Ο Mπάιντεν και η παρακμή της εποχής του νεοφιλελευθερισμού

Στο μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής του καριέρας, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν υπήρξε προστάτης της «νεοφιλελεύθερης» τάξης. Υπήρξε βασική φιγούρα του κατεστημένου της Ουάσιγκτον που προώθησε επί χρόνια την οικονομική παγκοσμιοποίηση και, όπως οι πολιτικές ελίτ σε άλλες χώρες, αγκάλιασε το ελεύθερο εμπόριο και τη δημοσιονομική ευθύνη. Αν και συχνά επικαλείτο τις αμερικανικές αξίες της μισθωτής εργασίας, ο Μπάιντεν υπήρξε σημαιοφόρος ενός είδους «τρίτου δρόμου», μιας κεντρώας πολιτικής που χλεύαζε τους ταξικούς αγώνες και συμπαρατασσόταν με τη Γουόλ Στριτ. Ως αντιπρόεδρος, στήριξε την ανάκαμψη μετά την οικονομική κρίση, με έναν τρόπο όμως που οι αναλυτές θεωρούν ότι ήταν ανεπαρκής και ουσιαστικά ενίσχυσε τους πλούσιους και τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα έναντι της πλειοψηφίας των Αμερικανών, γράφει ο Ισάν Ταρούρ στην «Washington Post».

Ομως, τους πρώτους μήνες της προεδρίας του, ο Μπάιντεν δείχνει να κινείται σε μια διαφορετική κατεύθυνση. Αφού το Κογκρέσο πέρασε το μεγάλο πακέτο κινήτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας ύψους 1,9 τρισ. δολαρίων, ο νέος αμερικανός πρόεδρος εισήγαγε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο νομοθετικό σχέδιο για την αναθεώρηση των υποδομών του έθνους, τη δημιουργία εκατομμυρίων νέων θέσεων εργασίας και την ευθυγράμμιση της οικονομίας με τις επιταγές της κλιματικής αλλαγής – συνολικές δαπάνες 4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων μέσα στην επόμενη δεκαετία.

«Θα δημιουργήσουμε την ισχυρότερη, πιο ανθεκτική, καινοτόμο οικονομία στον κόσμο», δήλωσε ο Μπάιντεν για την πρότασή του. Η αλήθεια είναι ότι ο πρόεδρος αντιμετωπίζει έναν δύσκολο δρόμο για την επικύρωση της πρότασης από τους Ρεπουμπλικανούς στο Κογκρέσο, ενώ και κάποιοι μετριοπαθείς Δημοκρατικοί είναι επιφυλακτικοί σκεπτόμενοι το έλλειμμα και το ενδεχόμενο αύξησης των πληθωριστικών πιέσεων. Ομως, οι στόχοι του Μπάιντεν είναι εντυπωσιακοί και θα μπορούσε, όπως υποστηρίζει ο σχολιαστής Ρόμπερτ Κούτνερ, να σηματοδοτήσει έναν μετασχηματισμό των Δημοκρατών που εδώ και δεκαετίες θεωρείτο ότι ήταν το «νεοφιλελεύθερο κόμμα της Wall Street».

«Οι ιστορικοί και οι πολιτικοί συγκρίνουν ήδη το σχέδιο Μπάιντεν με το New Deal του Φραγκλίνου Ρούζβελτ ή το πρόγραμμα Great Society του Λίντον Τζόνσον», έγραψαν αρθρογράφοι. Και δημοσιογράφοι του πολιτικού ρεπορτάζ σημειώνουν πως διάφορες πρόσφατες αναφορές στους λόγους του προέδρου δείχνουν ότι θα ήθελε να αφήσει πίσω του μια μεγάλη κληρονομιά για τη χώρα όπως ο Ρούζβελτ.  Ομως, ανεξάρτητα από τις προσωπικές του απόψεις, οι κινήσεις του αντικατοπτρίζουν μια νέα πολιτική τάση στη Δύση που αναδύθηκε κατά τη διάρκεια των χαοτικών ετών της προεδρίας του Τραμπ και πήρε συγκεκριμένη μορφή εν μέσω του χάους της πανδημίας.

«Οι ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις – αντιστρέφοντας την επικρατούσα πολιτική κατεύθυνση των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών – θα πρέπει να τεθούν στο τραπέζι», σημείωσε πριν από λίγο καιρό ένα άρθρο στους «Financial Times». «Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αποδεχθούν έναν πιο ενεργό ρόλο στην οικονομία. Πρέπει να βλέπουν τις δημόσιες υπηρεσίες ως επενδύσεις και όχι ως υποχρεώσεις και να αναζητούν τρόπους για να κάνουν τις αγορές εργασίας λιγότερο ανασφαλείς».  

Προκειμένου να εξασφαλίσει τη χρηματοδότηση των μεγαλεπήβολων σχεδίων ανανέωσης των υποδομών και δημιουργίας θέσεων εργασίας, ο Μπάιντεν πρότεινε σημαντικές αυξήσεις φόρων στις μεγάλες επιχειρήσεις και στους πλούσιους. Αν και αυτό θα αντιμετωπίσει μεγάλη αντίσταση από πολλές ομάδες συμφερόντων, είναι πιο εύκολο τώρα από την εποχή που ο Μπάιντεν ήταν αντιπρόεδρος. Η πανδημία έχει καταδείξει την ανάγκη των κυβερνήσεων να ενισχύσουν το δίκτυο κοινωνικής ασφάλειας και να εγκαταλείψουν τους παλαιότερους φόβους για τα ελλείμματα και τις ριζωμένες προκαταλήψεις προς τη λιτότητα.

«Με απλά λόγια, η οικονομία της Αμερικής τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες ήταν πολύ σκληρή και άνιση», έγραψε ο Ερικ Λέβιτς στο περιοδικό «New Yorker». «Στην πραγματικότητα, ακόμη και ένα κράτος πρόνοιας δυτικού ευρωπαϊκού τύπου (και οι σχετικοί φορολογικοί συντελεστές) δεν έρχεται σε αντίθεση με τα υλικά συμφέροντα της ανώτερης μεσαίας τάξης. Μόνο οι εξαιρετικά πλούσιοι μπορούν να είναι σίγουροι ότι δεν θα χρειαστούν ποτέ κοινωνική ασφάλιση».  

Δεν είναι ακόμα ξεκάθαρο σε ποιον βαθμό αυτή η κυβέρνηση μπορεί να απομακρυνθεί από την πορεία προστατευτισμού που ακολουθούσε ο προκάτοχός του. Χάρη στο πακέτο κινήτρων, οι ΗΠΑ φέτος θα προσθέσουν περίπου 1,5% στην ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Μέχρι το τέλος της χρονιάς, η παγκόσμια παραγωγή προβλέπεται να είναι κατά 3 τρισεκατομμύρια δολάρια μεγαλύτερη από ό,τι θα ήταν χωρίς τις νέες αμερικανικές δαπάνες. Κάπως έτσι, ο Μπάιντεν και η υιοθέτηση ενός νέου οικονομικού δόγματος θα αποτελέσει, συμπεραίνει το πρακτορείο Bloomberg, «τη μηχανή για την παγκόσμια οικονομία».