Ενας γότθος μισθοφόρος {LF}στο Σιντριβάνι Θεσσαλονίκης

Ενα ενδιαφέρον κεφάλαιο της ιστορίας της Θεσσαλονίκης με ένα μοναδικό για την περιοχή εύρημα κρυβόταν στα σπλάχνα της τρίκλιτης βασιλικής του 5ου αι. μ.Χ. που βρέθηκε κατά τις εργασίες της κατασκευής του σταθμού Σιντριβάνι, στο υπό κατασκευή μετρό της πόλης. Αν και εκ πρώτης όψεως η συστάδα των τάφων (έξι καμαροσκεπείς και ένας κιβωτιόσχημος) που βρέθηκε κάτω από το νότιο κλίτος της κοιμητηριακού χαρακτήρα βασιλικής μαρτυρούσε πως οι νεκροί της ήταν χριστιανοί και πιθανόν επιφανείς – καθώς οι καμαροσκεπείς ταφές ήταν πιο πολυτελείς από τις απλές -, ένας εξ αυτών περιείχε ένα ξεχωριστό, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, εύρημα για την περιοχή της Θεσσαλονίκης και ευρύτερα της Μακεδονίας.

Πρόκειται για τον τάφο ενός γότθου στρατιώτη, πιθανότατα μισθοφόρου των βυζαντινών στρατευμάτων, ο οποίος δεν αποκλείεται να ήταν και αξιωματούχος. Ο νεκρός συνοδευόταν στην τελευταία του κατοικία από το ξίφος, τον σιδερένιο ομφαλό της ασπίδας του και την αιχμή του δόρατός του. Από τον ομφαλό, εκτιμάται ότι η ασπίδα του ήταν ωοειδής με διαστάσεις 1,2 Χ 0,92 μ. και η αιχμή του δόρατος είχε μήκος 37 εκ. Το πλέον ενδιαφέρον εύρημα ωστόσο είναι το ξίφος, που βρέθηκε πλάι στον νεκρό. Πολύ διαβρωμένο, όταν ήρθε στο φως, το μήκος του ήταν 65 εκ. και το πλάτος του 6 εκ. Οταν όμως ξεκίνησε η συντήρησή του, γρήγορα έγινε σαφές πως το ξίφος δεν ήταν σπασμένο, αλλά διπλωμένο και το αρχικό του μήκος πρέπει να έφτανε τα 92 εκ. και η λαβή του τα 13 εκ., ενώ στην επιφάνειά του διασώζονταν ίχνη από τη δερμάτινη θήκη του.

Το ξίφος, με βάση τον τύπο της λεπίδας του, ανήκει στην κατηγορία της σπάθας. Είναι δηλαδή ένα αμφίστομο, μακρύ, ευθύ ξίφος με μήκος άνω των 70 εκ. που χρησιμοποιούνταν κυρίως από ιππείς μισθοφόρους για να επιφέρουν θλαστικά χτυπήματα, όπως ανέφερε ο υποψήφιος διδάκτωρ Ερρίκος Μανιώτης, ο οποίος παρουσίασε τη μελέτη «Οπλισμός στρατιώτη από τάφο της βασιλικής του Σιντριβανίου», την οποία συνυπογράφει με την αρχαιολόγο Μελίνα Παϊσίδου, το πρωί της Παρασκευής διαδικτυακά, στο πλαίσιο του 33ου Αρχαιολογικού Συνεδρίου για τις ανασκαφές στη Μακεδονία και στη Θράκη.

ΤΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΤΟΥ ΞΙΦΟΥΣ. Το στοιχείο που κάνει τη συγκεκριμένη ταφή ξεχωριστή ωστόσο είναι η καταστροφή του ξίφους, η οποία ανήκει σε τελετουργική παράδοση αιώνων και συναντάται κυρίως στη Δυτική Ευρώπη. Οι λόγοι που διπλώθηκε το ξίφος μπορεί να ήταν πρακτικοί, για να χωρέσει δηλαδή στον τάφο. Το πιθανότερο όμως είναι για να μην μπορέσει να χρησιμοποιηθεί ξανά σε περίπτωση σύλησης της ταφής ενώ μια τρίτη εκδοχή συνδέει την κίνηση αυτή με μυστηριακούς λόγους που σχετίζονται με μαγικές ιδιότητες του ξίφους. Οπου κι αν οφείλεται η καταστροφή του όπλου, το βέβαιο είναι πως, σύμφωνα με δηλώσεις της Μελίνας Παϊσίδου, στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη Μακεδονία το δίπλωμα του ξίφους συναντάται για πρώτη φορά, ενώ επισημαίνεται ότι επίσης σπάνιος είναι ο εντοπισμός οπλισμού αυτής της περιόδου μέσα σε ανασκαφικά συμφραζόμενα, και μάλιστα του ελλαδικού χώρου, δεδομένου ότι τα περισσότερα αντίστοιχα ευρήματα προέρχονται από χώρες της Βαλκανικής και της Δυτικής Ευρώπης.

Οσο για την πιθανή ταυτότητα του νεκρού, κατά τη μελέτη, και αξιολογώντας τον τύπο του τάφου, της σπάθας και την καταστροφή της, ο στρατιώτης ήταν γότθος μισθοφόρος (οι Γότθοι είχαν καλή φήμη ως πολεμιστές) που τάφηκε σύμφωνα με το χριστιανικό τυπικό, διατηρώντας ταυτοχρόνως τα ήθη της φυλής του.