Ο κουμπάρος του Πούτιν και ο θάνατος του ποιητή

Για τους Ουκρανούς το όνομα του Βίκτορ Μεντβετσούκ, ολιγάρχη και – εδώ και λίγες ημέρες – κατηγορουμένου για εθνική προδοσία, είναι συνδεδεμένο κυρίως με δύο άλλα ονόματα. Το πρώτο είναι του Βλαντίμιρ Πούτιν: Το 2004 ο ρώσος πρόεδρος βάφτισε την κόρη του Μεντβετσούκ, επισφραγίζοντας με αυτόν τον τρόπο την προηγούμενη και -κυρίως – τη μελλοντική τους σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας. Οι σχέσεις του Μεντβετσούκ με τον Πούτιν ενέπνεαν δέος στους φίλους και φόβο στους πολιτικούς του αντιπάλους. Αυτές ακριβώς οι σχέσεις, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, ήταν και η ασπίδα του Μεντβετσούκ όλα τα χρόνια που διαρκεί η ρωσική εισβολή στην Κριμαία και στο Ντονμπάς.

Σε αυτά τα χρόνια ο Μεντβετσούκ συνέχισε όχι μόνο να ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα στη Ρωσία και στην υπό κατάληψη Κριμαία αλλά και να προωθεί δημοσίως τις θέσεις του Κρεμλίνου μέσα από τα τρία κανάλια πανεθνικής εμβέλειας, τον έλεγχο των οποίων απέκτησε κατά τη διάρκεια της προεδρίας Ποροσένκο. Παράλληλα, εμφανιζόταν ως αυτόκλητος διαμεσολαβητής της Ουκρανίας με τη Ρωσία σε θέματα όπως η απελευθέρωση αιχμαλώτων πολέμου ή η προμήθεια στην Ουκρανία του ρωσικού εμβολίου κατά του κορωνοϊού. Είναι συνεπικεφαλής του φιλορωσικού κόμματος «Αντιπολιτευόμενη Πλατφόρμα», το οποίο σύμφωνα με δημοσκοπήσεις έρχεται τρίτο στις προτιμήσεις των Ουκρανών μετά το κυβερνών κόμμα και το κόμμα του πρώην προέδρου Πέτρο Ποροσένκο.

Το δεύτερο όνομα με το οποίο ο Μεντβετσούκ είναι συνδεδεμένος στη συνείδηση των Ουκρανών είναι του Βασίλι Στους. Παρά το γεγονός ότι επρόκειτο για διακεκριμένο ποιητή και αντικαθεστωτικό, σήμερα ο Στους και ο θάνατός του θα απασχολούσαν κυρίως τους λογοτεχνικούς κύκλους και όχι τα πρωτοσέλιδα των ουκρανικών εφημερίδων. Μέχρι τις 4 Σεπτεμβρίου 1985, όταν ο Στους άφησε την τελευταία του πνοή σε σοβιετική φυλακή, το καθεστώς είχε ήδη εξολοθρεύσει εκατομμύρια αντικαθεστωτικούς, για τους περισσότερους εκ των οποίων δεν έχει γραφτεί ούτε αράδα. Ωστόσο υπάρχει ένα στοιχείο που ξεχωρίζει αυτή την υπόθεση: δικηγόρος του Στους στο δικαστήριο ήταν ο Βίκτορ Μεντβετσούκ.

Εκείνη την περίοδο συνήγορος υπεράσπισης οριζόταν από το κράτος και σύμφωνα με ορισμένους ιστορικούς ο Μεντβετσούκ στη θέση αυτή όχι μόνο δεν συνέβαλε στο να αθωωθεί ο Στους για το αδίκημα της «αντισοβιετικής δράσης και προπαγάνδας» αλλά, αντίθετα, προωθούσε για τον ποιητή τιμωρία σκληρότερη από εκείνη που ήθελε η Εισαγγελία. Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο ίδιος ο Στους είχε προσπαθήσει – ανεπιτυχώς – να απαλλαγεί από τον συγκεκριμένο δικηγόρο. Υστερα από πέντε χρόνια στη φυλακή ο Στους εξέπνευσε έχοντας εκτίσει το ήμισυ της ποινής του κάπου στα βάθη της Ρωσίας.

Αντίθετα με τον Στους, ο Μεντβετσούκ συνέχισε όχι μόνο τη ζωή του αλλά και το αδιάκοπο χτίσιμο της πολιτικής του καριέρας. Μέχρι και την περασμένη Πέμπτη, όταν, ύστερα από εννέα ώρες συνεδρίασης, δικαστήριο του Κιέβου επέβαλε στον Μεντβετσούκ τον περιοριστικό όρο του κατ’ οίκον περιορισμού με την υποχρεωτική χρήση βραχιολιού παρακολούθησης. Οι κατηγορίες σε βάρος του αφορούν οικονομικές συναλλαγές στην Κριμαία, και ειδικότερα τη διαδικασία αδειοδότησης μονάδας παραγωγής φυσικού αερίου στην Κριμαία, καθώς και υπόθεση στην οποία, σύμφωνα με την εισαγγελία, ο Μεντβετσούκ αποκάλυψε στους Ρώσους απόρρητα στρατιωτικά δεδομένα. Ενας ακόμα βουλευτής του κόμματος Μεντβετσούκ, ο Ταράς Κόζακ, που αντιμετωπίζει τις ίδιες κατηγορίες, δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο και καταζητείται.

Η κοινή γνώμη της Ουκρανίας εξέλαβε θετικά τις συγκεκριμένες εξελίξεις, όπως εξάλλου και το κλείσιμο – πριν από λίγους μήνες – των καναλιών του Μεντβετσούκ. Το κυβερνών κόμμα και ο πρόεδρος Ζελένσκι επίσης εμφανίζονται προς το παρόν κερδισμένοι από την υπόθεση. Αφενός ο Ζελένσκι επέδειξε ένα σθένος που λίγοι περίμεναν από αυτόν και αφετέρου, χτυπώντας απευθείας τα ρωσικά συμφέροντα στην Ουκρανία, αναμένεται να πάρει μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων του Ποροσένκο. Ωστόσο, ήδη από τις πρώτες ημέρες αναλυτές έχουν εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για την εξέλιξη της υπόθεσης. Οι κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Μεντβετσούκ, ενώ ηχούν πολύ επιβλητικές, δεν είναι από εκείνες που αποδεικνύονται εύκολα δικαστικά. Αναλυτές επισημαίνουν ότι θα ήταν πολύ πιο εύκολο να «αφοπλιστεί» ο κουμπάρος του Πούτιν με μια απλή καταδίκη για κάποια φορολογική παράβαση παρά με τις συγκεκριμένες, χρονοβόρες και δύσκολα αποδεικνυόμενες κατηγορίες.