Είναι το ΝΑΤΟ ικανό να ασχοληθεί με τον έλεγχο των εξοπλισμών;

Υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, το ΝΑΤΟ ήταν τυχερό που κατάφερε να επιζήσει. Πράγματι, το 2019, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε προειδοποιήσει πως η Συμμαχία μετατρεπόταν σε έναν «εγκεφαλικά νεκρό» οργανισμό.

Με τους ηγέτες του ΝΑΤΟ να πραγματοποιούν αυτή την εβδομάδα την πρώτη διά ζώσης σύνοδό τους με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν, οι σύμμαχοι της Αμερικής αναπνέουν συλλογικά με ανακούφιση. Ομως, το ΝΑΤΟ καλείται ακόμη να αποδείξει πως ο εγκέφαλός του – και όχι απλώς το μυϊκό του σύστημα – παραμένει σε θέση να σταθεί απέναντι στα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Υπό αυτό το πρίσμα, ο έλεγχος των εξοπλισμών είναι ένας έξυπνος τρόπος για να ξεκινήσει.

Το ΝΑΤΟ έχει πολλούς λόγους να είναι περήφανο σε αυτό το θέμα. Κατέθεσε την πρώτη του σχετική πρόταση για πυρηνικό αφοπλισμό το 1957, στη Διάσκεψη του Λονδίνου. Ακόμη και στη διάρκεια της χειρότερης περιόδου του Ψυχρού Πολέμου, επιχείρησε να διαπραγματευτεί αμοιβαίες και ισορροπημένες μειώσεις με το Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Το 1987, στήριξε τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρίγκαν, για να διαπραγματευτεί την αμοιβαία απαγόρευση με τους Σοβιετικούς των πυραύλων μέσου βεληνεκούς που μπορούν να φέρουν πυρηνικές κεφαλές, κάτι που με τη σειρά του επέτρεψε στα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ να περιορίσουν το πυρηνικό τους οπλοστάσιο που προοριζόταν για την άμυνα του ΝΑΤΟ. Ετσι, σήμερα, αυτά τα οπλοστάσια έχουν μειωθεί κατά 85% σε σύγκριση με το επίπεδο που βρίσκονταν στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

Πρόσφατα, ωστόσο, έμοιαζε να αγνοείται. Ο γενικός γραμματέας του, Γενς Στόλτενμπεργκ, μπορεί να φτάσει ως εκεί που του επιτρέπουν οι 30 εταίροι. Ο ίδιος επιμένει πως «ο έλεγχος των εξοπλισμών είναι στο DNA του ΝΑΤΟ». Ομως, η Συμμαχία αντιμετωπίζει το συγκεκριμένο ζήτημα σαν να επρόκειτο για μια δεύτερη και μεταγενέστερη σκέψη παρά ως αρχή που την καθοδηγεί.

Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ ισχυρίζονται πως κρατούν ανοιχτές τις πόρτες για έναν ουσιαστικό διάλογο με τη Ρωσία, όμως η Συμμαχία δεν έχει διατυπώσει κάποιες σοβαρές ιδέες για το πώς θα γίνει αυτό. Αντιθέτως, προτιμά απλώς να περιμένει τη Ρωσία και, με τον τρόπο αυτό, να εκχωρεί την πρωτοβουλία στον αντίπαλο.

Στην πραγματικότητα, ο έλεγχος των πυρηνικών οπλοστασίων είναι πάλι της μόδας: ΗΠΑ και Ρωσία έχουν συμφωνήσει να παρατείνουν την ισχύ της Νέας Start για άλλα πέντε χρόνια και η κυβέρνηση Μπάιντεν έχει εκφράσει την επιθυμία της να προωθήσει περαιτέρω μέτρα για τον έλεγχο των εξοπλισμών. Στο παρελθόν δε, είναι γνωστό ότι οι διαπραγματεύσεις σε αυτό το θέμα αποτελούσαν το πιο αξιόπιστο πεδίο για να αναζητηθεί και να βρεθεί κοινό έδαφος με τη Ρωσία.

Προκειμένου να αναζωογονήσουν αυτή την παράδοση, οι ευρωπαίοι εταίροι του ΝΑΤΟ οφείλουν να μοιραστούν το βάρος της επεξεργασίας ιδεών με την κυβέρνηση Μπάιντεν. Εξ ορισμού, άλλωστε, ο έλεγχος των εξοπλισμών συνιστά νίκη για όλες τις πλευρές. Οταν γίνεται με επιτυχία, προσφέρει μεγαλύτερη σταθερότητα, καλύτερη αποτρεπτικότητα, λιγότερους κινδύνους και χαμηλότερο κόστος.

Εχοντας αυτά κατά νου, το ΝΑΤΟ είναι ανάγκη να θέσει τον έλεγχο των εξοπλισμών στην «καρδιά» του νέου Στρατηγικού Σχεδιασμού του, που σχεδιάζει να ξεκινήσει το επόμενο έτος, έτσι ώστε η συνεχιζόμενη αύξηση των αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη να μην αποτελέσει το καύσιμο για μια νέα κούρσα εξοπλισμών.

Ο Ανταμ Τόμσον είναι πρώην πρεσβευτής του Ηνωμένου Βασιλείου στο ΝΑΤΟ, επικεφαλής του European Leadership Network