Συλλέγοντας αμφιλεγόμενες ιδέες

Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον εαυτό του ωφελιμιστή: πιστεύει ότι οι πράξεις κρίνονται από τις συνέπειές τους. Και για να φτάσει στα ζώα, πέρασε πρώτα από τους ανθρώπους. Το 1972 πρωτοέγραψε για την ηθική μας υποχρέωση να βοηθάμε τους ανθρώπους που ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Είχε επηρεαστεί από τις εικόνες της Μπιάφρας και πίστευε βαθιά στην έννοια της ατομικής ευθύνης. Οταν του έλεγαν ότι δεν είμαστε υποχρεωμένοι να βοηθήσουμε τους φτωχούς αφού δεν φέρουμε ευθύνη για τη φτώχεια τους, απαντούσε: «Κοιτάξτε, αν δείτε ένα παιδί να πνίγεται σε μια ρηχή λιμνούλα και δεν το σώσετε για να μη βρέξετε τα ρούχα σας, θα είναι φρικτό, δεν νομίζετε;».

Το βιβλίο του «Η ζωή που μπορείς να σώσεις» (2009) θεωρείται η βίβλος του κινήματος του αποτελεσματικού αλτρουισμού. Εδώ, ο Σίνγκερ αναπτύσσει μια από τις πολλές αμφιλεγόμενες ιδέες του που έχουν σημαδέψει τη διαδρομή του: ότι οι CEO των μεγάλων επιχειρήσεων πρέπει να λαμβάνουν πολύ υψηλές αμοιβές. Και να δωρίζουν ένα μέρος τους σε φιλανθρωπικές οργανώσεις, φυσικά, όπως το ζευγάρι που ήρθε στην επικαιρότητα αυτή την εβδομάδα εξαιτίας του διαζυγίου του, ο Μπιλ και η Μελίντα Γκέιτς. Είναι αλήθεια πως οι περισσότεροι δισεκατομμυριούχοι δεν το κάνουν, αλλά το ξέραμε, είναι άδικος ο καπιταλισμός.

Μια άλλη ιδέα του που προκάλεσε σάλο στην εποχή της είναι ότι οι γονείς παιδιών που γεννιούνται με βαριές αναπηρίες πρέπει να μπορούν, αν το επιθυμούν φυσικά, να τους κάνουν ευθανασία. Την υποστήριξε στο βιβλίο του «Πρακτική Ηθική» (1979) και τις επόμενες δεκαετίες πολλές διαλέξεις του διακόπηκαν ή ματαιώθηκαν εξαιτίας διαδηλώσεων διαμαρτυρίας. Κρίνοντας λοιπόν με ωφελιμιστικά κριτήρια, ότι δηλαδή εκείνη η θέση του ίσως να αποθάρρυνε πολύ κόσμο από το να γνωρίσει τις άλλες του ιδέες, έχει μετανιώσει που μπήκε σε αυτό το ολισθηρό πεδίο;

«Δεν έβλεπα ποτέ μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην άμβλωση και τη βρεφοκτονία», λέει ο αυστραλός φιλόσοφος σε μια συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού «New Yorker». «Και φυσικά υποστηρίζω πλήρως τα δικαιώματα των ανθρώπων με ειδικές ανάγκες. Αυτό που είπα τότε αφορούσε μόνο τα νεογέννητα με σοβαρές αναπηρίες, που δεν μπορούν να αποφασίσουν αν θέλουν να ζήσουν μια τέτοια ζωή. Οι διαμαρτυρίες ήταν έντονες, ναι, με χαρακτήρισαν Ναζί, θυμάμαι ακόμη ένα τρομακτικό δισέλιδο στο “Der Spiegel” με φωτογραφίες φορτηγών που μετέφεραν Εβραίους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μερικές φορές το μετανιώνω. Αλλοτε πάλι, κάνοντας τον απολογισμό, καταλήγω ότι δεν έκανα λάθος. Λαμβάνω ακόμη επιστολές από ανθρώπους με αναπηρία ή γονείς ανθρώπων με αναπηρία που συμφωνούν με εκείνη τη θέση μου».

Ο Σίνγκερ επηρεάστηκε πολύ στις απόψεις του για την ηθική από την ιστορία της οικογενείας του. Στο βιβλίο του «Σπρώχνοντας τον χρόνο» (2003), γράφει ότι ο παππούς του από τη μεριά της μητέρας του γνώρισε τη γιαγιά του επειδή εκείνος ενδιαφερόταν για τους άνδρες κι εκείνη για τις γυναίκες και συναντιόντουσαν για να το συζητήσουν. «Ενδιαφέρθηκα να μάθω περισσότερα για τον παππού μου επειδή ένιωθα ότι ήταν ο άνθρωπος στον οποίο ήμουν πνευματικά πιο κοντά», λέει στον «New Yorker». «Ηξερα ότι ήταν μέλος της “Ψυχολογικής Εταιρείας της Τετάρτης”, του Φρόιντ, ότι είχε γράψει μια μελέτη μαζί του, και ότι στη συνέχεια είχε συνεργαστεί με τον Αντλερ, τον ιδρυτή της Ατομικής Ψυχολογίας. Δεν μπορούσα να φανταστώ όμως ότι η γνωριμία του με τη γιαγιά μου οφειλόταν στην έλξη του καθενός για το δικό του φύλο».

Το 2015 κυκλοφόρησε «Το Μεγαλύτερο Καλό που Μπορείς να Κάνεις», όπου ο Σίνγκερ προέβλεψε την πανδημία. «Στα βιομηχανικά εκτροφεία υπάρχουν δύο κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία», σημειώνει. «Ο ένας είναι γνωστός, η ανάπτυξη βακτηρίων που είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Ο άλλος είναι ο κίνδυνος πανδημιών, όπως ήταν η γρίπη των χοίρων το 2009. Εγινα χορτοφάγος εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο μεταχειριζόμαστε τα ζώα. Υστερα ήρθε η κλιματική αλλαγή, στην οποία συμβάλλει αποφασιστικά η παραγωγή κρέατος. Και τώρα, με την πανδημία, έχει κανείς άλλον έναν ισχυρό λόγο να μην τρώει κρέας».

Η τελευταία αμφιλεγόμενη ιδέα του Πίτερ Σίνγκερ είναι να ιδρύσει, μαζί με δύο συναδέλφους του – τι άλλο; – την «Επιθεώρηση Αμφιλεγόμενων Ιδεών». Εδώ δεν θα αποσύρονται άρθρα επειδή συγκεντρώθηκαν υπογραφές εναντίον τους. Το πρώτο τεύχος μόλις κυκλοφόρησε, με ένα άρθρο που αναρωτιέται αν «γυναίκα» σημαίνει ενήλικο ανθρώπινο θήλυ, ένα άλλο που τάσσεται υπέρ της άμεσης δράσης για την αποτροπή της κακοποίησης των ζώων κι ένα ακόμη που εξετάζει το τεχνητό κώμα ως εναλλακτική λύση στη μακρά φυλάκιση. Οπως λέει ο φιλόσοφος, «πιστεύουμε ότι η προώθηση της ελευθερίας της σκέψης θα κάνει συνολικά περισσότερο καλό από κακό, ακόμη κι αν κάποιο άρθρο μπορεί να κάνει περισσότερο κακό από καλό»