Τείχη και νάρκες εμποδίζουν τις απευθείας συνομιλίες

Μία ιρανική τηλεοπτική σειρά, με όψη πολύ ρεαλιστική, έχει γίνει τις τελευταίες εβδομάδες αντικείμενο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη συντηρητική πτέρυγα του καθεστώτος και την κυβέρνηση του Χασάν Ροχανί. Τιτλοφορείται «Γκαντό» (ένα είδος κροκοδείλου) και περιγράφει τις επιχειρήσεις των Φρουρών της Επανάστασης εναντίον των κατασκόπων της Ουάσιγκτον στο περιβάλλον του ιρανού προέδρου. Το θρίλερ εκτυλίσσεται μάλιστα το 2015, εν μέσω των διεθνών διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα. Και ένας από τους ήρωες, ο σύμβουλος Τύπου των ιρανών διαπραγματευτών, κατάσκοπος της Ουάσιγκτον στην πραγματικότητα, προσπαθεί να εξαγοράσει έναν διαπραγματευτή – «Σαμπουντσί», λέγεται, όνομα που παρέπεμψε πολλούς στον ιρανό υφυπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, βετεράνο των διαπραγματεύσεων του 2015, και επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας στις έμμεσες συνομιλίες που ξεκίνησαν την Τρίτη στη Βιέννη Ιράν και ΗΠΑ, με διαμεσολαβητές τους Ευρωπαίους, σε μια προσπάθεια διάσωσης της πυρηνικής συμφωνίας που τορπίλισε πρώτος ο Ντόναλντ Τραμπ το 2018, και αποτελείωσαν οι Ιρανοί με αλλεπάλληλες παραβιάσεις τα τελευταία δύο χρόνια.   

Η δεύτερη σεζόν της σειράς άρχισε να προβάλλεται στις 20 Μαρτίου. Διακόπηκε όμως απότομα στις 3 Απριλίου, λίγο προτού ξεκινήσουν οι νέες διαπραγματεύσεις στην αυστριακή πρωτεύουσα – με τα συντηρητικά ιρανικά Μέσα να καταγγέλλουν «πιέσεις» και λογοκρισία της κυβέρνησης. «Ενα ψέμα… από την αρχή μέχρι το τέλος», είχε αποκαλέσει ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ, το «Γκαντό». «Το Γκαντό είναι η κραυγή του λαού, μια κραυγή που πνίγηκε μέσα στον λαιμό», του απάντησε ο παραγωγός της σειράς. «Το ψέμα, είναι οι αμερικανικές και βρετανικές υποσχέσεις για την άρση των κυρώσεων… Το ψέμα, είναι η υπόσχεση μιας οικονομικής ανάκαμψης [από τον πρόεδρο Ροχανί]». Και αυτή η εσωτερική αντίσταση, από τους σκληροπυρηνικούς του Ιράν, είναι ένα από τα πολλά εμπόδια που υψώνονται στο Grand Hotel της Βιέννης, εκεί όπου συναντήθηκε την Τρίτη, και αναμενόταν να ξανασυναντηθεί χθες, η Κοινή Επιτροπή των χωρών που διατηρούν την υπογραφή τους στη συμφωνία του 2015 – Ιράν, Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Κίνα, Ρωσία, συν την ΕΕ.  

Οι Ιρανοί αρνούνται προς το παρόν τις απευθείας συνομιλίες, η αμερικανική αντιπροσωπεία, λοιπόν, με επικεφαλής των ειδικό απεσταλμένο του Λευκού Οίκου, και πρώην πρόεδρο του International Crisis Group, Ρόμπερτ Μέιλι, έχει καταλύσει σε άλλο ξενοδοχείο της Βιέννης, και οι Ευρωπαίοι πηγαινοέρχονται. Μετά την πρώτη, «εποικοδομητική» σύμφωνα με όλες τις πλευρές συνάντηση της Τρίτης, δύο ομάδες ειδικών ανέλαβαν να συνεχίσουν τις επαφές και να καταρτίσουν η κάθε μία από έναν οδικό χάρτη, αφενός για την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, αφετέρου για την εκ νέου συμμόρφωση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Στόχος, να συναινέσουν και οι δύο πλευρές, ΗΠΑ και Ιράν, σε μικρά βήματα, ώστε να ξεκινήσουν κατόπιν απευθείας συνομιλίες. «Οι Ιρανοί δεν έχουν παρά ένα σύνθημα: “Αρετε τις κυρώσεις”», έλεγε μέσα στην εβδομάδα αναστενάζοντας στη «Le Monde» ευρωπαίος διπλωμάτης, εκτιμώντας πως «όλοι πλοηγούν με χαμηλή ορατότητα».  

Ακόμα και αν το ήθελε, η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν θα μπορούσε να άρει μεμιάς όλες τις κυρώσεις. Αφενός γιατί η προηγούμενη αμερικανική κυβέρνηση έχτισε ένα πραγματικό τείχος, με 1.500 επιπλέον κυρώσεις σε βάρος ατόμων και οντοτήτων, ώστε να εμποδίσει κάθε μελλοντική αποκατάσταση της συμφωνίας του 2015, αφετέρου γιατί αντίσταση δεν υπάρχει μόνο στο Ιράν, ο Τραμπ και το στρατόπεδό του εξακολουθούν να φωνασκούν, όπου μπορούν και όπως μπορούν. Ψηλά στη λίστα των εχθρών της συμφωνίας τοποθετείται βέβαια και το Ισραήλ: η μαγνητική νάρκη που τοποθετήθηκε, την Τρίτη, σε ένα ιρανικό πλοίο στρατιωτικής χρήσης στην Ερυθρά Θάλασσα, από το Ισραήλ σύμφωνα με αμερικανό αξιωματούχο, προκαλώντας του ζημιές κάτω από την ίσαλο, εντάσσεται μεν στη σκιώδη ναυτική αντιπαράθεση που μαίνεται ανάμεσα στις δύο χώρες, δύσκολα ωστόσο μπορεί να θεωρηθεί άσχετη με τις συνομιλίες που εκκινούσαν την ίδια μέρα στη Βιέννη.  

Ενα ακόμα πρόβλημα είναι αυτό που ο Κέλσι Ντάβενπορτ, από την Arms Control Association, χαρακτηρίζει μιλώντας στο CNN «το στοιχείο της μη αναστρεψιμότητας και για τις δύο πλευρές»: ούτε το Ιράν μπορεί να πάρει πίσω τα σχεδόν τρία χρόνια οικονομικής ζημίας που έχει υποστεί λόγω της «ανεύθυνης εκστρατείας μέγιστης πίεσης» του Τραμπ, ούτε οι ΗΠΑ μπορούν να ακυρώσουν τη γνώση που έχει σωρεύσει πλέον η Τεχεράνη εμπλουτίζοντας ουράνιο σε ποσοστό 20%, παράγοντας μέταλλο ουρανίου, χρησιμοποιώντας περισσότερες και πιο προηγμένες συσκευές φυγοκέντρησης, κ.ο.κ. Χρειάζεται λοιπόν εκ των πραγμάτων μια νέα συμφωνία, και ο στόχος Αμερικανών και Ευρωπαίων είναι πράγματι τριπλός: διάσωση της συμφωνίας του 2015, επέκταση των όρων και του χρονοδιαγράμματός της και έναρξη στη συνέχεια διαπραγματεύσεων για την περιφερειακή ασφάλεια, που θα περιλαμβάνουν και το ιρανικό βαλλιστικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη, όμως, δέχεται μόνο το πρώτο.  

Διαμορφώνεται λοιπόν το εξής παράδοξο: καμία πλευρά δεν θέλει να φανεί ευάλωτη δεχόμενη υπερβολικά μεγάλες παραχωρήσεις, αλλά καμία πλευρά δεν θέλει και να πάρει την ευθύνη μιας διπλωματικής αποτυχίας. Αν όλα πάνε καλά, οι ομάδες εργασίας στη Βιέννη θα μπορούσαν να συνεχίσουν την προσπάθεια για τις επόμενες δύο εβδομάδες τουλάχιστον, με τελική διορία τις αρχές Ιουνίου. Γιατί στις 18 Ιουνίου, οι Ιρανοί καλούνται να εκλέξουν τον διάδοχο του Χασάν Ροχανί. Και τότε, κατά πάσα πιθανότητα, θα πάρουν για τα καλά οι σκληροπυρηνικοί τον έλεγχο.