Στο μικροσκόπιο η επιρροή της θρησκείας στο Ισραήλ

Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Μαΐου έπρεπε κανονικά να αφιερωθεί στο Ισραήλ σε εντατικές πολιτικές διαβουλεύσεις: ο εντολοδόχος πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει προθεσμία μέχρι τα μεσάνυχτα απόψε προκειμένου να σχηματίσει κυβέρνηση, ειδάλλως θα πρέπει να επιστρέψει την εντολή που έλαβε, ώστε να την αναθέσει ο ισραηλινός πρόεδρος σε κάποιον ηγέτη της αντιπολίτευσης – πιθανότατα τον Γιαΐρ Λαπίντ, τον επικεφαλής του κεντρώου κόμματος Γιες Ατίντ. Ομως ο θρήνος για την τραγωδία που εκτυλίχθηκε στο όρος Μέρον το βράδυ της περασμένης Πέμπτης, την ποδοπάτηση 45 ανθρώπων, το ένα τρίτο από αυτούς κάτω των 18 χρόνων, σε ένα εβραϊκό θρησκευτικό φεστιβάλ, κάλυψε τα πάντα. Ηταν η μεγαλύτερη πολιτική καταστροφή στην ιστορία του Ισραήλ. Και καθώς περνούν οι μέρες και ο Τύπος αποκαλύπτει μια σειρά από προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν και συστάσεις που απορρίφθηκαν, το Ισραήλ διερωτάται πλέον κατά πόσο η αυτονομία των υπερορθόδοξων Εβραίων συνετέλεσε στο φονικό ποδοπάτημα και η επιρροή της θρησκείας στην ισραηλινή δημόσια ζωή μπαίνει στο μικροσκόπιο.

Οι υπερορθόδοξοι Εβραίοι του Ισραήλ ζουν, όπως σημειώνει η «Washington Post», σε έναν κόσμο εντός του κόσμου, είναι πολίτες του Ισραήλ αλλά ορκίζονται πίστη και υπακοή μόνο στους ραβίνους τους και στον Θεό. Ζουν σε απομονωμένους θυλάκουςς, εξαιρούνται της στρατιωτικής θητείας, μένουν εκτός του εθνικού σχολικού συστήματος, σε διαμερίσματα κατά κανόνα χωρίς Internet ή τηλεόραση. Δεκαετίες τώρα οι ισραηλινές κυβερνήσεις παραχωρούν αυτονομία στην κοινότητα των Χαρεντίμ, σε αντάλλαγμα για την υποστήριξη των ηγετών τους στο κοινοβούλιο, και επιχορηγούν έναν τρόπο ζωής που πριμοδοτεί τη μελέτη της Τορά αντί της απασχόλησης στον κοσμικό τομέα. Κανένας πολιτικός όμως δεν έχει ταυτιστεί περισσότερο τα τελευταία χρόνια με τη γονυκλισία στους Χαρεντίμ από ό,τι ο Νετανιάχου, που δίνει επί του παρόντος την ύστατη μάχη σχηματισμού μιας νέας κυβέρνησης με τη στήριξη των υπερορθόδοξων κομμάτων – οι εκλογές του Μαρτίου ήταν οι τέταρτες κατά σειρά ατελέσφορες εκλογές στο Ισραήλ την τελευταία διετία.

Στην πραγματικότητα, το διετές πολιτικό αδιέξοδο στο Ισραήλ ξεκίνησε εν μέρει όταν διαλύθηκε ο κυβερνητικός συνασπισμός του Νετανιάχου λόγω προσπαθειών αποδυνάμωσης της εξαίρεσης των Χαρεντίμ από τη στρατιωτική θητεία. Πιο πρόσφατα, o Νετανιάχου δέχθηκε έντονη κριτική επειδή δεν επέβαλε τους πανδημικούς περιορισμούς στις γειτονιές των υπερορθοδόξων – οι οποίες κατέγραψαν στην πορεία υψηλότατα ποσοστά μολύνσεων από COVID. Οσο για το θρησκευτικό φεστιβάλ στο όρος Μέρον, χρόνια υπήρχαν προειδοποιήσεις για την ακαταλληλότητα των εγκαταστάσεων. Παρότι όμως οι κρατικοί θεσμοί είναι θεωρητικά υπεύθυνοι για την ασφάλεια των προσκυνητών και η κυβέρνηση μπορεί να ζητήσει την ακύρωση της γιορτής – όπως έκανε άλλωστε πέρυσι -, αν οι θρησκευτικοί θεσμοί πουν «όχι», δεν μπορεί να επιβάλει τη θέλησή της. Κάπου 100.000 υπερορθόδοξοι Εβραίοι έσπευσαν λοιπόν την περασμένη Πέμπτη στο όρος Μέρον: Μια στιγμή πανικού – ή, κατ’ άλλους, μερικά ολισθηρά σκαλοπάτια – στον στενό διάδρομο της εξόδου έφερε την τραγωδία.

Οπως αποκαλύφθηκε εκ των υστέρων, ο υπουργός Εσωτερικών Αριέ Ντερί από το υπερορθόδοξο Σας είχε «πολεμήσει σαν λιοντάρι» ώστε να διεξαχθεί κανονικά και χωρίς όριο συμμετεχόντων το φεστιβάλ, παρά τις προειδοποιήσεις. Υπέρ της διεξαγωγής του είχε ταχθεί και ο υπουργός Δημόσιας Ασφάλειας Αμίρ Οχανά, που αναγνώρισε το Σαββατοκύριακο τις ευθύνες του, σημειώνοντας ωστόσο πως «υπεύθυνος δεν σημαίνει ένοχος». Ο κρατικός ελεγκτής του Ισραήλ προανήγγειλε ειδική έρευνα, η οποία θα εξετάσει τις συνθήκες που οδήγησαν στην τραγωδία. Ακόμα όμως και αν καταφέρει ένας ορκισμένος οπαδός του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους, όπως ο Γιαΐρ Λαπίντ, να ενώσει την κατακερματισμένη αντιπολίτευση και να γίνει ο επόμενος πρωθυπουργός του Ισραήλ, η επιρροή των Χαρεντίμ δύσκολα θα μειωθεί: το πιθανότερο είναι πως θα χρειαστεί και ο ίδιος τη στήριξη των υπερορθόδοξων κομμάτων.