Χάνοντας τους «βαρβάρους»

Ενα βιβλίο χιλίων σελίδων. Βαρύ και ογκώδες σχεδόν όσο και το παρελθόν του Μακεδονικού. Τόσες χρειάστηκαν στον πρώην υπουργό Εξωτερικών, Νίκο Κοτζιά, για να παρουσιάσει τη διαπραγμάτευση επί των ημερών του, αλλά και την ιστορία του ονοματολογικού. Ολα αυτά στο βιβλίο «Η λογική της λύσης – Πολιτική Θεωρία και πρακτική στις διεθνείς σχέσεις – Αλήθειες για το Μακεδονικό και τη διαπραγμάτευση», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

Η εξιστόρηση του Ν. Κοτζιά ξεκινάει με αναφορά στο βιβλίο της Χάνα Αρεντ «Τι είναι η πολιτική» και έναν κλασικό ορισμό στην «Ελευθερία». «Εκεί η σπουδαία πολιτική επιστήμονας και φιλόσοφος ορίζει την Ελευθερία, αυτόν τον όρο που για τις πολιτικές επιστήμες είναι το “όρος Έβερεστ”, ως το δικαίωμα στο “άρχειν” […] Εκείνο που την ενδιαφέρει είναι η άλλη ερμηνεία του απαρεμφάτου: “το δικαίωμα σε μία νέα αρχή”. Το δικαίωμα να ξαναρχίζει κανείς τη ζωή του. Να αλλάζει τη ροή των πραγμάτων, να υπερβαίνει καταστάσεις, δομές και σχέσεις», αναφέρει ο Νίκος Κοτζιάς, για να συμπληρώσει: «Κατά κάποιο τρόπο έτσι πιστεύω, ιστορικά, πολιτικά, η Συμφωνία των Πρεσπών είναι μία νέα αρχή στις σχέσεις δύο κρατών, δύο λαών, δύο πολιτισμών».

Για τον συγγραφέα άλλωστε η Συμφωνία των Πρεσπών «παρά τη συκοφάντησή της», πέρα από μία «ιστορική Συμφωνία που άνοιγε μεγάλες προοπτικές συνεργασίας των δύο κρατών, ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή» ήταν και ένα άλλο μήνυμα. «Αισιοδοξίας. Ελπίδας. Απελευθέρωσης. Αποδέσμευσης της Ελλάδας από τα προβλήματα που έπρεπε να είχαν λυθεί ήδη από χθες».

Στο βιβλίο όπου ο Κοτζιάς επιχειρεί να καταγράψει την Ιστορία, όντας ο ίδιος ο αρχιτέκτονας της Συμφωνίας των Πρεσπών, αλλά και τα αδιέξοδα που προηγήθηκαν αυτής, ερμηνεύει και τον συμβιβασμό στο πλαίσιο του εφικτού. Κάνει αναφορά στην περίοδο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, τον οποίο χαρακτηρίζει «απροετοίμαστο» και με ακραίους εσωκομματικούς αντιπάλους, αλλά και του Κώστα Σημίτη δίνοντας τίτλο στην περίοδο 1996-2004 «Το αποκορύφωμα της μυστικής διπλωματίας – Αποτυχημένες προσπάθειες», αναφερόμενος σε «μυστικές διαπραγματεύσεις ή σκοτεινές μη διαπραγματεύσεις». Το βιβλίο δεν αφήνει εκτός ούτε τις κυβερνήσεις Κώστα Καραμανλή, Γιώργου Παπανδρέου και Αντώνη Σαμαρά. Οι περίοδοι Παπανδρέου και Σαμαρά περιγράφονται δε ως «διαπραγματεύσεις σε συνθήκες οικονομικής κρίσης». Οι φάσεις του Μακεδονικού σε κάθε περίοδο διακυβέρνησης μέχρι το 2015 αναλύονται διεξοδικά, με το ύφος αφήγησης του συγγραφέα και τις αναφορές σε παρασκήνια και άγνωστα γεγονότα να δίνουν το αποτύπωμα του βιβλίου. Οποιος το διαβάσει θα δει ότι δεν λείπει η οξύτατη κριτική, χωρίς φόβο, αλλά με πολύ πάθος, τα οποία ο Κοτζιάς δεν έχει αποποιηθεί ποτέ ως στοιχεία του χαρακτήρα του. Οσο και αν «ερεθίζουν» τους συνομιλητές του κατά περίπτωση. Περιγράφει αναλυτικά τόσο τη δική του διαπραγμάτευση, όσο και τους όρους της συμφωνίας, παράλληλα με τους πρωταγωνιστές και γεγονότα που δεν είδαν ποτέ το φως της δημοσιότητας.

Η «εμπιστοσύνη»

Στο βιβλίο υπάρχει και ένα κεφάλαιο αφιερωμένο στην εμπιστοσύνη. «Ενα βασικό στοιχείο της επιτυχίας της Συμφωνίας των Πρεσπών είναι ότι ανάμεσα στους διαπραγματευόμενους αναπτύχθηκε μία σχέση Εμπιστοσύνης. Για να υπάρξει μία συμφωνία ανάμεσα σε δύο κράτη πρέπει αυτή να εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους. Χωρίς συμφέροντα δεν υπάρχει συμφωνία. Ομως δεν αρκούν τα συμφέροντα. Για να “βρεθούν” αυτά με τον σωστό τρόπο πάνω στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης χρειάζεται η εμπιστοσύνη. Θέση και πείρα μου είναι ότι η Εμπιστοσύνη είναι μια δυναμική διαδικασία στο πλαίσιο μιας διαπραγμάτευσης που αποτελεί το καύσιμο κίνησης της πετυχημένης διαπραγμάτευσης», αναφέρει.

Οξύτατη κριτική ασκείται και στον Αλέξη Τσίπρα, για τον τρόπο που χειρίστηκε τα πράγματα, μετά την παραίτηση Κοτζιά από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών, αλλά και στον Κυριάκο Μητσοτάκη για τους χειρισμούς της κυβέρνησής του απέναντι στη συμφωνία.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει το βιβλίο σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις με την Αλβανία, για την ΑΟΖ με την Ιταλία, για την ΑΟΖ με την Αίγυπτο, αλλά και για το Κυπριακό που επανέρχεται στο προσκήνιο. Εξιστορώντας – σύντομα – τα γεγονότα στο Κραν Μοντανά, ο Κοτζιάς σημειώνει ότι «η διαπραγμάτευση πήγε καλά όσον αφορά τις θεματικές στις οποίες είχε ουσιαστικό και πραγματικό δικαίωμα λόγου η Ελλάδα […] Εκείνη των “Εγγυήσεων” και της “Συμμαχίας”. Για πρώτη φορά η ΕΕ και ο ΓΓ του ΟΗΕ σε αντίθεση με τον διαπραγματευτή του Εϊντε, ήταν υπέρ της απαλλαγής της Κύπρου από κατοχικά στρατεύματα και εγγυήσεις». Οπως τονίζει ο Κοτζιάς, αυτό έγινε δυνατό χάρη στη διαπραγματευτική πολιτική που ακολουθήθηκε, ενώ βοηθήθηκε από το γεγονός ότι ο τότε βρετανός ΥΠΕΞ, Μπόρις Τζόνσον, δεν θέλησε να δημιουργήσει προβλήματα στη διαπραγμάτευση. «Η δουλειά μας έγινε ακόμα πιο εύκολη επειδή δεν ανακατεύτηκε καθόλου ο αμερικανικός παράγοντας, καθότι δεν είχε το Κυπριακό ψηλά στην ατζέντα του», προσθέτει.

Το βιβλίο κλείνει με ιδιαίτερα δηκτικό τρόπο απέναντι στους αντιπάλους της Συμφωνίας των Πρεσπών, σημειώνοντας ότι το «αντί-Πρέσπες μέτωπο είχε δίκιο να αντιλαμβάνεται τις Πρέσπες ως προδοσία αφού με αυτόν τον τρόπο έχασαν τους βαρβάρους τους που ήταν πάντα για αυτούς μια κάποια λύση στην αδράνεια και την ένδεια της πολιτικής τους. Ιδιαίτερα ισχύει αυτό για τους επαγγελματίες πατριδοκάπηλους». Για τον Κοτζιά η Συμφωνία των Πρεσπών είναι προϊόν και επιβεβαίωση της λογικής της λύσης. «Είναι απόδειξη εξωτερικής πολιτικής και μιας επιλογής διαπραγμάτευσης που είναι δημοκρατική, υπεύθυνη, μελετημένη, με γνώση στρατηγικής και εμπειρία στις τακτικές επιλογές». Ενα βιβλίο που στοχεύει να δώσει τροφή για αντιπαραθέσεις και διαφωνίες, να ικανοποιήσει την περιέργεια του αναγνώστη και σίγουρα δεν μπορεί να περιγραφεί σε λίγες λέξεις.

Νίκος Κοτζιάς
Η λογική της λύσης
Εκδ. Gutenberg,
σελ. 1005
Τιμή 32,90 ευρώ