Ηρθε στην Ευρώπη έχοντας στόχο την Κίνα

Στην πολιτική και τη δημοσιογραφία είναι ευχής έργο να συμβαίνουν πράγματα που μπορούν να αποτυπωθούν πλήρως σε λίγες λέξεις ή, ακόμη καλύτερα, σε μόνο μία. Κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα δυνατό – στην περίπτωση της παρουσίας του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη, όμως, φαίνεται πως είναι. Κι αυτό διότι τις δύο βασικές της πλευρές μπορούμε να τις περιγράψουμε με μία σύντομη φράση και με μία λέξη: «Η Αμερική επέστρεψε» και «Κίνα».

Η πρώτη φράση αποτελούσε εξαρχής το μήνυμα που επεδίωκαν να στείλουν οι ΗΠΑ και ο ίδιος ο Τζο Μπάιντεν προς τους εταίρους τους στο G7, το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ενα μήνυμα που θα αποτύπωνε ξεκάθαρα τη διαφορά από την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ θα μεταφραζόταν και σε συγκεκριμένες πράξεις. Σε αρκετά μεγάλο βαθμό, δε, το πέτυχαν, καθώς είχαν προετοιμάσει κατάλληλα το έδαφος – κάτι που αναμφίβολα αποτυπώθηκε και στις δηλώσεις ικανοποίησης των εταίρων τους.

Σημαντικές συμφωνίες. καταρχήν συμφωνία για θέσπιση ενιαίου ελάχιστου φορολογικού συντελεστή για τις μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις, κυρίως της τεχνολογίας και του Διαδικτύου, οι δεσμεύσεις στο μέτωπο της κλιματικής αλλαγής, τα βήματα προς μια πιο συντονισμένη αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19 και εκείνων που θα εμφανιστούν μελλοντικά, προφανώς δε και ο τερματισμός της 17ετούς σύγκρουσης ανάμεσα στα δύο μεγαθήρια της αεροναυπηγικής, την ευρωπαϊκή Airbus και την αμερικανική Boeing, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Οσον αφορά την υπόθεση της Κίνας, ωστόσο, τα πράγματα δεν μοιάζουν να είναι εξίσου απλά. Εστω και αν «ο Μπάιντεν επεδίωξε να θέσει στο περιθώριο οτιδήποτε δεν έχει σχέση ή δεν ταυτίζεται με την Κίνα», όπως εκτιμούσε μιλώντας στη «Wall Street Journal» ο Κιρ Ζιλ, στέλεχος του think tank του Λονδίνου Chatham House και ειδικευμένος σε θέματα Ευρασίας.

Οι προθέσεις του αμερικανού προέδρου κατέστησαν σαφείς κυρίως στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και, δευτερευόντως, στη διάσκεψη ΗΠΑ – ΕΕ που ακολούθησε και στη συνάντηση των ηγετών του G7 που προηγήθηκε. Ο στόχος ήταν μάλλον ξεκάθαρος: η προσοχή της Δύσης πρέπει πλέον να επικεντρωθεί στο Πεκίνο και ο προσανατολισμός του Βορειοατλαντικού Συμφώνου οφείλει να διαφοροποιηθεί από αυτό που υποδηλώνει ο τίτλος του και να μετατοπιστεί, σταδιακά, προς Ανατολάς, δηλαδή από τον Βόρειο Ατλαντικό προς τον Ειρηνικό. Εκεί όπου βρίσκεται η Κίνα, η οποία και αποτελεί την πραγματικά μεγάλη απειλή για την παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ – και, σύμφωνα με τις ίδιες, για το σύνολο των παραδοσιακών συμμάχων και εταίρων τους.

Αλλο πόλεμος, άλλο οικονομία. Τι πέτυχε, όμως, ο Μπάιντεν σε σχέση με τον στόχο που έχει τεθεί; Οχι πολλά – έστω και αν όσα έγιναν δεν μπορούν να χαρακτηριστούν άνευ σημασίας. Οι σχεδόν ταυτόσημες αναφορές που υπάρχουν και στα τρία ανακοινωθέντα στην ανάγκη ελεύθερης ναυσιπλοΐας στη Νότια και την Ανατολική Σινική Θάλασσα, στην ειρηνική επίλυση των διαφορών με την Ταϊβάν, στον σεβασμό των δικαιωμάτων των μουσουλμάνων Ουιγούρων στην επαρχία Σιντζιάνγκ και των πολιτών του Χονγκ Κονγκ, στην πραγματικότητα, δεν συνιστούν ουσιαστική διαφορά σε σύγκριση με τα ισχύοντα, ούτε θα κάνουν το Πεκίνο να ανησυχήσει περισσότερο (παρά τις αντιδράσεις του). Ειδικά καθώς οι Ευρωπαίοι δεν επέτρεψαν ουσιαστικά να διεξαχθεί συζήτηση για αναπροσανατολισμό του ΝΑΤΟ και δεν έχουν πρόθεση να εμπλακούν ενεργά σε ενδεχόμενη σύγκρουση στον Ειρηνικό – όπως κατέστη απολύτως σαφές κυρίως από τις δηλώσεις του Εμανουέλ Μακρόν, αλλά και από εκείνες της Ανγκελα Μέρκελ και του Μάριο Ντράγκι. Από την άλλη, όμως, η συγκρότηση ενός Συμβουλίου Εμπορίου και Τεχνολογίας (TTC) από τις ΗΠΑ και την ΕΕ είναι κάτι για το οποίο η κινεζική ηγεσία μπορεί και οφείλει να ανησυχεί. Κι αυτό διότι, πολύ απλά – τουλάχιστον σε επίπεδο προθέσεων -, αυτό μπορεί να αποτελέσει το «όχημα» με το οποίο Αμερικανοί και Ευρωπαίοι θα επιχειρήσουν να υπονομεύσουν το μεγαλεπήβολο σχέδιο του Σι Τζινπίνγκ για τον σύγχρονο Δρόμο του Μεταξιού. Ενα σχέδιο που, ανάμεσα στα άλλα, συνεπάγεται τον έλεγχο μεγάλου μέρους των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων (πρώτες ύλες, πολύτιμα μέταλλα, μικροεπεξεργαστές, ημιαγωγοί κ.λπ.), καθώς και τη μετατροπή πολλών φτωχών και αδύναμων χωρών – που είτε έχουν στρατηγική θέση είτε διαθέτουν μεγάλο φυσικό πλούτο – σε «δορυφόρους» της Κίνας.  Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι το ρήγμα ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού έκλεισε. Οχι απλώς εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές εκκρεμότητες ανάμεσα στις δύο πλευρές – που, μεταξύ άλλων, δεν επιτρέπουν την υπογραφή μιας συμφωνίας για ελεύθερο εμπόριο -, αλλά, επιπλέον, αρκετοί ευρωπαϊκοί όμιλοι έχουν μεγάλα οικονομικά συμφέροντα στην Κίνα. Παράλληλα, κάποιες χώρες συμμετέχουν ήδη ενεργά στον νέο Δρόμο του Μεταξιού (όπως η Ιταλία), κάτι που σημαίνει πως θα χρειαστούν πολύ περισσότερα από μια διακήρυξη για να κάνουν πίσω. Με βάση όλα τα παραπάνω, το επόμενο διάστημα θα σφραγιστεί, σίγουρα, από λεπτές και ιδιαιτέρως εύθραυστες ισορροπίες.