Η ρελάνς του Φρανσουά Πινό στη σύγχρονη τέχνη

Ποιος είπε ότι όταν έχεις δισεκατομμύρια είναι εύκολο τα όνειρά σου να γίνουν πραγματικότητα; Ζωντανή απόδειξη περί του αντιθέτου αποτελεί ο γάλλος επιχειρηματίας Φρανσουά Πινό, το όνειρο του οποίου ναυάγησε στο παρά πέντε κι αναγκάστηκε να αλλάξει όχι μόνο πόλη, αλλά και χώρα για να υλοποιήσει ένα μέρος του. Είδε τον αντίπαλό του Μπερνάρ Αρνό να τον προλαβαίνει και να δημιουργεί ένα εγχείρημα πολύ κοντά σε εκείνο που ο ίδιος είχε αρχικά οραματιστεί. Και δύο δεκαετίες μετά, με προσπάθειες, απογοητεύσεις και εκατοντάδες εκατομμύρια, θα δει επιτέλους το Σάββατο το φιλόδοξο σχέδιό του να παίρνει σάρκα και οστά: να εγκαινιάζεται το μουσείο που θα φιλοξενήσει τη συλλογή του με έργα σύγχρονης τέχνης, στην καρδιά του Παρισιού, στο κτίριο του παλαιού χρηματιστηρίου.

Η αναμέτρηση ανάμεσα στην αφρόκρεμα των 10.000 έργων σύγχρονης τέχνης (από το 1960 έως σήμερα) που θα φιλοξενηθούν στα 7.000 τ.μ. του νέου μουσείου – εκ των οποίων το 90% δεν έχει παρουσιαστεί ποτέ δημοσίως – και στο μεταμορφωμένο κτίριο, την ευθύνη του οποίου έχει ο βραβευμένος με Πρίτσκερ, Ταντάο Αντο, θα είναι μεγάλη.

Το ιστορικό κτίριο του 18ου αι., που αρχικά δημιουργήθηκε ως αγορά σιτηρών, λειτουργεί ως κέλυφος μέσα στο οποίο ο ιάπωνας αρχιτέκτονας έχει δημιουργήσει έναν κύλινδρο από σκυρόδεμα ύψους 9 μ. και διαμέτρου 33 μ., αφήνοντας άθικτο το μέγαρο του μετέπειτα χρηματιστηρίου. Κι όλα αυτά βρίσκονται κάτω από τον εμβληματικό θόλο του, διαμέτρου 35 μ., έργο του 1838, με πηγή έμπνευσης τον αντίστοιχο του Πανθέου στη Ρώμη. Ο θόλος αυτός αντικατέστησε τον προηγούμενο από σίδηρο και χαλκό, που δεν είχε εισπράξει διόλου θετικά σχόλια από τον Βίκτωρα Ουγκώ – τον είχε χαρακτηρίσει ως υπερμέγεθες αγγλικό τζόκεϊ (καπέλο) – και με τη σειρά του είχε αντικαταστήσει έναν προηγούμενο – τον μεγαλύτερο στη Γαλλία της εποχής – που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά.

Τα εγκαίνια που έχουν προγραμματιστεί για το Σάββατο θα πραγματοποιηθούν με έναν χρόνο καθυστέρηση λόγω της πανδημίας και στο εν λόγω μουσείο θα παρουσιαστούν έργα ζωγραφικής, γλυπτά, βίντεο, φωτογραφίες κι εγκαταστάσεις 80 καλλιτεχνών, συμπεριλαμβανομένων των Τσαρλς Ρέι, Ντέμιαν Χερστ, Τζεφ Κουνς και Μαρλέν Ντιμά, ενώ υπάρχουν επίσης εστιατόριο υπό τον βραβευμένο με αστέρι Μισλέν Μισέλ Μπρα κι ένα αμφιθέατρο 284 θέσεων.

Στην είσοδο του μουσείου, μια μεγάλη ζωφόρος του ακριβότερου εν ζωή γάλλου καλλιτέχνη, του 85χρονου Μάρσιαλ Ρέις, υπό τον τίτλο «Η πλαζ» (2012) θα υποδέχεται τους επισκέπτες και θα τους οδηγεί στο αίθριο, όπου έχει εγκατασταθεί το κέρινο γλυπτό του ελβετού γλύπτη Ουρς Φίσερ. Πρόκειται για ένα ακριβές αντίγραφο του έργου του φλαμανδού γλύπτη Τζαμπολόνια που απεικονίζει την Αρπαγή των Σαβίνων – έκανε το ντεμπούτο του το 2011 στο Αρσενάλε της Βενετίας, στο πλαίσιο της 54ης Μπιενάλε – και το οποίο θα καίγεται για έξι μήνες μετά τα εγκαίνια, ως τη στιγμή που δεν θα απομείνει τίποτα από αυτό.

Οι επεμβάσεις που έχουν γίνει στο κτίριο είναι πλήρως αναστρέψιμες και κόστισαν 160 εκατ. ευρώ. Ο Φρανσουά Πινό πέραν αυτών των χρημάτων για να χρησιμοποιήσει το κτίριο για τα επόμενα 50 χρόνια κατέβαλε στον Δήμο του Παρισιού 15 εκατ. ευρώ εφάπαξ και θα πληρώνει επιπλέον 60.000 ευρώ ενοίκιο ετησίως μαζί με μέρος των εσόδων από τα εισιτήρια.

Τα έξοδα ωστόσο δεν προβληματίζουν τον 84χρονο, στον οποίο ανήκουν ο οίκος δημοπρασιών Κρίστις και ο όμιλος Κέρινγκ που διαχειρίζεται κορυφαίες φίρμες στον χώρο της μόδας, όπως οι Gucci, Alexander McQueen και Bottega Veneta, καθώς η περιουσία του εκτιμάται στα 35,3 δισ. ευρώ. Μεγαλύτερη σημασία για εκείνον έχει να μπορέσει να αναμετρηθεί με τον 72χρονο Μπερνάρ Αρνό – πρόεδρο της Louis Vuitton, της μεγαλύτερης εταιρείας ειδών πολυτελείας στον κόσμο, και πλουσιότερο άνδρα της Γαλλίας με περιουσία 127,2 δισ. ευρώ – και να βγει, ει δυνατόν, νικητής στη λεγόμενη «μάχη των δισεκατομμυριούχων» που έχει ξεσπάσει μεταξύ τους. Μάχη που ως αυτή τη στιγμή δίνει το προβάδισμα στον Αρνό, γεγονός που δεν οφείλεται στα δισεκατομμύρια που τους χωρίζουν αλλά στο ότι ο Πινό, αν και είχε πρώτος την ιδέα να δημιουργήσει ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης στο Παρίσι με άξονα τη συλλογή του, τελικά ήρθε δεύτερος.

Το αρχικό του σχέδιο, το 2004, ήταν να κατασκευάσει ένα τεράστιο κτίριο από σκυρόδεμα και γυαλί σε ένα εγκαταλελειμμένο νησί του Σηκουάνα, 4,8 χλμ. μακριά από τον Πύργο του Αϊφελ, απομακρύνοντας τα ερείπια ενός εγκαταλελειμμένου εργοστασίου της Ρενό. Εναν χρόνο αργότερα, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το έργο έπειτα από καταγγελίες από περιβαλλοντικές ενώσεις, προβλήματα με την αδειοδότηση και νομικά ζητήματα που είχαν προκύψει. Αντ’ αυτού, ο Πινό μετέφερε τη συλλογή του στο Παλάτσο Γκράσι στο Μεγάλο Κανάλι της Βενετίας, το οποίο άνοιξε το 2006, και τρία χρόνια αργότερα εγκαινίασε ένα δεύτερο μουσείο, στα παλιά τελωνεία, την Πούντα ντέλα Ντογκάνα, στην άλλη όχθη του καναλιού, έργα που φέρουν επίσης την υπογραφή του Αντο. Στο μεταξύ, ο Μπερνάρ Αρνό το 2017 εγκαινίασε τον δικό του χώρο τέχνης στο Παρίσι με την αρχιτεκτονική σφραγίδα του επίσης βραβευμένου με Πρίτσκερ, Αμερικανού Φρανκ Γκέρι, κόβοντας πρώτος το νήμα ενός ιδιωτικού μουσείου με έργα σύγχρονης τέχνης προερχόμενα από μια εκπληκτικού βεληνεκούς συλλογή.