«Εχω δικαίωμα να χαρώ το παιχνίδι και χωρίς αγωνία»

Υπάρχει μία άτυπη συνθήκη που χαρακτηρίζει τη σχέση του ελληνικού κοινού με τα είδωλά του, είτε αυτά προέρχονται από τον χώρο της τέχνης είτε του αθλητισμού είτε της πολιτικής. Κάποια καταγράφονται στη συλλογική συνείδηση με το μικρό τους όνομα. Είναι, για παράδειγμα, η «Μελίνα», ο «Ανδρέας», η «Αλίκη». Πρόσωπα που η απόσταση την οποία προκαλεί η αίγλη τους σαν να εκμηδενίζεται από μια αίσθηση ότι είναι «δικοί σου» άνθρωποι, ότι κάπως «συνομιλείς» απευθείας μαζί τους, ότι κι εκείνοι, ενώ συνδιαλέγονται με ένα τεράστιο κοινό, απευθύνονται σε εσένα προσωπικά. Αυτή η αύρα αμεσότητας όμως που τους περιβάλλει, αντί να μειώνει τον θαυμασμό, τον πολλαπλασιάζει. Ανάμεσα σε αυτά τα πρόσωπα, τα πολύ λίγα στην Ελλάδα, και η «Χαρούλα», όπως έχει καταγραφεί στη συνείδησή μας από το συναίσθημά μας. Αλλά, συγχρόνως, και η Χάρις Αλεξίου που εδώ και πενήντα, περίπου, χρόνια γράφει από μόνη της ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια του ελληνικού τραγουδιού, του ελληνικού πολιτισμού – και αυτό έχει καταγραφεί στο συναίσθημά μας από τη συνείδησή μας.

Οι αφορμές για μια συζήτηση μαζί της είναι πάντα και αιτίες. Εξάλλου, μια αποστροφή του λόγου της και όσα μπορεί να σηματοδοτεί, εύκολα ξεστρατίζει γοητευτικά την κουβέντα. Ούτως ή άλλως όμως, είναι ένα είδος ανατροπής να μιλάς με την κορυφαία ελληνίδα τραγουδίστρια για τη συμμετοχή της σε μια αρχαία τραγωδία. Για να κρατήσουμε μια σειρά λοιπόν, ας αρχίσουμε από αυτό. Από την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του Γιώργου Νανούρη, μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου, μουσική του Αγγελου Τριανταφύλλου με τους Λένα Παπαληγούρα, Μιχάλη Σαράντη, Νίκο Ψαρρά, Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη, Προμηθέα Αλειφερόπουλο, Κίττυ Παϊταζόγλου, εξαμελή χορό και τη Χάρι Αλεξίου στον ρόλο της Αθηνάς, που θα ξεκινήσει τις παραστάσεις στην Επίδαυρο, στις 2, 3 και 4 Ιουλίου. Αν και θεωρώ κάπως αμήχανο να ρωτήσω το «γιατί» της επιλογής της – ό,τι θέλει δικαιούται να κάνει -, η ίδια απαντά αφοπλιστικά στην ερώτηση που αιωρείται.

«Μου αρέσει ο εαυτός μου σε αυτή τη φάση που είμαι. Μου αρέσει που, αν και το καθυστέρησα λίγο, πήρα την απόφαση να τελειώνω με το live τραγούδι. Μου αρέσει που έχω όρεξη να κάνω καινούργια πράγματα. Δεν είμαι ο τύπος που θα αράξει στον καναπέ και θα βλέπει Netflix – πολύ Netflix είδαμε στην καραντίνα, φτάνει. Δεν περνάω καλά έτσι. Οχι ότι είμαι συνέχεια στην πρίζα, αλλά μου αρέσει το καλλιτεχνιλίκι, βρε παιδί μου. Να, τώρα που διαβάζω τον Ευριπίδη, όχι μόνο για τον μικρό ρόλο που έχω στην παράσταση αλλά επειδή μου ανοίγει ορίζοντες, με οδηγεί σε νέες καταστάσεις. Μου αρέσει που ενώ ξεκινήσαμε με τον Σταύρο Ράγια να κάνουμε ένα αναλόγιο στον Ιανό με τη “Μεταμφίεση” του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη, το εξελίξαμε και είπαμε “Πάμε να το παίξουμε και σε μία σκηνή, να κάνουμε το παιχνίδι μας”. Μου αρέσει το παιχνίδι. “Ελα να παίξεις” μου είχε πει ο Χατζιδάκις όταν συνεργαστήκαμε στον Σείριο. Εχω δικαίωμα να χαρώ το παιχνίδι και, τώρα πια, χωρίς αγωνία. Δεν έχω να αποδείξω κάτι. Πιστεύω ότι μπορώ να το κάνω αυτό στο θέατρο και, αφού μπορώ, θα το κάνω. Και μάλιστα πολύ σοβαρά. Δεν το προκαλώ, με προκαλεί. Και μου προκαλεί ευτυχία».

Αυτή την αγωνία την άφησε ποτέ πίσω της ως τραγουδίστρια; «Στο τραγούδι πάντα ήθελα να αποδείξω κάτι. Πάντα ένιωθα ότι κρίνομαι». Ακόμη και μετά την καθιέρωσή της στην κορυφή; «Τότε ακόμη περισσότερο. Οσο πιο πολύ σε αγαπάνε, τόσο πιο πολύ θέλεις να αποδείξεις ότι καλά κάνουν και σε αγαπάνε. Τόσο πιο μεγάλη αγωνία έχεις να δικαιώσεις την προσδοκία του κοινού σου».

«Δεν είμαι κολλημένη στη νοσταλγία»

Μιλάμε για τη δική της γενιά στο τραγούδι, αυτή τη γενιά των μεγάλων φωνών και των σπουδαίων ερμηνειών που άλλαξαν τη σχέση του κοινού με τους τραγουδιστές. Μου λέει ότι η συνεργασία με τους συνθέτες εκείνης της εποχής, τον Καλδάρα, τον Λοΐζο, τον Σπανό, ήταν σαν θητεία σε διαφορετικές σχολές. «Και τώρα έχουμε πολλές καλές φωνές. Δεν παράγεται όμως έργο. Οσο και να θεωρώ ότι καταλαβαίνω τη νέα γλώσσα, έχω σφραγίσει τόσο έντονα τα πρότυπά μου ώστε δεν μπορώ να κατανοήσω αυτό που αρέσει – ή που περνάει ότι αρέσει σήμερα. Δεν είμαι κολλημένη στη νοσταλγία αλλά τη συγκίνηση πάντα την αναζητώ. Και στη φωνή και στη μουσική και στον στίχο. Δεν μπορώ να ακούω συνέχεια ρουμπίτσες… Ξέρεις, περάσαμε και μια εποχή λίγο της απελευθέρωσης, του να μην έχουμε ενοχές και όλο αυτό κατακάθισε ως μια ελαφρότητα. Οκέι, πρέπει να είσαι κουλ, αλλά πόσο κουλ πια; Θέλω να δω και τις ρωγμές του καλλιτέχνη. Οχι κατάθλιψη και μίρλα αλλά τόση χαρά πια; Είναι τόσο χαρούμενοι όλοι δηλαδή;».

Υπολογίζει πόση ώρα έχουμε στη διάθεσή μας έως ότου πάει στην πρόβα. Δεν βιάζεται αλλά έχω την αίσθηση ότι αδημονεί να βρεθεί ανάμεσα στους καινούργιους της συνεργάτες, να μοιραστεί μαζί τους αυτή την έξαρση της προετοιμασίας. Τη ρωτάω για τις διαφορές ανάμεσα στην προσέγγιση ενός ρόλου και μιας ερμηνείας στο τραγούδι. «Στο τραγούδι ήμουν πάντα ο εαυτός μου. Παρ’ όλο που η κάθε ερμηνεία έχει διαφορετικές απαιτήσεις, ήμουν πάντα εγώ. Τώρα, στο θέατρο, πρέπει να υποδυθώ κάποια άλλη. Κι αυτό είναι το καινούργιο που με συναρπάζει». Μου λέει, με ένα είδος υποφώσκουσας στοργής (είναι το χαρακτηριστικό της «Χαρούλας» – εδώ ταιριάζει απόλυτα – που πάντα ήταν γενναιόδωρη με τους νεότερους συνεργάτες της), πόσο τη βοηθάει σε αυτό ο Γιώργος Νανούρης. Σε δική του σκηνοθεσία ανέβηκε άλλωστε, πριν από τέσσερα χρόνια, για πρώτη φορά στη θεατρική σκηνή, με το «Χειρόγραφο». «Εχει μία ουσιαστική φινέτσα στη δουλειά του. Και αγαπάει τους ηθοποιούς με τους οποίους συνεργάζεται. Είναι ο υπέροχος τρόπος του που, ενώ διορθώνει εσένα, σου δημιουργεί την αίσθηση ότι ο ίδιος προσπαθεί να διορθωθεί μέσα από αυτό, κάτι που σε κάνει να νιώθεις υπέροχα. Και σε αυτή την παράσταση, την πρώτη του στην Επίδαυρο, έχει πετύχει μια σπουδαία, καλλιτεχνικά, λιτότητα που δεν αφαιρεί αλλά επισημαίνει».

«Κάποια στιγμή καβαλήσαμε το καλάμι…»

Μιλάει για τις καινούργιες φιλίες που έκανε στον χώρο του θεάτρου – με τον Κώστα Μπερικόπουλο, τον Νίκο Καραθάνο που τη σκηνοθέτησε στην εξαιρετική «Οπερέτα» του Γκομπρόβιτς – περιγράφει με ενθουσιασμό την ατμόσφαιρα στις πρόβες, αναφέρεται στους καινούργιους και νεότερούς της «συναδέλφους» με τη συγκίνηση του καλλιτέχνη που μοιράζεται μαζί τους, απολύτως ισότιμα, την κοινή προσμονή. Δεν μεταφράζει την τεράστια εμπειρία της σε σοφία. Μιλάει και λάμπει το πρόσωπό της, είναι σαν να σου εξομολογείται μια ζωογόνο σκανταλιά. Αυτή η γυναίκα ακτινοβολεί νεανικότητα. Πώς την ορίζει η ίδια; «Για να στο πω με δυο λέξεις, το να μπορείς να το δεις κι αλλιώς. Κοίταξε, με το τραγούδι έχω περάσει μέσα από πολλές εποχές. Οι δεκαετίες που ζήσαμε, τα “πρέπει” που επικρατούσαν τότε, οι πνευματικοί άνθρωποι με τους οποίους ήρθαμε κοντά, μας έκαναν να πάρουμε κάπως πιο σοβαρές και αυστηρές, πιο απόλυτες «πόζες». Ερχεται όμως κάποια στιγμή που συνειδητοποιείς ότι μπορεί να είναι και πιο απλά τα πράγματα. Οτι μπορούν να γίνουν και αλλιώς και να είναι το ίδιο όμορφα. Εντάξει, κάποια στιγμή καβαλήσαμε το καλάμι και δικαίως το καβαλήσαμε γιατί η ζωή μάς πήγε εκεί που μας πήγε, αλλά καιρός να το ξεκαβαλήσουμε. Η επιστροφή στην απλότητα όμως προϋποθέτει το να έχεις μπει στη σύνθεση, να έχεις μπερδευτεί, ταλαιπωρηθεί, χαθεί, να έχεις περάσει από τα σκοτάδια σου και, ξαφνικά, να βρεθείς σε ένα φως και να δεις πιο φιλικά και τις πιο απλές εκδοχές της Τέχνης σου, της ζωής σου, της πραγματικότητας». Ορίζει λοιπόν τη νεανικότητα και από τη διάθεση να κοιτάξει κάποιος και πιο πέρα από αυτά που θεωρεί «δικά του»; «Ε, ναι. Να μην πω δηλαδή ότι μου αρέσουν κάποια κομμάτια της τραπ; “Ακούω” τον ρυθμό τους με το σώμα μου, είναι ωραίο αυτό. Και λέω στον γιο μου, τον Μάνο, να μου δώσει κάποια τέτοια κομμάτια για να κάνω τη γυμναστική μου πιο ευχάριστη. Ξέρεις, όλα για κάποιο λόγο γεννιούνται και υπάρχουν. Και στη μουσική όλα τα είδη είναι χρήσιμα».

Μίλησε για επιστροφή. Σε μία φάση επιστροφής είναι, αυτήν την εποχή, και η ίδια. Πρόσφατα μετακόμισε, επέστρεψε στην κυριολεξία, στη Νέα Σμύρνη και στην πολυκατοικία όπου ζούσε πριν από 35 χρόνια όταν ήταν ακόμη παντρεμένη με τον Αχιλλέα Θεοφίλου. Στο ίδιο οικοδόμημα ζει και ο ίδιος αλλά και η οικογένεια του γιου τους, του Μάνου. «Εχω κάνει αρκετούς κύκλους στη ζωή μου. Κλείνουν οι παλιοί, ανοίγουν καινούργιοι, και αυτό κάτι ξεκαθαρίζει μέσα μου. Είναι όπως έλεγα πριν, η ανάγκη για μια επιστροφή στη λιτότητα. Και στους δικούς μου ανθρώπους, στον γιο μου, στους φίλους μου. Στη ζωή μου εξοικειώθηκα με τις μεγάλες κλίμακες. Τα μεγάλα σπίτια, τα μεγάλα θέατρα, τα μεγάλα στάδια, τα μεγάλα ακροατήρια. Αυτό το έζησα, το χόρτασα, το χάρηκα, το απόλαυσα. Τώρα όμως θέλω να απολαύσω και κάτι άλλο. Και, τελικά, νομίζω ότι αυτό με οδηγούσε πάντα στη ζωή μου. Οτι ήθελα να απολαμβάνω ό,τι έκανα».

«Δεν συμφωνούσα πια με τη φωνή μου»

Εναν κύκλο έκλεισε και με την απόφασή της να σταματήσει τις live εμφανίσεις που δημοσιοποιήθηκε πριν από έναν, περίπου, χρόνο. Το πρωτοφανές κύμα αγάπης που δέχθηκε, τότε, από τον κόσμο τής κάνει εντύπωση μέχρι σήμερα, αν και ήταν κάτι που θα έπρεπε να το περιμένει την εποχή των σόσιαλ μίντια. Στέκεται περισσότερο όμως στην ουσία αυτής της απόφασης. «Δεν συμφωνούσα πια με τη φωνή μου, με αυτό που άκουγα. Οπότε για ποιον λόγο να το τρενάρω; Για να κάνω ακόμη έναν δίσκο; Μου φαίνεται πολύ αστείο. Και στο κάτω-κάτω αυτή ήταν η ζωή μου; Οτι, δηλαδή, αν δεν τραγουδάω δεν θα είμαι καλά; Πρόκειται βέβαια για μια απώλεια. Σαν να έχω χάσει ένα μέλος του σώματός μου ή έναν δικό μου άνθρωπο. Και χρειάζεται ένα διάστημα πένθους και διαχείρισης της νέας πραγματικότητας. Αλλά έχω και μια ωραία ζωή. Εχω φίλους, έχω ενδιαφέροντα. Δεν αισθάνομαι σαν συνταξιούχος που τώρα που δεν έχει με τι να ασχοληθεί, θα κάνει κινέζικα, αλλά μπορεί και να κάνω κινέζικα».

Εχω τόση ώρα απέναντι μου μια γυναίκα από αυτές που καταργούν τον παράγοντα «ηλικία». Χωρίς μακιγιάζ και με ένα χρωματιστό καφτάνι, εντυπωσιακά αδυνατισμένη, εκπέμπει ατόφια τη στέρεα, γήινη θηλυκότητά της. Η «ερωτική Χαρούλα» άλλωστε δεν είναι απλώς μια κατηγορία τραγουδιών της. «Ο έρωτας έπαιξε πολύ μεγάλο ρόλο στη ζωή μου. Και ακόμη και τώρα θέλω να είμαι ερωτεύσιμη. Μου αρέσει που είμαι γυναίκα. Μου αρέσει να είμαι όμορφη. Και μου αρέσει να δω ότι, απέναντί μου, κάποιος με φλερτάρει». (Και κάπου εδώ η συνέντευξη εξελίσσεται σε κουβέντα μεταξύ δύο γυναικών και κλείνει το μαγνητόφωνο.)

Φεύγοντας από το διαμέρισμα της Νέας Σμύρνης, κάνω μια προβολή στον χρόνο. Σε εκείνα τα βράδια του Ιουλίου που η Χάρις Αλεξίου θα υποκλιθεί στο κοινό της Επιδαύρου. Πιστεύω ότι το χειροκρότημα και η συγκίνηση του κόσμου θα κατατάξουν αυτή τη στιγμή σε μία από τις «δυνατές» τής παράστασης.