«Το κακό που προέρχεται από το κοινότοπο»

Η Κλαίρη, μια δασκάλα, στον ελεύθερο χρόνο της διευθύνει μια τοπική ερασιτεχνική χορωδία αποτελούμενη από μετανάστες και άτομα από ευπαθείς κοινωνικές ομάδες. Μια μέρα, ένας ντόπιος νεαρός εισβάλλει ένοπλος στην αίθουσα προβών της και ανοίγει πυρ. Η Κλαίρη θα είναι η μοναδική επιζήσασα και το μόνο που θέλει είναι να καταλάβει το γιατί. Αυτή είναι η πλοκή των «Γεγονότων», του σημαντικού έργου του διεθνούς φήμης σκοτσέζου θεατρικού συγγραφέα Ντέιβιντ Γκρέιγκ που προβάλλεται από αύριο στην GNO TV, τη νέα διαδικτυακή τηλεόραση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Η παράσταση αποτελεί συμπαραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής της Λυρικής με εννέα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα και ήταν αρχικά προγραμματισμένο να περιοδεύσει σε όλη την Ελλάδα με τη συμμετοχή 21 τοπικών χορωδιών το περασμένο φθινόπωρο. Η μετάφραση και η σκηνοθεσία είναι του Αλέξανδρου Ραπτοτάσιου και η μουσική επιμέλεια του Κωνσταντίνου Θωμαΐδη.

Η αφορμή του έργου είναι μια μελανή σελίδα στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία: το μακελειό 69 ατόμων από τον Αντερς Μπρέιβικ το 2011 στη Νορβηγία. Με τον τρόπο του ο συγγραφέας επιχειρεί να κατανοήσει το αδιανόητο και να εξερευνήσει τα όρια της συγχώρεσης ενώπιον μιας θηριωδίας. «Σκέφτηκα πως δεν υπάρχει πιο ιδανικό έργο να παρουσιάσω στην Ελλάδα αυτή την περίοδο. Σε μια Ελλάδα που, πέρα από τα όσα θετικά έχει, πριν από λίγα χρόνια εξέλεξε νεοναζί στη Βουλή, επευφήμησε αναποδογυρίσματα από βάρκες προσφύγων στο Αιγαίο ή ανέχθηκε λιντσάρισμα μεταναστών από παρακρατικούς. Δεν υπήρχε πιο ιδανική στιγμή για να παρουσιάσω αυτή την παράσταση στην Εναλλακτική Σκηνή της Λυρικής Σκηνής, που πίστεψε το έργο, αλλά και σε επαρχιακές πόλεις που έχουν δεχθεί πρόσφατα προσφυγικούς πληθυσμούς, έχουν δημιουργήσει δομές φιλοξενίας και διαπραγματεύονται την εξαιρετικά δύσκολη πρόκληση της αφομοίωσης. Η ιδέα λοιπόν ήρθε από την ανάγκη μου να αντιδράσω, να κάνω κάτι με τα μέσα που διαθέτω για να προκαλέσω ίσως κάποια συζήτηση, κάποια κατανόηση των θεμάτων που μας πολώνουν τόσο πολύ σήμερα ως κοινωνία» αναφέρει στο «ΝΣυν» ο Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος.

«Τα γεγονότα» είναι ένα βαθιά πολιτικό έργο που εξετάζει την άνοδο της Ακροδεξιάς, του νεοφασισμού και της ξενοφοβίας μέσα από μια απόπειρα να προσεγγίσει το ίδιο το «τέρας». «Το έργο δεν αναφέρεται σε μια επίθεση που έχει γίνει στην πραγματικότητα και αυτό του δίνει την ελευθερία να μιλήσει για όλες τις επιθέσεις που γίνονται ταυτόχρονα. Ο “Νεαρός” που δολοφονεί τη χορωδία του έργου είναι ένα αμάλγαμα δραστών που έχουν λάβει μέρος σε επιθέσεις από τη σύγχρονη ιστορία και συνδυάζει στοιχεία που ο συγγραφέας έχει παρατηρήσει στους περισσότερους, όπως η περίπλοκη σεξουαλική ζωή, η δυσκολία κοινωνικοποίησης, η ενασχόληση με ιστορικά ή μυθολογικά αφηγήματα με έντονη πολεμική και “ματσό” διάθεση, η αποξένωση από το οικογενειακό και το σχολικό περιβάλλον κ.ά. Ο “Νεαρός” είναι ταυτόχρονα ένα τέρας και κάτι το πολύ οικείο. Είναι ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να είναι ο γείτονάς μας, το παιδί ενός φίλου, ένας συγγενής μας ή ένας παλιός συμμαθητής μας. Αυτό είναι που τον κάνει ακόμη πιο τρομακτικό, το ότι το κακό φαίνεται να προέρχεται από κάτι το συνηθισμένο, κάτι το κοινότοπο, όπως το είχε ονομάσει η Χάνα Αρεντ εξετάζοντας ανθρώπους που είχαν συνδράμει στην οργάνωση του Ολοκαυτώματος. Το έργο μας δείχνει πως το σκότος του φασισμού και της μισαλλοδοξίας είναι κάτι το εγγύς, κάτι που έχουμε και μέσα μας και εύκολα αναδύεται στις κατάλληλες κοινωνικές συνθήκες» τονίζει ο σκηνοθέτης.

ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ. Αν και στην περιοδεία του έργου θα συμμετείχε σε κάθε παράσταση διαφορετική τοπική χορωδία, στη βιντεοσκόπηση παρουσιάζεται το Πειραϊκό Φωνητικό Σύνολο Libro Coro και σκηνικά χρησιμοποιείται ως ένας αντικατοπτρισμός του κοινού. «Στο έργο, ως κοινό, βλέπουμε τους “δικούς μας” να βρίσκονται στην θέση των “άλλων”, να βλέπουν τους εαυτούς τους ως άλλους – έστω για τη διάρκεια μιας παράστασης. Ετσι γινόμαστε και εμείς “άλλοι” και ουσιαστικά τα όρια μεταξύ των “άλλων” και των “δικών μας” σβήνουν. Βλέπουμε τα κοινά που έχουμε, βλέπουμε την ομορφιά που μπορεί να δημιουργήσουν η σύνθεση και η ποικιλομορφία. Το κείμενο δεν μας αφήνει να ξεχάσουμε τις διαφορές, αλλά το έργο – μαζί με την χορωδία – μας δίνει μια ξεκάθαρη επιλογή πριν σβήσουν τα φώτα: Μια κοινωνία ομοιόμορφη και “καθαρή” που αποθεώνει το τέλειο και το ισχυρό ή μια κοινωνία σύνθετη, πολύχρωμη και ατελής που συνεχώς εξελίσσεται και αλλάζει όπως και οι άνθρωποι που την αποτελούν; Πού θα ένιωθε ο καθένας μας πιο άνετα και τι αποκαλύπτει αυτό για εμάς;» υπογραμμίζει ο δημιουργός.

Η Μαρία Κεχαγιόγλου και ο Κωνσταντίνος Μπιμπής ανέλαβαν να υποδυθούν τους δύο κεντρικούς ρόλους, διαχειριζόμενοι επί σκηνής ένα εργαστήριο γεγονότων, αναμνήσεων και ιδεολογιών ανάμεσά τους, αγγίζοντας τα όρια του αρχαίου δράματος. «Τα “Γεγονότα” ζητούν από το κοινό να φανταστεί μια τραγική και αδιανόητη πράξη βίας και έπειτα να παρακολουθήσει μια σειρά από συγκρουσιακές στιχομυθίες που εξετάζουν τις πηγές αυτής της βίας. Κάθε πλευρά των επιχειρημάτων πιστεύει πως έχει δίκιο, το κοινό είναι φωτισμένο και νιώθει πως λαμβάνει μέρος σε ένα είδος δημόσιου διαλόγου που αφορά τη σημερινή περίπλοκη πραγματικότητα στην Ελλάδα, και σαφώς δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Αυτό και μόνο για εμένα προσωπικά καθιστά το έργο μια σύγχρονη εκδοχή της αρχαίας τραγωδίας» καταλήγει ο Αλέξανδρος Ραπτοτάσιος.