Η γυναίκα πίσω από το brand «Βαν Γκογκ»

Αμστερνταμ 1892. Μια γυναίκα, γύρω στα 30, κρατά στο ένα χέρι της ένα αγοράκι και στο άλλο κουβαλά έναν πίνακα ζωγραφικής. Ψάχνει να εντοπίσει μια γκαλερί που διάβασε πως είναι σημαντική.

Είναι χήρα. Ξεκίνησε τη ζωή της ως δασκάλα ξένων γλωσσών – γνωρίζει αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά – αλλά η απώλεια του συζύγου της την ανάγκασε να εγκαταλείψει το Παρίσι και να επιστρέψει στην πατρίδα της την Ολλανδία και να ανοίξει ένα οικοτροφείο στο χωριό Μπούσουμ. Οταν δεν φροντίζει τους πελάτες της, κάθεται κλεισμένη στο σπίτι της, που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από ένα μουσείο, καθώς έχει φέρει μαζί της 400 πίνακες και εκατοντάδες σχέδια. Κάθε σπιθαμή των τοίχων είναι καλυμμένη από πίνακες ζωγραφικής.

Εναν από αυτούς τους πίνακες προσπαθεί να προωθήσει στην γκαλερί που πηγαίνει, δεδομένου ότι ο καλλιτέχνης που δημιούργησε τον εν λόγω θησαυρό δεν είναι γνωστός. Εκείνη, όμως, που ζει με τα έργα του από την πρώτη μέρα του γάμου της, έχει αποφασίσει ότι θα πρέπει να κερδίσει τη θέση που του αξίζει στην Ιστορία της Τέχνης. Οταν δε, διαβάζει τις επιστολές που στέλνει προς τον αδελφό του και στις οποίες δεν αναλύει απλώς τους προβληματισμούς του σχετικά με την τέχνη, αλλά αποκαλύπτει την εξέλιξη της ζωγραφικής του σε συνδυασμό με τις σκέψεις και την ψυχολογική του κατάσταση, τον εκτιμά ακόμη περισσότερο και διακρίνει ότι τα έργα του πρέπει να ιδωθούν μέσα από το πρίσμα της βιογραφίας του. Και τότε αποφασίζει να δώσει τη μάχη για την αναγνώριση του έργου του κι ας μην είχε ισχυρές γνωριμίες στον χώρο της τέχνης, ούτε γνώσεις σχετικά με το εμπόριο. Το αποτέλεσμα έδειξε πως τα κατάφερε. Και ανέδειξε τον Βίνσεντ Βαν Γκογκ σε έναν από τους διασημότερους καλλιτέχνες στην Ιστορία της Τέχνης.

ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ. Εκείνη, ωστόσο, και κυρίως ο ρόλος της στην καθιέρωση του ολλανδού ζωγράφου, έμεινε στο σκοτάδι. Μόνο νύξεις και υποψίες υπήρχαν για τις κινήσεις της. Και μόνο όταν επετράπη από τον εγγόνο της η ανάγνωση του ημερολογίου της, το 2009 (ο γιος της δεν ήθελε να αποκαλυφθεί ότι ως χήρα διατηρούσε σχέσεις με έναν άλλο ολλανδό ζωγράφο), κατέστη δυνατό να διαφανούν οι αγώνες που έδωσε ώστε να πετύχει τον στόχο της. Ο λόγος για τη νύφη του Βαν Γκογκ – σύζυγο του αδελφού του Τεό, Γιοχάνα Μπόνγκερ, στην οποία είναι αφιερωμένο ένα εκτενέστατο άρθρο στους «New York Times», το οποίο συνοδεύεται και από αντίστοιχο podcast. Αφορμή αποτελεί και η έκδοση (μόνο στα ολλανδικά) του βιβλίου «Τα πάντα για τον Βίνσεντ» του Χανς Λιούχτεν (επί 25 χρόνια ερευνητής της ζωής των αδελφών Βαν Γκογκ και της Γιοχάνα) και το οποίο σύμφωνα με ειδικούς πάνω στη ζωή και το έργο του ζωγράφου αποδεικνύει ότι «χωρίς τη Γιοχάνα δεν θα υπήρχε Βαν Γκογκ».

Ηταν εκείνη που άρχισε να πλησιάζει κριτικούς τέχνης για να δουν και να εκτιμήσουν το έργο του κουνιάδου της. Εκείνη που δεν πτοήθηκε στις πρώτες αρνητικές κριτικές, αλλά επέμεινε και έκανε ορισμένους να επιστρέψουν και να ξαναδούν υπό νέο πρίσμα τους καμβάδες του Βαν Γκογκ. Υπήρξε η πρώτη που επέμεινε ότι η ζωγραφική του πρέπει να ιδωθεί υπό το πρίσμα της ζωής του, κι εκείνη που κατάφερε να επιβάλει το έργο του σε μεγάλες εκθέσεις και μουσεία, κι έφτασε ως την άλλη πλευρά του Ατλαντικού για να τον καθιερώσει. Τα προβλήματα υγείας της ωστόσο – έπασχε από Πάρκινσον – δεν της επέτρεψαν να δει μεταφρασμένη στα αγγλικά την αλληλογραφία του Βίνσεντ με τον αδελφό του (και σύζυγό της) Τεό, που πίστευε ότι θα εκτοξεύσει την αναγνώριση του ζωγράφου. Πέθανε το 1925 σε ηλικία 63 ετών έχοντας πετύχει τον στόχο της: να βάλει τον Βίνσεντ στο κάδρο.