Η γνώση της σάρκας

Στη Γαλλία του 18ου αιώνα προβάλλει, αναπτύσσεται και υμνείται ο ανεμπόδιστος και ακραίος ερωτισμός των «λιμπερτίνων», των ετερόκλητων ομάδων ευγενών, μεγαλόσχημων και κρατικών λειτουργών, όπου άτομα ελευθεριάζοντα κάθε ηλικίας αποποιούνται οποιαδήποτε υπαρξιακή και ηθική δέσμευση. Είναι η εποχή της απόταξης μετά βδελυγμίας της θρησκείας, της παραπαίουσας αριστοκρατίας, της εθελότυφλης μοναρχίας εκ μέρους μιας «φωτισμένης» μειοψηφίας καλλιτεχνών, συγγραφέων, στοχαστών και πολιτικών, που καταδιώκονται από το καθεστώς, αλλά και προστατεύονται (όχι πάντα επ’ αγαθώ) από «σκεπτόμενους» κοινωνικά καταξιωμένους. Ανάμεσα στην απονέκρωση της απολυταρχίας μετά των συμμάχων της και στην αστική και λαϊκή ανατρεπτική δυναμική που προοιωνίζεται επαναστάσεις, οι «λιμπερτίνοι» της Γαλλίας είναι καταλύτης της πολύβουης εισόδου στον «νέο» κόσμο της λεγόμενης Φιλελεύθερης Δημοκρατίας.

Μπορεί κανείς να σκεφτεί πως έρχεται τότε στο προσκήνιο η κορύφωση μιας «πρόστυχης» γαλλικής κληρονομιάς ηθών και λόγου, που έχει ρίζες στις μπαλάντες του Φρανσουά Βιγιόν (1431; – 1463;), ο οποίος ζει ζωή παράνομου, που γλιτώνει την κρεμάλα, στο κοινωνικό περιθώριο των πορνείων και των καταγωγίων. Λίγο αργότερα, ο Φρανσουά Ραμπελαί (1483 – 1533) θα γιγαντώσει το σώμα και θα δοξάσει τις σαρκικές ανάγκες του συμβατές με την εμπιστοσύνη στο δίδαγμα «κάνε ό,τι θελήσεις», πράξε δηλαδή δίχως τις αναστολές των θρησκευτικών και εξουσιαστικών δογμάτων. Κατά σύμπτωση και ίσως τυχαίως, εκείνα τα χρόνια (1494 – 1495) γίνεται λόγος για το «γαλλικό κακό», δηλαδή τη σύφιλη, που γάλλοι στρατιώτες μεταφέρουν στην Ιταλία, πολεμώντας εναντίον του βασιλείου της Νάπολης.

Ταυτόχρονα, χάρη στην ανάπτυξη της τυπογραφίας, αρχίζουν να κυκλοφορούν στα πανηγύρια από πραματευτάδες και πορνοβοσκούς μικρού σχήματος ολιγοσέλιδα φυλλάδια, όπου το κείμενο, λιγότερο ή περισσότερο πορνικό, συνοδεύεται, για το αναλφάβητο κοινό, από διευκρινιστικές γκραβούρες, ενώ, για τους εραστές της ανάγνωσης και της οφθαλμολαγνείας, είναι διαθέσιμες επιδείξεις λαχταριστών επιλογών, όπως ευμεγέθη ανδρικά μόρια, τα οποία προσφέρονται ανάμεσα σε εκλεκτά εδέσματα σε καλόγριες από σαλιαρίζοντες ιερωμένους. Κατά τους γαλλικούς Θρησκευτικούς Πολέμους (1562 – 1598), Καθολικοί κάθε απόχρωσης εναντίον Διαμαρτυρομένων κάθε απόχρωσης κατέληξαν στην εμπέδωση της κεντρικής εξουσίας ενός «ελέω Θεού» μονάρχη, η οποία μεγαλούργησε επί της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ’ (1638 – 1715) και άφησε πίσω της κανόνες λεπτομερούς πρωτοκόλλου καθωσπρεπισμού για τον έλεγχο της αριστοκρατίας και των αυλικών, το οποίο παρέμεινε σε ισχύ στα παρακμάζοντα χρόνια του Λουδοβίκου ΙΕ’ (1710 – 1774) και του άτυχου, ερασιτέχνη κλειδαρά, Λουδοβίκου ΙΣΤ’ (1754 – 1793), για τη σύζυγο του οποίου Μαρία-Αντουανέτα και τις κυρίες της Αυλής, οι φήμες περί των ακλείδωτων και ξεκλείδωτων θυρών τους οικοδομούν μνημεία ερωτικών μεγαλείων, που γράφονται ανερυθρίαστα και κυκλοφορούν παρανόμως, τυπωμένα στην Ελβετία και στο Αμστερνταμ, προς αποφυγή της λογοκρισίας στη γαλλική επικράτεια.

Αυτή είναι η εκατονταετία της Γαλλίας όπου οι ευνοούμενες του Παλατιού, των μεγάλων οικογενειών, των κοινωνικών αβανταδόρων και ενός νεφελώματος παρατρεχάμενων διαμόρφωσαν ένα «στυλ» αισθηματικών συζητήσεων σε κοσμικά σαλόνια και ερωτικών προσεγγίσεων μέσω κωδίκων σταδιακής φούντωσης και φλόγας του πάθους. Εδώ η γλώσσα αποτελεί προεόρτιο ηδονής, καθώς οι συμβολισμοί κυριαρχούν, τα μισόλογα οργιάζουν, η ελευθεριότητα οικονομείται και εκρήγνυται. Οι επιστολές του Ζαν Μπατίστ Φρανσουά Ζοζέφ ντε Σαντ (1701 – 1767), πατέρα του «θείου μαρκησίου», με παραλήπτριες ερωμένες, που επιμελώς συναντά σε μοναστήρια, όπου αυτές έχουν προστρέξει προς ανακούφιση της καιομένης βάτου των ψυχών τους, είναι εξαιρετικό δείγμα εκείνων των λεπτά ισορροπημένων δαιδάλων ως την έξοδο στην ακόρεστη απόλαυση. Ο Βολταίρος (1694 – 1778) προχωρεί πιο πέρα και δεν χάνει τον χρόνο του με την ανιψιά του Μαρί Λουίζ: με ευθύ τρόπο (και για να μη φαίνεται «απρεπής», προσδιορίζει σε κακά ιταλικά τις βλέψεις του) την ενημερώνει ότι σπεύδει και εκείνη πρέπει να «είναι έτοιμη». Εχουμε φτάσει πια στα χρόνια πριν από τη Γαλλική Επανάσταση, όπου ο Ρουσσώ (1712 – 1778) εκμυστηρεύεται: «[Κυκλοφορούν] επικίνδυνα βιβλία, που μια κυρία του κόσμου βρίσκει ενοχλητικά, γιατί, όπως η ίδια λέει, δεν μπορούμε να τα διαβάσουμε ειμή με το ένα χέρι». Η οδός έχει ανοίξει για τον μαρκήσιο ντε Σαντ: εισερχόμαστε στη «νεωτερικότητα». Η άνοδος της αστικής τάξης από τα μέσα του 19ου αιώνα ως το τέλος της πρώτης δεκαετίας του 20ού θα αποθεώσει και θα δοξάσει τους «οίκους ανοχής», τα «κλειστά σπίτια» (maisons closes), τις «σεβαστές πόρνες» (putes respectueuses), το μεγαλείο και τη μιζέρια των «επί χρήμασι εκδιδομένων γυναικών», καθώς και τη «συνουσία στην πόλη» (baise en ville), πρόδρομο των ξενοδοχείων ημιδιαμονής.

Ερωτική μαθητεία

Λειτουργός εντός αυτής της εξέλιξης είναι ο Λουί-Σαρλ Φουζερέ ντε Μονμπρόν (1706-1760). «Η Μαργκώ, η μανταρίστρα» είναι το βιβλίο που περιγράφει με το ένα και με τα δύο χέρια τις σαρκικές και πορνικές επιδόσεις, επιτυχίες και περιπέτειες της Μαργκώ, η οποία μαντάρει επιδεξίως και πλήρως τις λαγνείες, ιδιοτροπίες, βίτσια και αδυναμίες της πελατείας της, πολιτικών, τοκογλύφων, περαστικών, Αγγλων, Γερμανών, ανίκανων, κακομούτσουνων, ώστε το κατά περίπτωση μαντάρισμα να έχει τη μέγιστη δυνατή αποζημίωση και αναγνώριση, ενώ η ίδια κρατάει για τον εαυτό της «έναν ικανό νεαρό και εύρωστο λακέ, με τον οποίο τα βρίσκω μια χαρά». Οι σκέψεις, οι φαντασιώσεις, οι πράξεις της Μαργκώ είναι επαρκώς διεγερτικές, αλλά και λεπτεπίλεπτα αναλυτικές. Πρόκειται για περιδιάβαση σε κόσμο ερωτικής μαθητείας, ηθελημένης προσφοράς και εκμετάλλευσης του γυναικείου σώματος μέσω τεχνασμάτων παρθενικής αθωότητας, ντροπαλότητας και, ταυτόχρονα, επιλεκτικής διαθεσιμότητας, που το φέρνουν στο προσκήνιο, πολυμήχανο, καλοζωισμένο, πολυσυζητημένο, δαπανηρό και καλοπληρωμένο. Σε αυτό το σημείο, η Μαργκώ (υποκοριστικό του ονόματος «Μαγδαληνή», το οποίο, στη γαλλική γλώσσα, παραπέμπει στο ανεπίληπτο της γυναίκας), με το σώμα της να βρίσκεται στην ακμή του, η ως τότε «εκδιδόμενη», «σπιτωμένη», «παραστρατημένη», έχει τρεις επιλογές: είτε θα χάσει, παραμένοντας σε αυτή την αγορά ό,τι έχει πια κερδίσει, χρήματα, κοσμήματα, γνωριμίες, αφού νέα και άγουρα κορμιά βγαίνουν «στην πιάτσα», είτε θα ανοίξει το δικό της «κατάστημα» με σφραγίδα το πολύτιμο όνομά της, είτε θα αποσυρθεί, με τις δάφνες του παρελθόντος έκλυτου βίου της ως στέφανο δόξης και σοφίας, καταθέτοντας συμβουλές και δωδεκάλογους εντολών προς φιλόδοξες υπάρξεις για να γεμίζει το πουγκί τους και να φυλάνε τα ρούχα τους ώστε να τα έχουν όλα.

Ο ντε Μονμπρόν επέλεξε την επιλογή στεφάνου δόξης και σοφίας: στρατιωτικός, αυλικός για ένα μικρό διάστημα, ταξιδιώτης από την Αγγλία στη Ρωσία και από τις Κάτω Χώρες στην Κωνσταντινούπολη, κιτρινιάρης με φρύδια κατάμαυρα και πυκνά, συγγραφέας, κατά την άποψη του Ντιντερό, «φυλλαδίων ποτισμένων με περισσότερο δηλητήριο παρά με ταλέντο», πέρασε το κατώφλι της φυλακής για χάρη της «Μαργκώ της μανταρίστρας», η οποία τυπώθηκε στο Λονδίνο και κυκλοφόρησε παράνομα στη Γαλλία, έχοντας έτσι γίνει περιζήτητη. Η ιδεολογία της σάρκας βρήκε στη «Μαργκώ» ισχυρό θεμέλιο της αποθέωσής της.

Η έκδοση με τη σφραγίδα του νεοεμφανιζόμενου εκδότη «Στιγμός» («κέντημα», στον λόγο της ελληνικής Αρχαιότητας) είναι άριστα δομημένη: εκτενής πρόλογος της μεταφράστριας Μαρίας Γυπαράκη, προσεγμένη απόδοση του πρωτοτύπου ώστε να διατηρούνται και να υπογραμμίζονται οι αποχρώσεις της κομψής γαλλικής του 18ου αιώνα, ακριβολογία που αναδεικνύει τις αρετές και τον πλούτο του νεοελληνικού λεξιλογίου.

«Ο κύριος Πλάτων»

«Η αλήθεια είναι πως δεν έφτασα ποτέ σε τέτοιες ακρότητες, γιατί πάντα είχα τη μέριμνα της επιλογής. Φρόντιζα να τους βρίσκω άβγαλτους, με τις γνήσιες σωματικές και πνευματικές αρετές του χωριάτη, ακριβώς όπως ο ευφυέστατος και κομψότατος κύριος ντε Μαριβώ μάς τους περιέγραψε, το ίδιο απλοϊκούς και το ίδιο ευχάριστους. Έχω την ικανοποίηση να ασχολούμαι, προσωπικά, με την εκπαίδευσή τους και να τους μαθαίνω να υπακούνε στις ορέξεις μου. Δεν τους επιτρέπω όμως να συνάπτουν σχέσεις με όμοιές τους, γιατί οι κατεργάρηδες είναι επίφοβοι να εκφαυλίσουν την αθωότητά τους και να τις διαφθείρουν. Τους έχω λοιπόν, τρόπον τινά, υπό περιορισμόν και επί το έργον… Καλοβαλμένοι και καλοταϊσμένοι, σαν πουλάδες στο εκτροφείο τους ή, για να αφήσουμε κατά μέρος τις μεταφορές, σαν τους πνευματικούς των καλογραιών που μοναδικό μέλημά τους είναι να λιγδώνουν ευλαβικά το άντερό τους και ό,τι άλλο ήθελε προκύψει. Έτσι έχουν τα πράγματα, αγαπητοί μου, μια και είχατε την περιέργεια να τα μάθετε και αυτή είναι η μέθοδος που χρησιμοποιώ καθημερινά για να κατασιγάσω την φλόγα των ασυγκράτητων ορμών μου. Εφαρμόζοντας το τόσο λογικό αυτό σύστημα, οι ικανοποιήσεις μου δεν κινδυνεύουν να γυρίσουν σε πικρία. Ήρεμα και δίχως θόρυβο απολαμβάνω την ηδονή, χωρίς να έχω να φοβηθώ για τις διαθέσεις και τα καπρίτσια κάποιου σατράπη εραστή που θα με αντιμετώπιζε σαν σκλάβα του και διόλου απίθανο να με έβαζε να του πληρώνω τα χάδια του με τις οικονομίες μου και να βρεθώ μια μέρα στον δρόμο καταδικασμένη στην επαιτεία. Δεν ανήκω όμως στην κατηγορία αυτής της πόρνης. Ας επιμένει όποιος θέλει στα υπέροχα πάθη και στους πλατωνικούς έρωτες, εγώ δεν χορταίνω με φούμαρα. Ο άδολος και εξαϋλωμένος έρωτας δεν είναι από τα εδέσματα που ταιριάζουν στην ιδιοσυγκρασία μου, έχω ανάγκη στερεάς τροφής. Μα την αλήθεια, ο κύριος Πλάτων θα πρέπει να ήταν ένας συμπαθέστατος ιδιόρρυθμος με όλες αυτές τις ιδέες του περί έρωτος. Σε τι κατάσταση θα βρισκόταν σήμερα το ανθρώπινο είδος, αν ακολουθούσαμε κατά γράμμα τις κούφιες ιδέες αυτού του μαστροχαλαστή; Κατά τα φαινόμενα, η φύση δεν τον περιποιήθηκε καλύτερα από τον Ωριγένη ή ίσως και να υπέστη τα ίδια ακριβώς δεινά με τον γλυκύτατο εραστή της Ελοΐζας (σ.σ.: ο Ωριγένης και ο Αβελάρδος ευνουχίστηκαν, ο δεύτερος με τη βία). Το μόνο σίγουρο είναι πως ο δάσκαλός του ο Σωκράτης που διέθετε όλα τα εξαρτήματα δίχως τα οποία δεν μπορεί κανείς να γίνει πάπας, αποκλείεται να του εδίδαξε τέτοιου τύπου μεταφυσικές. Εκείνος ακολούθησε την πεπατημένη και αν ξέφυγε και λίγο, το κακό ήταν μικρό»

(Απόσπασμα από σελ. 164 – 167).

Louis-Charles Fougeret
de Monbron
Μαργκώ, η μανταρίστρα
Μτφ. Μαρία Γυπαράκη
Εκδ. Στιγμός, 2021,
σελ. 184
Τιμή 13 ευρώ