κάνω όλη μου τη δουλειά βιβλίο. Το πρώτο μου art book ήταν τα σχέδιά μου στο «My Room Too» (Cube Art Editions) όπου το στοίχημα ήταν να νομίζει εκείνος που θα το πιάσει στα χέρια του ότι θα λερωθεί από το μολύβι. Τυπώσαμε έξι διαφορετικά γκρι με σκοπό να μιμηθούμε την αίσθηση και το αποτύπωμα του μολυβιού.

Μετά ήταν το «You Am Ι», πειρατικό γυναικείο περιοδικό, γεμάτο διαφημίσεις, όπου φρόντισα να μη σβήσω τα ονόματα των οίκων μόδας που διαφημίζονταν σε αυτά. Κι έναν χρόνο μετά έγινε το «Poetiques Anonymes» όπου σβήστηκαν όλα τα λογότυπα και όλα τα σημάδια προώθησης προϊόντων. Παράλληλα με τη δική μου παρέμβαση ήταν σαν να πήρα μία γόμα και τους έσβησα.

Εγινες πιο επιθετική, ήθελες να τους διαγράψεις;

Θα έλεγα ότι τους έκανα μακιγιάζ, τους φόρεσα μία μάσκα και οικειοποιήθηκα όλον αυτόν τον κόσμο, αλλά απέρριψα το κομμάτι του που θεωρούσα επιθετικό. Τα σημεία δηλαδή του μάρκετινγκ που γίνεται προσπάθεια να μου πουλήσουν ένα πράγμα. Οχι, εγώ κρατάω αυτό που με ενδιαφέρει από την εικόνα.

Τι σε ενδιαφέρει στην εικόνα σε μία σελίδα γυναικείου περιοδικού;

Κάθε εικόνα με ενδιαφέρει για διαφορετικό λόγο. Καταρχήν θα πρέπει να μου αρέσει. Τι σημαίνει αυτό; Τρέχα γύρευε… Μπορεί να είναι κάποιες υφές. Απλά σε κάθε εικόνα ψάχνω κάτι το οποίο θα μου «μιλήσει». Αυτό. Μπορεί να είναι η γραμμή του σώματος, κάποιο ρούχο, ένα βλέμμα, ένα σλόγκαν. Μπορεί να είναι ο τρόπος που έχει μακιγιαριστεί ένα πρόσωπο, τα μαλλιά που πάνε σε μία κατεύθυνση. Κάθε φορά ψάχνω διαφορετικά πράγματα και προφανώς αυτό γίνεται υποσυνείδητα. Είναι μία διαδικασία πολύ έντονη. Αγοράζω πολλά παλιά περιοδικά. Ευτυχώς μου χαρίζουν και μερικά. Με τα καινούργια δυσκολεύομαι κάπως με το χαρτί, γιατί είναι πολύ φτηνό, πολύ λεπτό, δεν επιδέχεται ζωγραφικές παρεμβάσεις χωρίς να γίνει σακούλα. Η ποιότητα σήμερα βρίσκεται όλο και πιο σπάνια στον περιοδικό Τύπο. Δεν κάνω δοκιμαστικά. Ρισκάρω απευθείας παρεμβαίνοντας στην εικόνα, γιατί έτσι νομίζω υπάρχει περίπτωση να βγει κάτι ενδιαφέρον. Οσο το σκέφτομαι τόσο περισσότερο διστάζω. Ενώ θέλω να έχω μία ορμητική αμεσότητα. Σαν ταύρος. Κάποια από αυτά ωστόσο τα σκανάρω και καταφέρνουν και μεγαλώνουν αλλάζοντας διαστάσεις. Είναι σας ένας αγώνας.

Οπως το λες ακούγεται σαν να υπάρχει μία μικρή οντότητα που εξελίσσεται και γίνεται ένας ώριμος χαρακτήρας

Ναι, με σημεία ανωριμότητας. Πάντα. Και αρκετό αυτοσαρκασμό. Νομίζω ότι κάθε καλλιτέχνης μιλά για τον εαυτό του με αυτό που κάνει. Εγώ δεν κρατώ τα προσχήματα και το δείχνω ότι προσπαθώ να αφήσω το αποτύπωμά μου σε αυτόν τον κόσμο. Οπως κάνουν όλοι οι καλλιτέχνες. Και όλοι οι άνθρωποι, καθένας με τον τρόπο του.

Το κάνεις με ειλικρίνεια σε ένα μέσο – γυναικεία περιοδικά – που χαρακτηρίζεται από την επιτήδευση των εικόνων του.

Τα γκρεμίζω όλα. Για παράδειγμα υπάρχει αυτή η τάση του anti-body shaming που νομίζω είναι απελευθερωτικό και σε αφήνει να αγαπήσεις επιτέλους το σώμα σου. Είναι καλό που συμβαίνει. Στη δική μου προσέγγιση υπάρχει αυτή η σκέψη αλλά τίποτα δεν κάνω επίτηδες. Αναρωτιέμαι ποια είναι αυτά τα πρότυπα που μας επιβάλλονται, για ποιον λόγο πρέπει εμείς να στεκόμαστε με συγκεκριμένη στάση, να ντυνόμαστε με ένα ύφος, να θεωρείται αυτό μόνο ομορφιά και όχι το άλλο. Και αν δεν το ακολουθήσουμε να είναι σαν να μην υπάρχουμε. Είναι ωραίο να μπορείς να συμφιλιώνεσαι με την εικόνα σου και να σε βοηθά η κοινωνία γι’ αυτό. Να μη σου επιβάλλει το ακριβώς αντίθετο. Το να μισείς δηλαδή τον εαυτό σου και να είσαι σκληρή απέναντί του. Οπότε είναι ωραίο που γκρεμίζεται αυτό το επιτηδευμένο πρότυπο και υπάρχει μία πιο φυσική ομορφιά. Είναι η λάμψη που έχει ο άλλος μέσα του, ή που δεν έχει, που τον κάνει όμορφο. Θυμάμαι κάτι ιταλικές διαφημίσεις σε κάποια παλιά περιοδικά ενός θείου μου που έδειχναν μία κυρία στρουμπουλή. Το συνοδευτικό σλόγκαν έλεγε από κάτω «μία γυναίκα ευτραφής είναι παρά πολύ καλό πράγμα σαν ένα μεγάλο πιάτο με μακαρονάδα». Ή το άλλο, «μία αδύνατη γυναίκα είναι σαν παντελόνι χωρίς τσέπες».

Και έφτασες σε ένα πιο ζόρικο art book, το «Janus».

Εκανα ένα επιστημονικής φαντασίας ποίημα με εικόνες. Είναι βασισμένο σε δύο περιοδικά «Janus». Το πρώτο από το Γουισκόνσιν, με περιεχόμενο φεμινιστική, επιστημονικής φαντασίας ποίηση. Και το άλλο ήταν ερωτικό σαδομαζοχιστικό περιοδικό που εκδιδόταν στο Λονδίνο. Εκανα ένα μείγμα των δύο, βγάζοντας το τρίτο «Janus» και το ονόμασα femmezine. Χρησιμοποίησα μόνο εικόνες από περιοδικά που απευθύνονται σε άντρες και που δείχνουν γυμνές γυναίκες με ρόλο να ευχαριστήσουν τον άντρα. Σχεδόν όλες οι εικόνες έγιναν ασπρόμαυρες γιατί ήθελα να φαίνεται η απόστασή μου από αυτήν τη νοοτροπία.

Ποια συνθήκη ήταν η πιο μεγάλη εμπειρία που τη μετέτρεψες σε τέχνη;

Οταν έζησα μόνη μέσα στο δάσος για έναν χρόνο, στο πλαίσιο ενός residency στη Γερμανία στον Μέλανα Δρυμό. Οταν δεν ζωγράφιζα, έπαιζα γκολφ, παρατηρούσα με τα κιάλια αγριογούρουνα και μάζευα μανιτάρια. Ωραία, αλλά σκληρή εμπειρία.

Θες να γίνει ταυτότητα της δουλειάς σου ότι παρακολουθείς τον νεο-φεμινισμό;

Δυσφορώ με τις ταμπέλες. Αλλά δεν μπορεί η δουλειά μου να μην έχει κάποιες αναζητήσεις που αφορούν την ισότητα ανδρών και γυναικών. Εννοείται. Ομως δεν είμαι μόνο καλλιτέχνις των art books. Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι στη ζωή μου: η ζωγραφική, τα σχέδια, οι ταινίες. Βλέπω τον εαυτό μου σαν ένα δέντρο που έχει πολλά κλαδιά και από κάθε κλαδί βγαίνει το ίδιο φρούτο. Αλλά είναι το ίδιο δέντρο.

Από αυτό το δέντρο προέκυψε και η ταινία για το Αγιον Ορος;

Αυτό το πρότζεκτ είναι το «μωρό» που κάναμε με τη γαλλίδα καλλιτέχνιδα η οποία κάνει το μοντάζ στις ταινίες μου, τη Σαντρίν Σερόλ, και το βαφτίσαμε «Αβατον». Είναι μία ταινία που επιχειρεί να ταξιδέψει στο Αγιον Ορος και τις γυναίκες και τους άνδρες που θα θελήσουν να δουν την ταινία, με έναν τρόπο που δεν έχει συμβεί ποτέ. Είναι η πρώτη ταινία που έχει φτιαχτεί από γυναίκες γι’ αυτόν τον τόπο. Μιλά για το πώς οι γυναίκες φαντάζονται το Αγιον Ορος και παρουσιάζει τις σκέψεις τους για την απαγόρευση της γυναικείας παρουσίας εκεί. Συγκεντρώσαμε διαφορετικές απόψεις που ήταν και επιδίωξή μας. Εχουμε συνομιλήσει και με γυναίκες που είναι βαθιά θρησκευόμενες, ανάμεσά τους και μία φωτισμένη, ενδιαφέρουσα καλόγρια, μία άλλη γυναίκα εντελώς άθεη, κάποιες που θέλουν να πάνε με άλλες που δεν τις ενδιαφέρει. Αλλά σίγουρα είναι επιτέλους μία ταινία με γυναικεία οπτική. Αντί να δείχνουμε γυναίκες που μιλάνε μπροστά στην κάμερα, δείχνουμε εικόνες που θυμίζουν το Αγιον Ορος και τις οποίες τις φιλμάραμε σε διάφορα σημεία της Ελλάδας. Προσθέσαμε χειροποίητα animation που με πηγαίνουν εκεί, γιατί η φαντασία δεν μπορεί να περιοριστεί. Δεν είναι εικονογράφηση μιας σκέψης. Χρησιμοποιώ πάντα σινική μελάνη και υπάρχει βάρος στην οθόνη. Προσπαθώ να αναπαραστήσω με τα animation έναν χώρο που για εμένα έχει βαρύτητα και είναι λίγο… σκούρος. Σκοτεινός.

Μιλάνε άνθρωποι που δεν το έχουν δει παρά μόνο με τη φαντασία τους;

Ακριβώς. Ολες αυτές οι απόψεις έχουν ενδιαφέρον. Δεν θέλουμε να αλλάξει κάτι. Θέλουμε όμως να γίνει μία συζήτηση. Η ταινία τώρα ολοκληρώνεται και είμαστε στο τμήμα Docs in Progress του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Το τμήμα έχει κατορθώσει να καθιερωθεί ως το κύριο σημείο συνάντησης για ταινίες τεκμηρίωσης που βρίσκονται στο στάδιο ακριβώς πριν από την ολοκλήρωσή τους. Μας δίνεται η δυνατότητα να παρουσιάσουμε την ταινία-ντοκιμαντέρ σε αγοραστές, συμπαραγωγούς, εκπροσώπους πωλήσεων και προγραμματιστές διεθνών φεστιβάλ και να προσελκύσουμε το ενδιαφέρον τους, ώστε να λάβουμε περισσότερες συμβουλές από επαγγελματίες για το post production. Και να ελπίσουμε ότι αυτό το πειραματικό πρότζεκτ μπορεί να προβληθεί από κάποιο τηλεοπτικό κανάλι που θα δείξει ενδιαφέρον για ένα ντοκιμαντέρ που δεν θα δείχνει απλοϊκά πώς κάνουμε τυρί στην Ηπειρο.