Το μεγάλο στοίχημα του Ταμείου Ανάκαμψης

Τα κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης είναι πολλά και πολύτιμα. Η συμβολή των επιχορηγήσεων και των δανείων που αγγίζουν τα 32 δισ. ευρώ στην ανάπτυξη της οικονομίας είναι καθοριστική, τη στιγμή που η πανδημία έχει κλυδωνίσει τον παραγωγικό ιστό της χώρας και έχει συρρικνώσει το ΑΕΠ σε τέτοιο βαθμό που «το ρολόι θα γυρίσει» στο 2019 το επόμενο έτος.

Η κυβέρνηση ποντάρει στην κινητήρια δύναμη των κονδυλίων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης για την πυροδότηση της εκρηκτικής ανάκαμψης κατά 6,2% το 2022 και τη διατήρηση μετά το 2022 υψηλών ρυθμών μεταβολής στο ΑΕΠ, στο 4,1% το 2023 και στο 4,4% το 2024.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης αποτελεί αντίδοτο για την ανάρρωση της οικονομίας από την υγειονομική κρίση και εφαλτήριο για την επανεκκίνηση. Η προκαταβολή των 4 δισ. ευρώ για φέτος από τα συνολικά 32 δισ. ευρώ αναμένεται το καλοκαίρι να δώσει βαθιά ανάσα ρευστότητας στην αγορά και να «ξεπαγώσει» επενδύσεις.

Δεν είναι όμως μόνο το άμεσο και ισχυρό αναπτυξιακό αποτύπωμα των 250 έργων που περιλαμβάνει το πρόγραμμα, αλλά και η κινητήρια δύναμη για βαθιές μεταρρυθμίσεις σε νευραλγικούς τομείς όπως τα εργασιακά, η υγεία, η παιδεία, η δημόσια διοίκηση και η φορολογία που θα επηρεάσουν σημαντικά τη δομή και λειτουργία του κοινωνικού κράτους και τη ζωή των πολιτών.

Ο μηχανισμός προβλέπει την ενίσχυση επενδυτικών έργων με επίκεντρο την πράσινη ενέργεια, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και την αναβάθμιση επιχειρηματικών στρατηγικών μέσω εξαγορών, συγχωνεύσεων και συνεργασιών ώστε να αυξηθεί το μέγεθος και η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με το κυβερνητικό σχέδιο τα έργα θα ξεκινήσουν με εθνική χρηματοδότηση, δηλαδή με κεφάλαια από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και στους βασικούς άξονες και στόχους περιλαμβάνεται η αντιμετώπιση του τεράστιου κενού επενδύσεων χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει ανάκαμψη, αλλά ούτε και ανθεκτικότητα, καθώς υπονομεύεται από το υψηλό υφιστάμενο δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ.

Κεντρική επιδίωξη είναι η εμπροσθοβαρής και μεγάλη αύξηση των επενδύσεων, των ρυθμών ανάπτυξης, των θέσεων εργασίας και του ΑΕΠ.

Ολα τα παραπάνω ωστόσο δεν θα έρθουν ως «μάννα εξ ουρανού» και δεν θα υλοποιηθούν με αυτόματο πιλότο.

Ακόμα πιο δύσκολο γίνεται το εγχείρημα της ταχείας και αποτελεσματικής αξιοποίησης των πόρων καθώς η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει ότι ο μηχανισμός διαχείρισης πάσχει σοβαρά και συχνά καταγράφονται αγκυλώσεις και «χαώδεις» καταστάσεις στις αρμόδιες υπηρεσίες που κόστισαν ακριβά στη χώρα με απώλειες και σπατάλες κονδυλίων.

Το πλαίσιο λειτουργίας του Ταμείου Ανάκαμψης διαφέρει σημαντικά από τα παραδοσιακά χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, όπως για παράδειγμα το ΕΣΠΑ. Ο έλεγχος από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα θα είναι συνεχής και αυστηρός στη βάση συγκεκριμένων κριτηρίων και προαπαιτούμενων.

Με βάση τον κανονισμό του Ταμείου οι πόροι θα καταβάλλονται σε δόσεις, με την Κομισιόν να ελέγχει σε τακτά χρονικά διαστήματα την υλοποίησή τους και με κριτήρια αυστηρότερα σε σχέση με παλαιότερα ευρωπαϊκά κονδύλια.

Στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης γνωρίζουν ότι η ροή των χρημάτων θα συνδεθεί με συγκεκριμένους όρους και προϋποθέσεις και σε περίπτωση που τα ορόσημα και οι στόχοι δεν εκπληρώνονται θα μπαίνει κόφτης στις εκταμιεύσεις.

Πέραν της μεγάλης ανατροπής στη νοοτροπία και στον μηχανισμό του δημόσιου τομέα απαιτείται πολιτική εγρήγορση και συντονισμός για την έγκαιρη εκπλήρωση του πλέγματος των ρητρών για την εκταμίευση των πόρων. Δεν υπάρχει πολυτέλεια για λάθη, αστοχίες και αυθαιρεσίες στην επιλογή, τη διάρθρωση, το κοστολόγιο και τον τρόπο χρηματοδότησης των έργων, καθώς και για ολιγωρίες στο μεταρρυθμιστικό μέτωπο.

Αν η δημόσια διοίκηση, οι εμπλεκόμενοι φορείς και τα κέντρα λήψης των αποφάσεων «δεν βγουν από το τέλμα» υπάρχει σοβαρός κίνδυνος επανάληψης του φαινομένου των χαμένων ευκαιριών.