Η συμβίωση, η ψηφιακή εποχή και {LF}η Ελλάδα στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής

Το αίτημα για τον χώρο θα είναι το νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Με αυτή την ιδέα διαμόρφωσε ο επιμελητής της 17ης Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας Χασίμ Σαρκίς (κοσμήτορας της Σχολής Αρχιτεκτονικής και Σχεδιασμού στο ΜΙΤ) το θέμα της διοργάνωσης, με τη διατύπωση του ερωτήματος: «How we Live together?». Το θέμα προτάθηκε λίγους μήνες πριν από την πανδημία. Και ο Σαρκίς εξηγεί στην παρουσίασή του ότι «πολλοί από τους λόγους που αρχικά μας οδήγησαν να θέσουμε αυτό το ερώτημα – η εντεινόμενη κλιματική κρίση, οι μαζικοί εκτοπισμοί πληθυσμών, οι πολιτικές αστάθειες σε όλο τον κόσμο και οι αυξανόμενες φυλετικές, κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες – μας οδήγησαν σε αυτή την πανδημία και έχουν γίνει ακόμη πιο συναφείς».

Οι επικεφαλής έθεσαν στους αρχιτέκτονες το ερώτημα επειδή δεν είναι ικανοποιημένοι από τις απαντήσεις που προκύπτουν σήμερα από την πολιτική. «Οι πόλεις μας έχουν επεκταθεί εδώ και πολύ καιρό πέρα από το κεντρικό μοντέλο των διαχωρισμένων χρήσεων γης σε ομάδες με εισοδηματικά κριτήρια… Για να παραφράσω το τραγούδι του Prince, συνεχίζουμε να διασκεδάζουμε σαν να ήταν το 1999. Ομως δεν μπορούμε πλέον να περιμένουμε από τους πολιτικούς να προτείνουν μια πορεία προς ένα καλύτερο μέλλον. Καθώς η πολιτική συνεχίζει να διχάζει και να απομονώνει τους ανθρώπους, μπορούμε να προσφέρουμε εναλλακτικούς τρόπους συμβίωσης μέσω της αρχιτεκτονικής».

ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΑΠΘ. Η ελληνική συμμετοχή επιχειρεί να δώσει μια απάντηση στο κεντρικό θέμα της έκθεσης παρουσιάζοντας την αρχιτεκτονική και πολεοδομική διαδρομή του άξονα της οδού Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη. Η πρόταση «Η Λεωφόρος της Κοινωνίας των Εθνών – Ο Γνωστός Αξονας της Αριστοτέλους στη Θεσσαλονίκη», «BOULEVARD DE LA SOCIÉTÉ DES NATIONS – ΤΗΕ WELL-KNOWN ARISTOTLE AXIS ΙΝ THESSALONIKI» είναι της ομάδας διδασκόντων του Τμήματος Αρχιτεκτόνων της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Νίκου Καλογήρου, Μαρίας Δούση, Δημήτρη Θωμόπουλου, Δημήτρη Κονταξάκη, Σοφοκλή Κωτσόπουλου, Θεμιστοκλή Χατζηγιαννόπουλου. Η Λεωφόρος της Κοινωνίας των Εθνών είναι μια μεγάλη δράση αστικού εκσυγχρονισμού, που σχεδιάστηκε από τον γάλλο αρχιτέκτονα-πολεοδόμο Ερνέστ Εμπράρ, πριν από 100 χρόνια, ως ένα πολυπολιτισμικό σταυροδρόμι. Η έκθεση λειτουργεί σε δύο χώρους ταυτόχρονα, ένα τμήμα της στο ελληνικό περίπτερο της Βενετίας και ένα in situ στο Μπέη Χαμάμ στην περιοχή της Αριστοτέλους. Η έκθεση στο ελληνικό περίπτερο της Βενετίας επικεντρώνεται στη σημερινή λειτουργία του άξονα της Αριστοτέλους, επιχειρώντας να αναδείξει τη χωρική συνύπαρξη κατοίκων, επισκεπτών, μεταναστών και προσφύγων. Ο προβληματισμός για το παρόν και τη μελλοντική ανάπλαση της πόλης συμπυκνώνεται στον εμβληματικό εγκάρσιο άξονα της σύγχρονης Θεσσαλονίκης.

Η διεθνής έκθεση που ξεκίνησε χωρίς επίσημα εγκαίνια λόγω υγειονομικών μέτρων θα είναι ανοιχτή στο κοινό έως τις 21 Νοεμβρίου. Περιλαμβάνει 112 συμμετοχές από 46 χώρες με αυξανόμενη αντιπροσωπεία από την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και την Ασία και με ευρεία γυναικεία εκπροσώπηση.

ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ. Μεταξύ των συμμετοχών, το γαλλικό περίπτερο προσκαλεί τους επισκέπτες σε ένα ταξίδι σε όλον τον κόσμο, παρουσιάζοντας με το φιλμ «Communities at Work» του επιμελητή Κριστόφ Ιτέν πώς οι κοινότητες στην Ευρώπη, την Ασία, την Αμερική και την Αφρική μεταμορφώνουν το περιβάλλον τους ανάλογα με τις ανάγκες και την καθημερινή τους ζωή.

Οσον αφορά το ζήτημα της στέγασης, το νορβηγικό γραφείο Helen&hard προτείνει μια πειραματική απάντηση στο πρόβλημα της συγκατοίκησης με μια ξύλινη δομή που τοποθέτησε στο σκανδιναβικό περίπτερο. Το Λουξεμβούργο με την έκθεση που σχεδίασε η Σάρα Νοέλ ντε Αραούγιο (Studio SNCDA) διερευνά εναλλακτικούς τρόπους ζωής εν μέσω της στεγαστικής κρίσης, δημιουργώντας ένα πρότυπο κατοικίας που αμφισβητεί την κατανόηση των σχέσεων που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ αρχιτεκτονικής και γης. Και το περίπτερο των ΗΠΑ αναδεικνύει την αισθητική της κατασκευής με ξύλινο σκελετό στην αμερικανική αρχιτεκτονική μέσω της έκθεσης «American Framing». Οι επιμελητές, καθηγητής του Πανεπιστημίου του Ιλινόις Πολ Αντερσεν και αρχιτέκτονας Πολ Πράισνερ, παρουσιάζουν τις σύγχρονες δυνατότητες δημιουργίας ενός νέου είδους αρχιτεκτονικής χρησιμοποιώντας αυτή την κατασκευαστική πρακτική της ξύλινης πλαισίωσης που είναι διαδεδομένη στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στη φετινή διοργάνωση η ψηφιακή πραγματικότητα είναι έντονα τονισμένη. Η Γερμανία έδειξε ένα οπτικά άδειο περίπτερο με μόνο κωδικούς QR στους τοίχους που ανακατευθύνουν τους επισκέπτες σε βίντεο. Το γερμανικό περίπτερο με τίτλο «2038» φαντάζεται τον κόσμο στην εποχή της «Νέας Γαλήνης» και αφηγείται την «ιστορία ενός κόσμου στον οποίο όλα έχουν σχεδόν πάει καλά», ένα εναλλακτικό μέλλον. Η Ρωσία, από την άλλη πλευρά, άνοιξε με φυσικά εγκαίνια το ανακαινισμένο περίπτερό της που έχει μεταβεί στον διαδικτυακό κόσμο επεκτείνοντας το πρόγραμμα του περιπτέρου πέρα από το χρονικό πλαίσιο της Μπιενάλε. Το διαδικτυακό έργο που ξεκίνησε το 2020 θα συνεχιστεί έως την επόμενη διετία ως ψηφιακό περίπτερο.